به گزارش اکوایران، یکی از ده شکایت اول تهرانی‌ها مربوط به به آلودگی‌های صوتی، بصری و محیطی است. بررسی اکوایران از سامانه 137 نشان می‌دهد که پایتخت نشینان در شهریوری که گذشت، 5 هزار و 226 پیام درباره آلودگی صوتی و بصری ثبت کردند. آلودگی صوتی و محیطی ناشی از ساخت و ساخت مسکونی در این بازه زمانی اولین موضوع با بیشترین فراوانی پیام در حوزه شهرسازی و معماری بوده است. آلودگی صوتی هم مانند آلودگی هوا پیش از این پایش می‌شد، اما مدتی است که سامانه پایش آلودگی صوتی از دسترس شهروندان خارج شده است، فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در گفت‌وگو با اکوایران ضمن توضیح درباره منابع آلودگی صوتی در تهران درباره علت از دسترس خارج شدن این سامانه‌ها هم توضیح می‌دهد.
برخلاف آلودگی هوا که عموما شاخص‌های جهانی و مشخصی برای سنجش آن وجود دارد، آلودگی صوتی رتبه بندی واحدی ندارد. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۲ گزارشی با عنوان «مرزهای دانش؛ صدا، آتش‌سوزی‌ها و ناهماهنگی‌ها» منتشر کرد که بخشی از آن به آلودگی صوتی شهرهای جهان اختصاص داشت. در این گزارش داده‌های مربوط به میزان سروصدای شهرهای مختلف از مطالعات پیشین گردآوری شده است. از ایران نام دو شهر اهواز و تبریز در نمودار مقایسه‌ای گزارش دیده می‌شود اما تهران در میان شهرهای بررسی‌شده حضور ندارد. در این گزارش دامنه مقادیر ثبت شده برای آلودگی صوتی ناشی از ترافیک برای اهواز حدود 69 تا 84 دسی بل بود و برای تبریز حدود 60 تا 75 دسی بل. در وبسایت‌های دیگر که عمدتا رتبه بندی از شهرهای آلوده صوتی دارند، نام تهران به چشم نمی‌خورد اما بررسی‌ها از سامانه 137 نشان می‌دهد که شهروندان تهرانی از آلودگی صوتی شکایت دارند. این جنس آلودگی براساس آنچه سازمان جهانی بهداشت می‌گوید اثراتی در سلامت روان و خواب هم دارد. WHOدر دستورالعمل سال ۲۰۱۸ خود توصیه کرده است که میزان مواجهه بلندمدت با صدای ترافیک جاده‌ای در شاخص شبانه‌روزی از ۵۳ دسی‌بل و در شاخص شبانه از ۴۵ دسی‌بل کمتر باشد. به گفته این سازمان مواجهه با صدای ترافیک بالاتر از این مقادیر با پیامدهای نامطلوب سلامت و اختلال خواب ارتباط دارد.
منابع آلاینده صوتی
در دنیا عمدتا وسایل نقلیه عمومی و جاده‌ای به عنوان تولیدکنندگان آلودگی صوتی شناخته می‌شوند، در تهران چه چیزهایی آلودگی صوتی ایجاد می‌کند؟ فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در پاسخ به این پرسش به اکوایران گفت: منابع آلودگی صوتی در شهر تهران عمدتاً ناشی از فعالیت‌های شهری، ترافیک، تردد خودروها در معابر و رفت‌وآمدهای روزانه شهروندان است. در این زمینه اتفاق جدیدی رخ نداده و منابع ایجاد آلودگی صوتی همچنان ثابت هستند.
او تاکید کرد: آلودگی صوتی معمولاً در مناطقی بیشتر است که حجم ترافیک، میزان تردد خودروها یا سرعت حرکت آنها بالاتر باشد. این وضعیت به‌ویژه در معابر بزرگراهی مشاهده می‌شود. در برخی محدوده‌های غربی تهران به دلیل اینکه بزرگراه‌ها فاصله بیشتری از مناطق مسکونی دارند یا عرض آنها بیشتر است و کمتر در مجاورت منازل مسکونی قرار گرفته‌اند، مشکلات ناشی از آلودگی صوتی کمتر گزارش می‌شود و شکایت‌های شهروندان نیز در این مناطق کمتر است.
کریمی در پاسخ به این پرسش که کدام مناطق بیشترین آلودگی صوتی را دارند، گفت: در مقابل در مناطق مرکزی و جنوبی تهران و محدوده‌هایی که معابر بزرگراهی در مجاورت مناطق مسکونی قرار دارند، مشکلات بیشتری وجود دارد. برای مثال در بزرگراه صدر باید هنگام احداث تمهیداتی برای کنترل آلودگی صوتی در نظر گرفته می‌شد. معمولاً بزرگراه‌ها به حریم مشخصی نیاز دارند اما در برخی از بزرگراه‌های تهران این حریم رعایت نشده است. در نتیجه شکایت‌های شهروندان ساکن در مجاورت این معابر از طریق سامانه ۱۳۷ بیشتر اعلام می‌شود.
در روزهای اخیر سامانه پایش آلودگی صوتی در تهران از دسترس شهروندان خارج شده است، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در اینباره گفت: این سامانه به به‌روزرسانی و اعمال تغییراتی در سرورها نیاز داشت و مشکلاتی نیز در این زمینه وجود داشت که باید برطرف می‌شد. موضوعاتی مانند امنیت شبکه و طراحی سامانه جدید باعث شد که سامانه برای مدتی از دسترس خارج شود. در حال حاضر این تغییرات در حال اعمال است و فکر می‌کنم به‌زودی سامانه جدید در دسترس شهروندان قرار بگیرد.
او ادامه داد: در حال حاضر ۳۵ ایستگاه سنجش صوت در شهر تهران وجود دارد که غالبا در مناطق پرتردد هستند و وضعیت آلودگی صوتی را به‌صورت لحظه‌ای اندازه‌گیری می‌کنند. امیدواریم با راه‌اندازی سامانه جدید امکان دسترسی شهروندان به اطلاعات این ایستگاه‌ها نیز فراهم شود.
کنترل آلودگی صوتی ممکن است؟
اما چگونه می‌توان آلودگی صوتی را کنترل کرد؟ مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در اینباره گفت: در محدوده‌هایی که امکان رعایت حریم بزرگراهی وجود نداشته است، استفاده از راهکارهایی مانند نصب دیوار صوتی مطرح می‌شود. این موضوع هم در گذشته مطرح بوده و هم اکنون مورد توجه قرار دارد. زمانی که شهروندان شکایتی درباره آلودگی صوتی مطرح می‌کنند، به‌ویژه در مواردی که دیوارهای صوتی دچار خرابی، شکستگی یا آسیب شده‌اند، کارشناسان ما در محل حضور پیدا می‌کنند و با استفاده از دستگاه‌های پرتابل وضعیت آلودگی صوتی را اندازه‌گیری می‌کنند. سپس گزارش‌های لازم برای ترمیم یا احداث دیوار صوتی و اجرای سایر راهکارهای کنترلی به معاونت حمل‌ونقل و ترافیک ارائه می‌شود.
او ادامه داد: گاهی در حریم بزرگراه‌ها یا معابر پرتردد امکان اجرای راهکارهای دیگری برای کنترل آلودگی صوتی وجود دارد. برای مثال ایجاد فضای سبز یکی از راهکارهای کاهش آلودگی صوتی در این محدوده‌هاست. در چنین شرایطی موضوع را با مجموعه‌هایی که مسئولیت اجرای این اقدامات را بر عهده دارند، از جمله سازمان بوستان‌ها و دستگاه‌های خدمات شهری، پیگیری می‌کنیم.
کریمی افزود: در مواردی که امکان اجرای این راهکارها وجود نداشته باشد، موضوع به‌صورت علمی و تخصصی بررسی و به مراجع مربوط اعلام می‌شود. اگر امکان احداث دیوار صوتی وجود داشته باشد از این راهکار استفاده می‌کنیم اما واقعیت این است که در برخی بزرگراه‌های تهران حتی امکان نصب دیوار صوتی نیز وجود ندارد. حریم بعضی از بزرگراه‌ها به اندازه‌ای محدود است که فضای کافی برای احداث این دیوارها وجود ندارد.
او ادامه داد: در چنین شرایطی ناچار هستیم به سراغ راهکارهایی برای کاهش آلودگی صوتی در داخل منازل مسکونی برویم. برای مثال به شهروندانی که در معرض آلودگی صوتی قرار دارند و از این وضعیت شکایت می‌کنند، پیشنهاد می‌شود با نصب پنجره‌های دوجداره یا سه‌جداره و ایجاد دیوارهای آکوستیک میزان ورود صدا به فضای مسکونی خود را کاهش دهند.
افزایش آلودگی صوتی موتورها
کریمی، درباره نقش موتورسیکلت‌ها در آلودگی صوتی تهران ادامه داد: نکته بسیار مهمی درباره موتورسیکلت‌ها وجود دارد که سازمان حفاظت محیط زیست باید بر آن تمرکز کند. باید به سمتی حرکت کنیم که تولیدکنندگان خودرو و به‌ویژه موتورسیکلت ملزم به رعایت استانداردهای صوتی در محصولات خود باشند. تا جایی که اطلاع دارم هنوز استاندارد مشخصی برای آلودگی صوتی این وسایل نقلیه از سوی سازمان حفاظت محیط زیست یا سازمان ملی استاندارد تعریف نشده است و تولیدکنندگان نیز محصولات خود را بر اساس چنین استانداردی عرضه نمی‌کنند.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران تاکید کرد: موتورسیکلت‌ها سهم بسیار بزرگی در آلودگی صوتی شهر تهران دارند. اگر بتوانیم این آلودگی را در مبدأ تولید و پیش از ورود وسیله نقلیه به شهر کنترل کنیم، دیگر نیازی به اجرای راهکارهای کنترلی دشوار و پرهزینه برای کاهش آلودگی صوتی نخواهیم داشت.
او افزود: ما پیش از این در زمینه کیفیت سوخت و استانداردهای مربوط به خودروها و موتورسیکلت‌های جدید اقداماتی را در کشور و شهر تهران پیگیری کرده‌ایم. همان‌طور که موضوع استانداردهای کیفیت سوخت و کیفیت خودروها و موتورسیکلت‌های جدید را پیش بردیم، باید استانداردهای مربوط به آلودگی صوتی موتورسیکلت‌ها و برخی دیگر از وسایل نقلیه را نیز مورد توجه قرار دهیم. اگر این استانداردها در مرحله تولید و عرضه رعایت شوند، می‌توانیم از بروز بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری کنیم.
