مسافرت رفتن و بازدید از اماکن تاریخی و تفریحی فرصتی حیاتی برای افراد و خانوارهاست تا قدری از روتین زندگی روزمره و فشارهای کاری فاصله گرفته و به استراحت و فراغت بپردازند؛ موضوعی که از اصلی‌ترین دلایل اهمیت صنعت و اقتصاد گردشگری محسوب می‌شود. با این حال، نگاهی به آمارها و گزارش‌های رسمی، تصویر نگران‌کننده‌ای از پایداری و وضعیت اقتصاد گردشگری در ایران ارائه می‌دهد.

در سطح بین‌المللی، گزارش مجمع جهانی اقتصاد (WEF) در نسخه سال ۲۰۲۶ منتشر شده اما نام ایران در میان ۱۱۰ کشور ارزیابی‌شده در این گزارش به چشم نمی‌خورد. بر اساس معیارهای اعلام‌شده توسط مجمع جهانی اقتصاد، غیبت یک کشور در حداقل سه نظرسنجی مدیران اجرایی، وجود داده‌های مفقود به‌صورت قابل‌توجه، یا وقوع درگیری و جنگی که آمارها را غیرقابل‌اتکا سازد، می‌تواند از دلایل عدم درج نام آن کشور باشد؛ اگرچه علت دقیق غیبت ایران مشخص نیست. این در حالی است که در گزارش قبلی این نهاد در سال ۲۰۲۴، ایران در میان ۱۱۹ کشور در رتبه ۷۳ قرار گرفته بود که رتبه‌ای نسبتاً نامطلوب در شاخص‌های توسعه و پایداری گردشگری به شمار می‌رفت.

در بعد داخلی نیز جدیدترین آمارهای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، تعمیق شکنندگی این صنعت را نشان می‌دهد. بر اساس این داده‌ها، به‌ویژه از سال ۱۴۰۰ به این سو، تعداد خانوارهایی که اصلاً به سفر نرفته‌اند از خانوارهایی که مسافرت داشته‌اند فراتر رفته است. این تغییر الگوی رفتار خانوارها به‌روشنی بیانگر بدتر شدن وضعیت مالی، کاهش قدرت خرید و حذف شدن سفر از سبد رفاهی بخش بزرگی از جامعه است که انعکاس آن در سایر شاخص‌های اقتصادی و معیشتی نیز دیده می‌شود.

در نهایت، شکنندگی صنعت گردشگری ایران حاصل هم‌افزایی فشارهای معیشتی داخلی و چالش‌های ساختاری در عرصه بین‌المللی است. در همین راستا، در گفت‌وگویی با علی شادلو، فعال حوزه گردشگری این سوال را مطرح کرده‌ایم که: «چرا توریسم در ایران تا این حد شکننده است و چه عواملی این صنعت را در برابر بحران‌ها تا این اندازه آسیب‌پذیر کرده است؟»

با پرونده روز «تیتر یک» سه‌شنبه همراه باشید.