به گزارش اکوایران، جنبش حوثی‌های یمن همزمان با تشدید اقدامات تلافی‌جویانه علیه عربستان سعودی، متعهد شده که به حملات خود به تأسیسات نفتی این کشور ادامه دهد. حوثی‌ها که روز سه‌شنبه به ساختمان‌های متعلق به شرکت آرامکوی سعودی — شرکت عظیم نفتی دولتی که نقشی حیاتی در اقتصاد این پادشاهی دارد — حمله کرده‌اند، روز چهارشنبه اعلام کردند که تأسیسات آرامکو در ظهران، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد و یک پالایشگاه آرامکو در ریاض را هدف قرار داده‌اند. این گروه اعلام کرده که با بالا گرفتن تنش‌ها با عربستان سعودی، به عملیات خود علیه فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی در روزهای آینده ادامه خواهد داد.
به نوشته میدل‌ایست آی، پایتخت عربستان سعودی بیش از یک هفته است که با حملات روزانه و بی‌سابقه حوثی‌ها مواجه بوده است؛ حملاتی که روز شنبه به فرودگاه این شهر، منجر به کشته شدن ۱۳ نفر و مجروح شدن صدها تن دیگر شد.
اکوایران: حملات حوثی‌ها ممکن است تلاش‌های عربستان سعودی برای دستیابی به جایگاهی بزرگ‌تر در صنعت هوانوردی جهانی را پیچیده‌تر کند؛ آن هم درست در زمانی که این جاه‌طلبی‌ها تازه در حال شکل گرفتن بودند.
خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه گزارش داد که عربستان سعودی قصد دارد به دلیل این حملات، رویداد شاخص خود با عنوان «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» (Future Investment Initiative) را به صورت ترکیبی (حضوری و مجازی) برگزار کند تا مدیران اجرایی بتوانند از راه دور در آن شرکت کنند. با این حال، ممکن است برخی از شرکت‌کنندگان همچنان به ریاض سفر کنند؛ از جمله از طریق باندهای پروازی خارج از پایتخت یا از مسیر کشورهای همسایه در حوزه خلیج فارس. این پادشاهی تلاش کرده است تا با وجود تشدید درگیری‌ها با حوثی‌ها، همچنان سرمایه‌گذاران بین‌المللی را جذب کند.
قلمرو سعودی در محاصره نسبی
در این رابطه، سی‌ان‌ان نوشت عربستان سعودی یکی از گران‌ترین و پیشرفته‌ترین زرادخانه‌های تسلیحاتی جهان را در اختیار دارد؛ زرادخانه‌ای مملو از جنگنده‌های آمریکایی، سامانه‌های دفاع موشکی و دیگر فناوری‌های پیشرفته. بااین‌همه، در روزهای اخیر، این کشور در برابر رگبار موشک‌ها و پهپادهایی که از کشور همسایه، یمن، شلیک می‌شود، ناتوان به نظر رسیده است.
بر اساس داده‌های مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، عربستان سعودی در سال گذشته ۸۳ میلیارد دلار برای امور دفاعی هزینه کرد و به این ترتیب، در میان ده کشور دارای بیشترین هزینه‌های نظامی در جهان قرار گرفت. این کشور جنگنده‌های آمریکایی، سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت و تاد و همچنین مجموعه‌ای از تسلیحات پیشرفته فرانسوی و بریتانیایی را خریداری کرده است؛ اما عربستان سعودی باید از مناطق و تأسیسات گسترده‌ای دفاع کند.
نیروهای پدافند هوایی عربستان در نزدیکی حریم هوایی اماکن مقدس در مکه، 15 مارس 2026/ عکس از خبرگزاری عربستان سعودی
مساحت این کشور تقریباً یک‌پنجم مساحت ایالات متحده است و از سه جهت با تهدید روبه‌روست. در شرق، ایران در شدیدترین مرحله درگیری‌های امسال حدود هزار موشک و پهپاد به سوی اهدافی در عربستان شلیک کرد. در شمال، ادعا می‌شود که جریان‌های مسلح عراق با پهپاد به خط لوله حیاتی نفت شرق‌به‌غرب عربستان حمله کرده‌اند؛ این جریان‌ها در بیانیه‌ای چنین حمله‌ای را انکار کرده‌اند. در جنوب نیز انصارالله، از پناهگاه‌ها و پرتابگرهای متحرک مستقر در کوهستان‌های یمن، موشک‌هایی به سوی این کشور شلیک می‌کنند.
بر اساس تحلیل وب‌سایت مستقل Vision2030.ai که تحولات اقتصادی عربستان را بررسی می‌کند، دفاع از این کشور به معنای حفاظت از شبکه‌ای گسترده از اهداف است، نه صرفاً دفاع از ریاض یا یک پالایشگاه. سامانه‌های دفاعی باید تهدیدهای ورودی را شناسایی کنند، درباره رهگیری آنها تصمیم بگیرند و به غیرنظامیان هشدار دهند؛ آن هم در فاصله زمانی بسیار کوتاه. عربستان سعودی بسیاری از موشک‌ها و پهپادهای شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها را رهگیری می‌کند، اما تعدادی از آنها از سد پدافند عبور می‌کنند. به گفته یک منبع سعودی، وزارت دفاع در شرایطی که تأسیسات فراوانی در معرض حمله قرار دارند، با انتخاب‌های دشواری برای توزیع سامانه‌های موجود روبه‌رو است.
حوثی‌ها یاد گرفته‌اند موشک‌های بالستیک و کروز را با پهپادهای دوربرد ترکیب کنند تا پدافند هوایی عربستان را تحت فشار قرار دهند و از ظرفیت آن فراتر بروند. این رویکرد به شیوه عملیاتی روسیه شباهت دارد؛ مسکو بارها در حملات گسترده خود علیه اوکراین، انبوهی از پهپادها را همراه با موشک‌های کروز و بالستیک به کار گرفته است. موشک‌های کروز در ارتفاع پایین‌تری پرواز می‌کنند و به همین دلیل شناسایی و رهگیری آنها دشوارتر است. حوثی‌ها همچنین نسل جدیدی از موشک‌های بالستیک را به میدان آورده‌اند که به گفته خودشان، قابلیت تغییر مسیر دارند. هیچ سامانه پدافند هوایی واحدی نمی‌تواند تضمین کند که تمام تهدیدهای ورودی رهگیری خواهند شد.
انتخاب سخت سعودی‌ها: ادامه یا توقف جنگ
در این شرایط، عربستان با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو است. تشدید درگیری‌ها از طریق حملات هوایی گسترده‌تر، خطر حملات موشکی بیشتر را به همراه دارد؛ حملاتی که می‌توانند هدف محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، را برای تبدیل این کشور به مقصدی در سطح جهانی برای سرمایه‌گذاری، فناوری و گردشگری تضعیف کنند. مخاطرات این درگیری فراتر از صنعت نفت است.
مراکز داده، تأسیسات نمک‌زدایی آب و فرودگاه‌ها، پایه‌های اصلی جاه‌طلبی‌های فناورانه عربستان، تأمین آب و اقتصاد گردشگری آن هستند. رویداد مهم سرمایه‌گذاری ولیعهد که قرار است اواخر همین ماه در ریاض برگزار شود، فرصتی برای معرفی برنامه‌های او به سرمایه‌گذاران بین‌المللی خواهد بود. با این حال، شرکت‌های بزرگ در همین هفته از حضور در کنگره جهانی نفت در ریاض خودداری کردند.
طرح از سی‌ان‌ان
شکست دادن حوثی‌ها از طریق یک عملیات زمینی با مشارکت نیروهای دولتی یمن مورد حمایت ریاض نیز بسیار بعید به نظر می‌رسد. این گروه در مواضع خود ریشه دوانده، تجربه جنگی زیادی دارد و با زمین‌های کوهستانی منطقه آشناست. حوثی‌ها طی ماه گذشته تلفات سنگینی به نیروهای مورد حمایت وارد کرده‌اند. سال گذشته، ایالات متحده بیش از یک میلیارد دلار برای یک کارزار هفت‌هفته‌ای حملات هوایی علیه حوثی‌ها هزینه کرد.
از سوی دیگر، با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که سه هفته دیگر برگزار می‌شود، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، نسبت به گرفتار شدن در یک درگیری دیگر در خاورمیانه محتاط است. او درباره انجام حملات مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها موضع روشنی نگرفته، هرچند احتمال آن را رد نکرده است. به گفته مایکل راتنی از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی و سفیر پیشین آمریکا در ریاض: «بی‌میلی آمریکا به ورود به این درگیری، این تصور را تقویت می‌کند که در لحظه‌ای که یک شریک بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد، او را تنها گذاشته است. پادشاهی هدف حمله قرار گرفته و از نظر سیاسی ناچار از پاسخ است. اما در نهایت، باید انتظار بازگشت به دیپلماسی را داشته باشیم؛ دیپلماسی‌ای ناقص و ناخوشایند که با وجود این، تنش‌ها را کاهش می‌دهد». چنین نتیجه‌ای به معنای باقی ماندن حوثی‌ها در قدرت و حتی تقویت موقعیت آنها در داخل یمن است.
چرا سعودی در دفاع از خود مشکل دارد؟
در رابطه با ضعف ارتش سعودی علی‌رغم تجهیزات پیشرفته آن، آسوشیتدپرس در گزارشی می‌نویسد: عربستان سعودی زرادخانه گسترده‌ای از تسلیحات آمریکایی دارد. بر اساس گزارش مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، عربستان سعودی بزرگ‌ترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان است. این مؤسسه می‌گوید عربستان سعودی در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، ۱۲ درصد از کل صادرات تسلیحاتی آمریکا را دریافت کرده است.
بر اساس اطلاعات این اندیشکده که انتقال تسلیحات در جهان را رصد می‌کند، عربستان سعودی طی سال‌های گذشته جنگنده‌های آمریکایی اف-۱۵، سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت، رادارهای پیشرفته و سامانه‌های موشکی تهاجمی خریداری کرده است. در بودجه سالانه عربستان برای سال ۲۰۲۶، مبلغ ۸۳ میلیارد دلار برای هزینه‌های نظامی در نظر گرفته شده است. این کشور در اوایل سال جاری میلادی نیز با واشنگتن به توافقی ۹ میلیارد دلاری برای خرید ۷۳۰ موشک پاتریوت دست یافت.
یک هوادار حوثی با لباس نظامی در جریان تجمعی در حمایت از این گروه، در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در صنعا، یمن، یک موشک ماکت را در دست دارد/عکس از آسوشیتدپرس
اما عربستان سعودی باید از سرزمینی بسیار وسیع دفاع کند. حوثی‌ها توانسته‌اند از وسعت زیاد عربستان سعودی به سود خود استفاده کنند. تأسیسات آسیب‌پذیر انرژی، مراکز غیرنظامی و دارایی‌های نظامی در سراسر قلمرو کم‌جمعیت این کشور پراکنده‌اند؛ سرزمینی که تقریباً سه برابر ایالت تگزاس وسعت دارد. مرز عربستان با یمن نیز بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر امتداد یافته و از مناطق بیابانی ناهموار عبور می‌کند. به گفته علی شهابی، تحلیلگر سعودی: «انتظار اینکه کشوری به وسعت عربستان سعودی بتواند تک‌تک موشک‌ها را رهگیری کند، به‌سادگی غیرواقع‌بینانه است. هیچ سامانه دفاعی‌ای نمی‌تواند حفاظت کامل را تضمین کند.»
حوثی‌ها با تکیه بر نقاط قوتشان، به‌ویژه پهپادها و موشک‌ها، به شیوه‌های جنگ نامتقارن در قرن بیست‌ویکم روی آورده‌اند. برای انصارالله، موفقیت در میدان نبرد لزوماً به معنای سرنگونی حکومت عربستان سعودی نیست. مختل کردن اقتصاد عربستان و ایجاد ترس در جامعه این کشور ممکن است برای افزایش قدرت چانه‌زنی آنها در مذاکرات احتمالی پایان جنگ کافی باشد. آنان زرادخانه بزرگی دارند که می‌تواند اهدافی را در فاصله بیش از ۱۶۰۰ کیلومتری مورد حمله قرار دهد. برخی از کلاهک‌های موشکی آنها در طول پرواز تغییر مسیر می‌دهند و چالش بیشتری برای سامانه‌های پدافند هوایی ایجاد می‌کنند.
آندریاس کریگ، استاد کینگز کالج لندن، می‌گوید تجربه حوثی‌ها در به چالش کشیدن پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی اسرائیل، اعتمادبه‌نفس و مهارت آنها را برای حمله به عربستان سعودی افزایش داده است. او گفت: «آنها یاد گرفته‌اند چگونه رادارها را با تعداد زیادی از اهداف اشباع کنند.»
تغییر بنیادین در الگوی درگیری و خطای محاسباتی سعودی
مایکل راتنی می‌گوید پادشاهی سعودی تصور می‌کرد حوثی‌ها اهداف غیرنظامی مانند فرودگاه‌ها را هدف قرار نخواهند داد. به گفته او، چنین حملاتی نشان‌دهنده «تغییری بنیادین در الگوی درگیری» است. راتنی می‌گوید عربستان سعودی اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید پاسخ دهد و همزمان بکوشد از خارج شدن درگیری از کنترل جلوگیری کند. او گفت: «آنها نمی‌توانند هیچ واکنشی نشان ندهند؛ دشمنان اصلی‌شان به شکلی بسیار شدید به آنها حمله کرده‌اند. آنها باید فشار نظامی بر حوثی‌ها وارد کنند و سپس راهی برای کاهش تنش بیابند».
چند تحلیلگر گفته‌اند عربستان سعودی به‌جای اعزام نیروهای زمینی به یمن، احتمالاً حملات هوایی علیه حوثی‌ها را آغاز خواهد کرد و حمایت خود از نیروهای ملی‌گرای یمنی را افزایش خواهد داد. کریگ گفت: «این جنگی خواهد بود که از طریق نیروهای نیابتی پیش می‌رود».
یکی از حامیان انصارالله یمن در جریان تجمعی در حمایت از این گروه، در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در صنعا تفنگ خود را حمل می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس
حوثی‌ها با وجود برخوردار نبودن از قدرت آتش عربستان سعودی، به لطف کمک‌های متحدانشان به نیرویی جسور تبدیل شده‌اند که تقریباً یک‌سوم خاک یمن را کنترل می‌کند. سازمان ملل متحد برآورد کرده که حوثی‌ها تا سال ۲۰۲۴ توانسته بودند تا ۳۵۰ هزار نیروی جنگجو جذب کنند. این رقم در سال ۲۰۱۵ تنها ۳۰ هزار نفر بود؛ یعنی زمانی که عربستان سعودی در جنگ داخلی یمن مداخله کرد، از دولت مورد حمایت خودش در برابر حوثی‌ها حمایت کرد و محاصره دریایی یمن را به اجرا گذاشت.
به اعتقاد راتنی، حوثی‌ها اکنون با ایران رابطه‌ای «همزیستانه» دارند و نباید آنها را صرفاً دست‌نشانده ایران دانست: «ایرانی‌ها طی چند سال گذشته در حال نوآوری بوده‌اند و دستاوردهای خود را با حوثی‌ها به اشتراک گذاشته‌اند؛ این روند در هر دو جهت جریان داشته است. حوثی‌ها نیز نوآوری کرده‌اند و تجربیاتشان را با ایرانی‌ها در میان گذاشته‌اند. تصادفی نیست که در نهایت به رویکردی مشابه رسیده‌اند».
فارع المسلمی، پژوهشگر مؤسسه چتم هاوس که بر یمن تمرکز دارد، گفت موفقیت‌های نظامی اخیر باعث شده حوثی‌ها احساس کنند «دست‌نیافتنی» هستند. او گفت: «وقتی کسی تازه به جلو پیشروی کرده و اسلحه‌ای در دست دارد، متقاعد کردنش به اینکه در مسیر اشتباه قرار گرفته، بسیار دشوار است». بااین‌حال، به گفته او، حوثی‌ها اکنون احتمالاً با ضدحمله‌ای شدید و ویرانگر از سوی عربستان سعودی روبه‌رو خواهند شد.
حمله «انتخاباتی» اسرائیل به یمن؟
در رابطه با جنگ یمن، یک منبع امنیتی اسرائیلی به بن کاسپیت، گزارش‌گر المانیتور گفته نمی‌توان احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی با ایران یا حوثی‌ها را پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل منتفی دانست. به گفته این منبع، چنین اقدامی می‌تواند شانس انتخاب مجدد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را افزایش دهد؛ بااین‌حال، این منبع گفت تحولات ۴۸ ساعت گذشته نشان می‌دهد که نتانیاهو ممکن است اکنون بیش از حمله به ایران، به حمله به یمن تمایل داشته باشد؛ حمله به ایران تا همین اواخر محور اصلی بحث‌ها بود.
به گفته یک منبع ارشد سیاسی اسرائیلی: «اگرچه جایگاه اردوگاه سیاسی نتانیاهو در نظرسنجی‌ها بهتر شده، او همچنان از برکناری از قدرت می‌ترسد. بنابراین، به تعویق انداختن انتخابات به دلیل نوعی تشدید نظامی درگیری، چه علیه ایران، چه حوثی‌ها یا هر دشمن دیگری، او را نمی‌ترساند و حتی ممکن است او را به چنین اقدامی ترغیب کند. حتی اگر این اقدام به تعویق انتخابات منجر نشود و صرفاً مسائل امنیتی را در صدر دستور کار قرار دهد، به نتانیاهو کمک می‌کند تا آنچه را که او روزهای پرافتخار جنگ علیه ایران و حزب‌الله می‌خواند، به اسرائیل‌ها یادآوری کند. و این موضوع از نظر انتخاباتی به سود او خواهد بود؛ دست‌کم خودش چنین تصوری دارد.»
یک پوستر انتخاباتی غول‌پیکر برای حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو با شعار «تسلیم نمی‌شویم» در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، در جریان کارزارهای پیش از انتخابات قانون‌گذاری اکتبر ۲۰۲۶، بر نمای ساختمانی در تل‌آویو نمایش داده شده است/عکس از خبرگزاری فرانسه
نظرسنجی‌ای که مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل در ماه سپتامبر منتشر کرد، نشان داد ۶۸ درصد از اسرائیلی‌ها معتقدند این رژیم ناگزیر خواهد شد جنگ با ایران را از سر بگیرد؛ درحالی‌که ۱۴ درصد گفته‌اند انتظار ندارند درگیری‌ها دوباره آغاز شود. با نزدیک شدن انتخابات اسرائیل، زمان رو به پایان است. اگر نتانیاهو قصد داشته باشد به ایران یا حوثی‌ها حمله نظامی کند، باید به‌زودی تصمیم بگیرد.
به گفته یک منبع دیپلماتیک اسرائیلی: «نخست‌وزیر معتقد است اگر اسرائیل در برابر تهدید حوثی‌ها عملاً به تکیه‌گاه اصلی عربستان سعودی تبدیل شود، این امر محمد بن سلمان را نرم‌تر خواهد کرد و موضوع عادی‌سازی روابط را دوباره در دستور کار قرار خواهد داد.»
آیا مسئله یمن باعث نزدیکی ریاض به اسرائیل خواهد شد؟
اما امیدهای نتانیاهو تا چه اندازه واقع‌بینانه‌اند؟ روزنامه هاآرتص روز دوشنبه، به نقل از یک منبع دیپلماتیک ناشناس، گزارش داد که ریاض پیشنهاد اسرائیل برای پیوستن به کارزار نظامی علیه حوثی‌ها را رد کرده است. این در حالی است که اسرائیل ظاهراً در زمینه جمع‌آوری اطلاعات، توانایی حملات دقیق و رهگیری موشک‌های بالستیک از مزیت‌هایی برخوردار است.
بر اساس گزارش روز دوشنبه هاآرتص، ریاض نگران است که چنین همکاری‌ای واکنش منفی افکار عمومی عربستان را برانگیزد. روزنامه یدیعوت آخرونوت نیز روز دوشنبه، به نقل از منابع اسرائیلی و سعودی، گزارش داد که ولیعهد عربستان از طریق میانجیگری آمریکا از حمایت اطلاعاتی برخوردار است. یک منبع ارشد دیپلماتیک اسرائیلی اذعان کرد: «در واقع، سعودی‌ها دارند از شور و اشتیاق نتانیاهو می‌کاهند. با وجود وضعیت حساسی که در جبهه مقابله با حوثی‌ها وجود دارد، آنها علاقه کمتری به این موضوع نشان می‌دهند.»
حامیان انصارالله در جریان تجمعی در حمایت از این گروه، در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در صنعا، یمن، شعار سر می‌دهند/عکس از آسوشیتدپرس
المانیتور روز جمعه، به نقل از یک منبع نظامی، گزارش داد که سرلشکر ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، طی هفته پیش از آن چندین بار با همتایان آمریکایی خود درباره احتمال حمله به ایران گفت‌وگو کرده بود. به گفته این منبع، زمیر هشدار داده بود که چنین عملیاتی ممکن است انتخابات اسرائیل را به تعویق بیندازد و هزینه سنگینی برای دموکراسی این کشور داشته باشد.
سفر زمیر به واشنگتن پیش از آن انجام شد که ترامپ روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کند ایالات متحده پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. در اسرائیل، اگرچه زمان‌بندی حمله احتمالی همچنان نامشخص است، نگرانی‌ها درباره تلاش‌های ایران برای بازسازی توان تسلیحاتی خود رو به افزایش است. به گفته منبع ارشد دیپلماتیک اسرائیلی: «این یکی از دلایلی بود که ترامپ به فکر ازسرگیری حملات به ایران افتاده بود. پیام‌هایی که از واشنگتن می‌رسند کاملاً متناقض‌اند. نمی‌دانیم رئیس‌جمهور چه می‌خواهد».
بااین‌حال، این منبع گفت ارتش اسرائیل همچنان در وضعیت آماده‌باش بسیار بالایی قرار دارد. به گفته یک منبع اطلاعاتی اسرائیلی، نگرانی ویژه اسرائیل این است که ایران در حال بازسازی توان موشک‌های بالستیک خود باشد. پیش از جنگ، ایران بخش بزرگی از تولید موشک‌هایش را در کارخانه‌های بزرگ متمرکز کرده بود و همین مسئله هدف قرار دادن زرادخانه‌های آن را آسان‌تر می‌کرد. این منبع اطلاعاتی به المانیتور گفت که ایران اکنون تولید خود را در چندین محل پراکنده کرده که برخی از آنها زیرزمینی هستند.
این منبع که به شرط ناشناس ماندن صحبت می‌کرد، گفت: «ارزیابی کنونی این است که توانایی‌های ایران در زمینه موشک‌های بالستیک و پهپادها به سطحی نزدیک به پیش از جنگ بازگشته است؛ موضوعی که نمی‌توان نادیده گرفت.» وقتی از این منبع پرسیده شد چرا اسرائیل همین حالا حمله نمی‌کند، پاسخ داد: «تمام این توانایی‌های نظامی حتی پس از انتخابات نیز در ایران وجود خواهند داشت.»
