انتخاب رشته را نمی‌توان صرفاً انتخاب چند عنوان از میان دفترچه کنکور دانست. این تصمیم، انتخاب مسیری است که می‌تواند در سال‌های بعد بر نوع شغل، میزان درآمد و رضایت فرد از زندگی حرفه‌ای اثر بگذارد. با این حال، داده‌های گزارش انتخاب رشته جاب‌ویژن نشان می‌دهد بسیاری از فارغ‌التحصیلان پس از ورود به دانشگاه و بازار کار، از تصمیمی که گرفته‌اند رضایت ندارند.
این گزارش که با همکاری مؤسسه گزینه دو و مکتب‌خونه تهیه شده و بر پایه بیش از ۱۰۰ هزار نظرسنجی رضایت تحصیلی است، وضعیت رضایت فارغ‌التحصیلان از رشته و دانشگاه را بررسی کرده است. بر اساس نتایج، حدود ۶۰ درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی کشور از انتخاب رشته یا دانشگاه خود رضایت ندارند. همچنین ۲۴ درصد آنها هم‌زمان از رشته و دانشگاهی که انتخاب کرده‌اند ناراضی‌اند.
دانشگاه؛ فراتر از نام و اعتبار
نتایج گزارش نشان می‌دهد رضایت از دانشگاه فقط به نام یا جایگاه آن در رتبه‌بندی‌ها وابسته نیست. مهم‌ترین عامل نارضایتی فارغ‌التحصیلان، ضعف در شکل‌گیری شبکه ارتباطی بوده است؛ ۵۵ درصد پاسخ‌دهندگان این موضوع را یکی از دلایل نارضایتی خود دانسته‌اند. امکانات رفاهی و سطح علمی استادان با ۳۸ درصد و کیفیت دروس با ۲۰ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
این یافته نشان می‌دهد تجربه دانشگاهی برای بسیاری از دانشجویان، علاوه بر محتوای آموزشی، به فرصت‌های ارتباطی، کیفیت محیط دانشگاه و امکان تعامل با استادان و هم‌دانشگاهیان نیز وابسته است.
بازار کار؛ مهم‌ترین معیار رضایت از رشته
در میان عوامل مرتبط با رشته تحصیلی، بازار کار بیشترین نقش را در نارضایتی فارغ‌التحصیلان دارد. ۵۷ درصد افرادی که از رشته خود ناراضی‌اند، نبود بازار کار مناسب را یکی از دلایل اصلی این نارضایتی عنوان کرده‌اند. درآمد مناسب و علاقه فردی نیز هرکدام با ۳۴ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
ارتباط میان رشته تحصیلی و آینده شغلی در میزان پشیمانی فارغ‌التحصیلان نیز دیده می‌شود. افرادی که به دلیل نبود شغل مرتبط با رشته خود ناچار شده‌اند در حوزه‌ای دیگر فعالیت کنند، ۲.۵ برابر بیشتر از سایرین احتمال دارد از انتخاب تحصیلی خود پشیمان باشند.
اشتغال و درآمد؛ دو عامل مؤثر بر رضایت
وضعیت اشتغال نیز با میزان رضایت از انتخاب رشته و دانشگاه ارتباط دارد. ۶۲ درصد افراد بیکار از انتخاب تحصیلی خود پشیمان‌اند. این میزان در میان شاغلان بخش خصوصی ۳۶ درصد، افراد خوداشتغال ۴۳ درصد و شاغلان بخش دولتی ۴۴ درصد است.
درآمد نیز رابطه مستقیمی با رضایت تحصیلی دارد. هرچه حقوق ماهانه افزایش می‌یابد، رضایت افراد از رشته و دانشگاهی که انتخاب کرده‌اند بیشتر می‌شود. این رابطه نشان می‌دهد ارزیابی افراد از انتخاب تحصیلی خود، تا حد زیادی تحت تأثیر نتیجه‌ای است که این انتخاب در بازار کار برای آنها ایجاد کرده است.
اگر امکان انتخاب دوباره وجود داشت
پاسخ فارغ‌التحصیلان ناراضی به این پرسش که «اگر به روز نخست انتخاب رشته بازگردید، چه رشته‌ای را انتخاب می‌کنید؟» نیز قابل‌توجه است. فناوری اطلاعات و کامپیوتر با ۲۱ درصد، بیشترین سهم را در میان انتخاب‌های مجدد دارد. مدیریت، بازرگانی و کسب‌وکار نیز با ۱۱ درصد در رتبه بعدی قرار گرفته‌اند.
این انتخاب‌ها را می‌توان نشانه‌ای از تغییر نگاه افراد پس از تجربه دانشگاه و بازار کار دانست؛ نگاهی که در آن، فرصت‌های شغلی، امکان درآمدزایی و قابلیت استفاده از مهارت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
انتخاب رشته با نگاه به آینده
داده‌های گزارش نشان می‌دهد رشته‌های دانشگاهی فقط از نظر عنوان، محتوای درسی یا جایگاه دانشگاهی با یکدیگر تفاوت ندارند. مسیر شغلی، سطح درآمد و میزان رضایت فارغ‌التحصیلان نیز میان رشته‌ها فاصله قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
به همین دلیل، تصمیم‌گیری درباره انتخاب رشته بهتر است تنها بر اساس رتبه، علاقه اولیه یا احتمال قبولی انجام نشود. شناخت بازار کار، بررسی درآمد و رضایت شغلی فارغ‌التحصیلان و توجه به فرصت‌های واقعی هر رشته می‌تواند تصویر دقیق‌تری از آینده این انتخاب ارائه دهد.
گزارش کامل انتخاب رشته جاب‌ویژن با بررسی همین شاخص‌ها، منبعی برای داوطلبانی است که می‌خواهند پیش از انتخاب نهایی، علاوه بر پرسش «با این رتبه کجا پذیرفته می‌شوم؟»، به پرسش مهم‌تری نیز پاسخ دهند: «این انتخاب در سال‌های آینده چه آینده شغلی و حرفه‌ای برای من خواهد ساخت؟»
