پژوهشکده پولی و بانکی تخمین و برآورد خود از رشد اقتصادی سهماهه نقطهای تا آذرماه سال جاری را ارائه داده است. اعداد و ارقامی که توسط این نهاد برآورد شده حاکی از آن است که رشد اقتصادی سهماهه نقطهای از مرداد تا آذر پایینتر از یک درصد بوده است. از سوی دیگر در آذرماه 1404 رشد تمام بخشهایی که موتور رشد اقتصادی محسوب میشوند مانند صنایع و معادن و نفت پایینتر از یک درصد بوده، رشد کشاورزی منفی محاسبه شده و تنها رشد بخش خدمات اندکی بالاتر از یک درصد تخمین زده شده است.
باید گفت وقتی از رشد اقتصادی سهماهه نقطهای صحبت میشود منظور این است که پژوهشکده پولی و بانکی حجم اقتصاد سه ماهه منتهی به یک ماه مشخص را نسبت به مدت مشابه در سال گذشته تخمین زده است.
پژوهشکده پولی و بانکی در رویکردی جدید با استفاده از روشهای یادگیری عمیق و دادههای مختلف اقدام به برآورد رشد اقتصادی بخشهای مختلف میکند. این بخشها شامل نفت، کشاورزی، خدمات و صنایع و معادن میشود.
روایتی از رشد اقتصادی سهماهه نقطهای تا آذر سال 1404
میتوان گفت بازگشت تحریمهای آمریکا در اوایل سال 1397 و همچنین شیوع ویروس کرونا در اواخر سال 1398 منجر به ایجاد تحولی در ساختار اقتصاد ایران شد. بهطوری که تا قبل از این وقایع بار رشد اقتصاد ایران بیشتر بر دوش بخش نفت بود. اما بعد از این اتفاقات، این بخش خدمات بود که نقش مهمی در رسیدن رشد اقتصاد ایران به سطوحی بین 3 تا 4 درصد داشت. با اینحال بهنظر میرسد همانطور که کارشناسان اقتصادی از قبل پیشبینی میکردند، بخش خدمات توان کافی برای جلو بردن اقتصاد را نداشته است. این موضوع در روند رشد سهماهه نقطهای بخش خدمات در سال جاری قابل مشاهده است. به بیان دقیقتر رشد این بخش در سال جاری نزولی بوده و در آذرماه 1.1 درصد برآورد شده است.
از طرف دیگر صنایع و معادن که اصلیترین نیرو برای رشد اقتصادی پایدار و بلندمدت است نیز در وضعیت مطلوبی به سر نمیبرد. رشد نقطهای این بخش از خرداد تا آبان منفی بوده و در آذرماه معادل 0.4 درصد محاسبه شده است. به عبارتی کل بخش صنایع و معادن در سهماهه منتهی به آذر امسال نسبت به همین مدت در سال گذشته تنها 0.4 درصد بزرگتر شده است.
بخش نفت نیز با اینکه در ابتدای امسال رشد سهماهه نقطهای قابل توجهی داشته اما بعد از وقوع جنگ دوازدهروزه، رشد این بخش نیز کاهشی شده و در آذرماه معادل 0.2 درصد برآورد شده است.
رشد کشاورزی نیز در تمام ماههای امسال منفی بوده و به این ترتیب اندازه این بخش نسبت به سال گذشته بهصورت مداوم درحال کوچکتر شدن بوده است. در آخرین ماه فصل پاییز رشد کشاورزی برابر با منفی 5.3 درصد برآورد شده است.
در نهایت نیز بررسیها نشان از آن دارد که رشد سهماهه نقطهای تولید ناخالص داخلی نیز در سال جاری روندی نزولی را تجربه کرده و در آذرماه برابر با 0.9 درصد برآورد شده است.
ریشهیابی سقوط رشد اقتصادی
تخمینها و برآوردهایی که پژوهشکده پولی و بانکی از رشد بخشهای مختلف اقتصاد کشور ارائه میدهد حاکی از نکتهای مهم است. اقتصاد ایران از زمان بازگشت تحریمهای آمریکا در اردیبهشت 97 در مسیری نزولی قرار گرفته بود. با اینحال بعد از اینکه بایدن به جای ترامپ روی کار آمد، وضعیت اقتصاد کشور تا حدی بهبود یافت. آن هم به این دلیل که دولت آمریکا فروش نفت کشور را تا حدی تسهیل کرد.
با اینحال تحول اصلی اقتصاد ایران در مقاطع اخیر بعد از جنگ 12روزه اتفاق افتاد. وقتی که نااطمینانیها از فعالیت اقتصادی به اوج خود رسید و رکود بر آنها حکمفرما شد. موضوعی که در کنار ناترازی انرژی و کمبود منابع مالی موجب شد تا رشد بخش صنایع و معادن کاهش یابد. از طرف دیگر فروش نفت سختتر شده و درآمدهای حاصل از آن کاهش قابل توجهی پیدا کرد. دلیل اصلی این موضوع هم بیشتر در هدررفت منابع حاصل از فروش نفت به علت دور زدن تحریمها مربوط است.
بنابراین بهطورکلی میتوان گفت روند نزولی رشد اقتصادی سهماهه نقطهای در ماههای اخیر ناشی از تنشهای خارجی، تحریمها و سیاستهای نادرست داخلی، ناترازیهای مختلف و وجود غباری از نااطمینانی بوده است. به این ترتیب تا زمانی که شرایط اشاره شده در اقتصاد ایران ادامهدار باشد؛ کاهش رشد اقتصادی، افزایش تورم و سقوط رفاه و ثروت ایرانیان اجتنابناپذیر خواهد بود.
