بمبی که عمق را نمی‌شکافد؛ ترامپ به «مادر همه بمب‌ها» روی می‌آورد؟ بمب MOAB چیست؟

در همین رابطه، خبرگزاری الجزیره گزارش می‌دهد که  دونالد ترامپ گفته است افرادی که اطلاعات مربوط به عملیات نظامی ایالات متحده را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهند، «باید تیرباران شوند.» او این اظهارات را در جریان یک گردهمایی انتخاباتی در ایالت آریزونا مطرح کرد. ترامپ خشم خود را از یک منبع ناشناس ابراز کرد که گفته می‌شود اطلاعاتی درباره زمان‌بندی حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران را در اختیار خبرنگاران قرار داده است. او گفت: «کسانی که اطلاعات را افشا می‌کنند، باید با جوخه آتش اعدام شوند.» ترامپ در ادامه مدعی شد که در گذشته نیز افرادی که مرتکب چنین افشاگری‌هایی می‌شدند، به همین شیوه اعدام می‌شدند.

چه اهدافی ممکن است مدنظر باشند؟

سی‌ان‌ان در گزارش مذکور به نقل از یکی از منابع خود ادامه می‌دهد که ترامپ به ارتش دستور داده است بسته‌های عملیاتی بیشتری برای حمله به اهداف ایرانی تدوین کند؛ طرح‌هایی که «بخش زیادی از زیرساخت‌های انرژی» را در بر می‌گیرند و احتمال استفاده از بمب MOAB نیز در آن‌ها مطرح شده است. این منبع افزود که عبارت به‌کاررفته برای توصیف زمان اجرای حمله چنین بوده است: «پیش از عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از منطقه مسئولیت فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام).» این عبارت نشان می‌دهد که دولت آمریکا ممکن است حملات تکمیلی را انجام دهد، بکوشد پیروزی را اعلام کند و سپس در مدت کوتاهی همه نیروهای خود را از منطقه خارج سازد.

یک سلاح «انفجار هوایی مهمات عظیم» (MOAB) در پایگاه نیروی هوایی اگلین، فلوریدا، در ۱۱ مارس ۲۰۰۳/عکس از گتی ایمجز

منبع دومی به سی‌ان‌ان گفت که طرح‌های نظامی برای حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله سایت هسته‌ای «کوه کلنگ» نیز به‌صراحت استفاده از بمب MOAB را پیش‌بینی کرده‌اند. ترامپ طی ماه‌های اخیر بارها تهدید کرده است که به این سایت حمله خواهد کرد. آمریکا و اسرائیل معتقدند تهران بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای خود را در این محل نگهداری کرده است. ترامپ حتی پس از توقف عملیات گسترده نظامی در اوایل سال جاری نیز این تهدیدها را مطرح کرده و همچنان تأکید دارد که هدفش جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است.

یک مقام دیگر آمریکایی خاطرنشان کرد که ارتش هنگام برنامه‌ریزی نظامی، مجموعه‌ای از گزینه‌ها را در اختیار تصمیم‌گیرندگان سیاسی قرار می‌دهد که از عملیات در بالاترین سطح تا گزینه‌های محدودتر را شامل می‌شوند. به گفته او، حمله به اهداف دشوارتر، از جمله اهدافی که در اعماق زمین قرار دارند، به بمب‌های بزرگ‌تری نیاز دارد و MOAB بزرگ‌ترین بمب متعارف موجود در زرادخانه آمریکاست؛ بااین‌حال، درباره اثربخشی این بمب در حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و دیگر اهدافی که در اعماق زمین قرار دارند، پرسش‌های جدی وجود دارد.

این بمب که با سامانه هدایت ماهواره‌ای جی‌پی‌اس هدایت می‌شود، قادر است منطقه‌ای به وسعت معادل ۹ بلوک شهری را تخریب کند؛ اما به گفته منابع، احتمالاً توان نفوذ به عمق کافی برای نابودی تأسیسات هسته‌ای در کوه کلنگ و دیگر سایت‌های هسته‌ای باقی‌مانده ایران را ندارد. باور بر این است که سایت کوه کلنگ با لایه‌هایی از سنگ گرانیت مستحکم شده است.

سومین منبع که از مذاکرات مربوط به برنامه‌ریزی نظامی درباره ایران اطلاع داشت، به سی‌ان‌ان گفت: «MOAB سلاحی عظیم و مناسب برای عملیات روانی است که برای پاک‌سازی مناطق وسیع عملکرد خوبی دارد، اما کاربردهای زیادی فراتر از آن ندارد. این بمب قطعاً برای نفوذ به اعماق زمین طراحی نشده است.»

منابع یادشده خاطرنشان کردند که در صورت استفاده از این بمب، منطقه مورد اصابت با ویرانی‌های گسترده‌ای روبه‌رو خواهد شد، اما اثر تخریبی آن احتمالاً عمدتاً به سطح زمین محدود می‌ماند. شعاع انفجار بسیار بزرگ این بمب همچنین تقریباً به‌طور قطع نگرانی‌هایی درباره احتمال کشته شدن غیرنظامیان ایجاد خواهد کرد؛ به‌ویژه اگر از آن برای حمله به زیرساخت‌های ایران در نزدیکی مناطق مسکونی یا در مجاورت تأسیسات غیرنظامی استفاده شود.

آیا ترامپ به دنبال راهی برای خروج از مخمصه است؟

بااین‌همه، ترامپ ممکن است در شرایطی که به نظر می‌رسد تهران مواضع خود را مستحکم کرده و حاضر نیست در برابر خواسته‌های دیپلماتیک او کوتاه بیاید، تصمیم بگیرد از MOAB به‌عنوان یک سلاح روانی استفاده کند. مقام‌های آمریکایی هشدار می‌دهند که به‌کارگیری این بمب بعید است ایران را به تسلیم وادار کند یا به پیروزی نظامی راهبردی منجر شود. بااین‌حال، استفاده از آن می‌تواند گزینه‌ای دیگر در اختیار ترامپ قرار دهد تا بدون ازسرگیری عملیات نظامی گسترده، وضعیت کنونی جنگ را تغییر دهد.

بمب GBU-43/B که با نام «انفجار هوایی مهمات عظیم» (MOAB) نیز شناخته می‌شود، در ۲۱ نوامبر ۲۰۰۳ در جریان یک آزمایش در پایگاه نیروی هوایی اگلین، فلوریدا، منفجر می‌شود/عکس از  هنداوت

سومین منبع آگاه از مذاکرات اخیر برنامه‌ریزی نظامی افزود: «متأسفانه رئیس‌جمهور آمریکا خود را در موقعیتی قرار داده که تقریباً ناچار است دست به اقدامی بزند. وقتی مهماتی در اختیار ندارید که برای نفوذ به آن عمق طراحی شده باشد، باید به تأثیرات روانی فکر کنید؛ حوزه‌ای که MOAB برای آن بسیار مناسب است.»

بسیاری از افراد در دولت آمریکا و همچنین تحلیلگران خارج از دولت ادعا می‌کنند که تنها راه شکست قاطع ایران، اجرای یک عملیات نظامی گسترده با مشارکت نیروهای زمینی است؛ تعهدی که ممکن است به کشته شدن هزاران سرباز آمریکایی منجر شود. پنتاگون همه سناریوهای احتمالی را بررسی می‌کند و چنین طرح‌هایی نیز وجود دارند، اما هم‌اینک هیچ‌کس در دولت آمریکا خواستار چنین اقدام افراطی‌ای نیست.

ترامپ نشان داده است که تمایل چندانی به اعزام نیروهای زمینی آمریکا به داخل ایران ندارد؛ بااین‌حال، تمایل او به پایان دادن هرچه سریع‌تر به جنگ، او را با یک معضل سیاسی روبه‌رو کرده است: او به‌خوبی می‌داند که جنگ تا چه اندازه در میان افکار عمومی نامحبوب شده، اما تاکنون نتوانسته است به توافقی دیپلماتیک دست یابد که به این درگیری پایان دهد. مقام‌های ارشد دولت ترامپ و برنامه‌ریزان نظامی طی هفته‌های گذشته بر یافتن راهی برای خروج از جنگ متمرکز بوده‌اند؛ راهی که دست‌کم یک پیروزی «نمادین» برای ترامپ فراهم کند تا بتواند آن را به مردم آمریکا بفروشد، بی‌آنکه مانع دستیابی احتمالی به یک توافق دیپلماتیک شود. این روند می‌تواند با توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز آغاز شود؛ موضوعی که سی‌ان‌ان پیش‌تر گزارش داده است.

چهارمین منبع آگاه از مذاکرات اخیر پنتاگون درباره ایران به سی‌ان‌ان گفت مقام‌های نظامی گزینه‌هایی را تدوین کرده‌اند که به گفته او، چیزی شبیه به «نمایش آتش‌بازی» خواهد بود. هدف این گزینه‌ها فراهم کردن راهی برای خروج ترامپ از جنگ است، حتی اگر حملات نتوانند اهدافی را محقق کنند که ترامپ در ابتدا برای توجیه آغاز جنگ مطرح کرده بود.

با وجود تعهد اخیر ترامپ مبنی بر خودداری از انجام حملات بیشتر پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، به نظر می‌رسد ارتش آمریکا از هم‌اکنون در حال آماده شدن برای احتمال واکنش تلافی‌جویانه ایران است؛ واکنشی که ممکن است در صورت صدور دستور حمله از سوی رئیس‌جمهور رخ دهد.

به گفته منبع پنجم، یک مقام آمریکایی، انتظار می‌رود جابه‌جایی دوره‌ای بعدی نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه مسئولیت سنتکام طی چند هفته آینده انجام شود. این مقام اذعان کرد که ممکن است برخی از نیروهایی که منطقه را ترک می‌کنند، با نیروهای تازه‌نفس جایگزین نشوند.

در پاسخ به پرسش سی‌ان‌ان درباره این طرح‌ها، یکی از مقام‌های کاخ سفید گفت این نهاد درباره طرح‌های حساس نظامی که ممکن است وجود داشته باشند یا نداشته باشند، اظهارنظر نمی‌کند. او افزود: «رئیس‌جمهور ترامپ همه گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد تا اطمینان حاصل کند که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نخواهد کرد.» یک مقام پنتاگون نیز در پاسخ به درخواست سی‌ان‌ان برای اظهارنظر گفت: «وزارت جنگ برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند تا دستورهای رئیس‌جمهور و وزیر جنگ را اجرا کند و از موفقیت مأموریت در هر محیط عملیاتی اطمینان حاصل شود.»

بمب MOAB با هدف «عملیات روانی» ساخته شد

بمب MOAB که در جریان جنگ عراق توسعه یافت، نوعی بمب انفجار هوایی است که پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود تا انفجاری عظیم را در همه جهات گسترش دهد. در جریان مراحل پایانی آزمایش این بمب در سال ۲۰۰۳، مقام‌های نظامی به سی‌ان‌ان گفتند که MOAB اساساً به‌عنوان سلاحی برای اجرای «عملیات روانی» طراحی شده است. مقام‌های نظامی در آن زمان امیدوار بودند که چنین انفجار عظیمی نیروهای عراقی را به وحشت بیندازد و آن‌ها را برای تسلیم شدن یا حتی خودداری از جنگیدن تحت فشار قرار دهد.

مقایسه اندازه سه سلاح متفاوت/طرح از گاردین

بر اساس طراحی اولیه، قرار بود MOAB علیه تجمعات بزرگ نیروهای نظامی و تجهیزات آن‌ها یا سنگرهای مستحکم واقع در سطح زمین به کار گرفته شود. با گذشت زمان، دامنه اهداف احتمالی این بمب گسترش یافت و اهدافی در زیر سطوح نرم‌تر زمین، مانند غارها و تونل‌ها، را نیز در بر گرفت.

ترامپ نخستین رئیس‌جمهور آمریکا بود که دستور استفاده از MOAB را صادر کرد. او در نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، در سال ۲۰۱۷، مجوز استفاده از قدرتمندترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا علیه مواضع داعش در افغانستان را صادر کرد. این حمله شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی مستحکم را هدف قرار داد که داعش از آن‌ها برای سازمان‌دهی حملات علیه نیروهای دولتی استفاده می‌کرد. مقام‌های افغان اعلام کردند که در این حمله ۳۶ جنگجوی داعش کشته شدند. مقام‌های افغان و آمریکایی در آن زمان افزودند که انفجار، سه تونل زیرزمینی را به همراه سلاح‌ها و مهمات موجود در آن‌ها نابود کرد، اما هیچ غیرنظامی‌ای آسیب ندید.

این بمباران در آن زمان نشان‌دهنده تغییر چشمگیری در رویکرد ترامپ بود؛ کسی که در جریان نخستین کارزار انتخاباتی خود از سیاست خارجی انزواگرایانه و مبتنی بر شعار «اول آمریکا» حمایت می‌کرد. پس از حمله سال ۲۰۱۷، مقام‌های نظامی آمریکا با این پرسش روبه‌رو شدند که آیا استفاده از بمبی با وزن ۲۱ هزار و ۶۰۰ پوند، معادل حدود ۹۸۰۰ کیلوگرم، برای هدف موردنظر واقعاً ضروری بوده است یا خیر. اگر این بمب علیه ایران به کار گرفته شود، ارتش آمریکا احتمالاً بار دیگر با پرسش‌های مشابهی روبه‌رو خواهد شد.

یک قایق در حال شناور بودن است، در حالی که کشتی‌های تجاری در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ در تنگه هرمز در مقابل بندرعباس، ایران، لنگر انداخته به نظر می‌رسند/عکس از راضیه پودات از ایسنا