تولید ناخالص داخلی در حسابهای ملی از دو روش ارزشافزوده یا عرضه و هزینهای یا تقاضا محاسبه میشود. در روش هزینهای تشکیل سرمایه ثابت ناخالص را میتوان مهمترین متغیر تلقی کرد؛ چرا که این متغیر موتور رشد اقتصادی براساس مبانی علم اقتصاد است. سرمایهگذاری از دو جز سرمایهگذاری در بخش ساختمان و سرمایهگذاری در ماشینآلات تشکیل شده است. بعد از اعمال تحریمهای گسترده در سال 1390 به علت دشوار شدن فعالیت در بخش صنعت و محدودیتهای شدید بر واردات ماشینآلات و سایر مواد اولیه مورد نیاز صنعتی از خارج کشور، جذب سرمایه به سمت ماشینآلات کمتر شده و در مقابل سرمایهگذاران به بخش ساختمان و مسکن تمایل بیشتری نشان دادند.
تاثیر تحریم بر تشکیل سرمایه ماشینآلات
اعمال تحریمهای هستهای در سال 1390 و خروج ترامپ از برجام در سال 1397 شوکهای شدیدی به صنعت کشور وارد کرد. بهطوری که میتوان گفت این تحریمها علاوه بر محدودیتهای واقعی بر واردات مواد اولیه، زنجیره تامین صنایع و صادرات کالاهای صنعتی، به ایجاد یک فضای نااطمینانی شدید در محیط کسبوکار و صنعت منجر شد. موضوعی که روند کلی جذب سرمایه به سمت صنایع و ماشینآلات را متحول کرد و این سرمایه را به سوی بخش ساختمان برد.
با اینحال بعد از اینکه ترامپ در اواخر سال 1399 از کاخ سفید خارج شد و بایدن رئیس جمهور آمریکا شد، سیگنالی از رفع تنش و ثبات در روابط به تهران مخابره شد. امری که به تسهیل تحریمهای آمریکا علیه اقتصاد ایران نیز منجر شد. از همینرو نرخ رشد تشکیل سرمایه در ماشینآلات صعودی شده و در بهار، تابستان و پاییز سال 1400 حتی به بالاتر از 22 درصد رسید. البته باید به این نکته نیز توجه که در سالهای قبل از 1400 چون نرخ رشد سرمایهگذاری در این بخش در سطح پایینی قرار داشت یک ظرفیت خالی در گروه ماشینآلات بهوجود آمده بود که در سالهای بعد از 1400 با رشد مثبت، این ظرفیت به بیانی پر شده است.
اما بررسیها نشان میدهد که هرچه از سال 1400 به سمت حال حرکت کردهایم رشد تشکیل سرمایه در ماشینآلات کاهش پیدا کرده است. موضوعی که میتوان گفت به علت رشد قابلتوجه سرمایهگذاری در ماشینآلات در ابتدای دهه 1400 بخشی از آن طبیعی بوده ولی تا حدود زیادی نمایانگر عدم جذابیت این بخش برای سرمایهگذاران نیز است. بهطوری که در میانه سال 1403 و سه فصل سال 1404 رشد سرمایهگذاری در ماشینآلات منفی برآورد شده است. امری که تبعات منفی بسیاری برای بخش صنعتی ایران خواهد داشت.
