براساس آمارهای رسمی، در سال گذشته بیش از ۲۲۰ میلیون سفر بینشهری و استانی ثبت شده که نشانه استمرار علاقه شهروندان به سفر در ایام تعطیلات و مناسبتها است. بیشترین مقصدهای داخلی از حیث تعداد سفرها استانهایی بودند که هم ظرفیت زیارتی و هم فرهنگی-تاریخی دارند: خراسان رضوی با حدود ۲۰ میلیون سفر در رأس قرار گرفت، پس از آن فارس و تهران قرار دارند. شهرهای مشهد، شیراز و تهران بیش از یکپنجم کل سفرها را به خود اختصاص دادهاند. این الگو نشان از تمرکز تقاضای سفر در چند کانون گردشگری و خدماتی کشور دارد.
دخل خرج ایرانیان در طول سفر
مسافرت، تنها جابهجایی نیست. بهواسطه مصرف اقلام و خدمات محلی، محرکِ تحرک اقتصادی برای مقصدهاست. در سال ۱۴۰۳ خانوارهای ایرانی مجموعا بیش از ۲۰۸ هزار میلیارد تومان برای سفرهای داخلی هزینه کردهاند. سهم عمده این هزینهها به خوراک و دخانیات اختصاص یافته و بخشهای درمان و خرید کالاهای مصرفی نیز درصد قابلتوجهی از مخارج را به خود اختصاص دادهاند. به عبارت دیگر، آثار اقتصادی نوروز بیش از همه در بازار خدمات خوراکی، اقامتی و بازارهای محلی قابلمشاهده است.
وضعیت جذب گردشگران خارجی
بازار جذب گردشگر خارجی هنوز به سطح اوج پیش از همهگیری کرونا نرسیده است. دادههای سازمان جهانی گردشگری نشان میدهد ورود گردشگر بینالمللی پس از شوک کرونا کاهش یافته و روند بازیابی کند بوده است. مطابق آمارهای داخلی، در سال ۱۴۰۳ بیش از ۷ میلیون گردشگر خارجی وارد کشور شدند که نزدیک به سهچهارم آنها از طریق مرزهای زمینی وارد شدهاند. این الگو نمایانگر پیوند قوی گردشگری منطقهای و همسایگی است. از منظر مبدأ، حدود ۴۶ درصد از گردشگران ورودی از عراق بودهاند، در حالی که سهم افغانستان و ترکیه نیز قابلتوجه است. این ترکیب نشان میدهد بخش اعظم تقاضای خارجی کنونی منطقهای و مبتنی بر روابط مرزی و فرهنگی است.
صنعت گردشگری داخلی در نوروز ظرفیت قابلتوجهی برای تولید درآمد و اشتغال است. اما تمرکز زیاد تقاضا در چند مقصد مشخص و وابستگی نسبتا بالای گردشگری خارجی به همسایگان، ریسکهایی را برای ثبات درآمدزایی این بخش ایجاد کرده است. اگرچه بازگشت شمار گردشگران بینالمللی به قبل از کرونا زمانبر است، تمرکز بر توسعه زیرساختهای اقامتی و خدماتی در شهرهای پرمسافر و بهرهگیری از ظرفیتهای منطقهای میتواند به پایداری درآمدهای گردشگری کمک کند. در نهایت، دادهها نشان میدهند که سیاستگذاری هدفمند و سرمایهگذاری معطوف به توسعۀ پایدار مقصدها، لازمه تبدیل فصلهای پیک سفر به منبعی دائمی برای اشتغال و رشد محلی است.
