یک کالا قبل از اینکه وارد فرایند توزیع شده و در عمدهفروشیها و مغازهها در دسترس قرار گیرد، در مبدا تولید دارای قیمتی مشخص است که به آن قیمت تولیدکننده نام میگیرد. اگر همه این قیمتهای تولیدکنندگان براساس وزنهایی معین در یک بازه مشخص با هم جمع شوند، شاخص قیمت تولیدکننده محاسبه میشود. از تغییرات این شاخص به تورم تولیدکننده دست پیدا میکنیم. معمولا افزایش در این شاخص به تدریج و عموما با تاخیر خود را در تورم مصرفکننده و سبد افراد و خانوارها نشان میدهد و از همینرو به آن تورم پیشران نیز گفته میشود؛ چرا که زودتر سیگنال تورمی را نمایش میدهد.
تورم تولیدکننده مطابق با اعلام مرکز آمار به صورت فصلی، نقطه به نقطه و سالانه برآورد میشود. در این گزارش به اعداد و ارقام تورم تولیدکننده کل در زمستان 1404 پرداخته شده است.
افزایش تورم تولیدکننده در سه مقیاس در زمستان 1404
تورم تولیدکننده کل در زمستان سال گذشته در تمام مقیاسهای فصلی، نقطهای و سالانه نسبت به پاییز افزایش یافته است. شاخص قیمت تولیدکننده کل در زمستان نسبت به پاییز 24.8 درصد افزایش یافته، در حالی که تورم فصلی تولیدکننده در پاییز معادل 12.7 درصد بوده است. در مقیاس نقطه به نقطه هم شاخص قیمت تولیدکننده کل در زمستان 1404 نسبت به زمستان 1403 65 درصد افزایش داشته درحالی که این شاخص در پاییز برابر با 52.2 درصد برآورد شده بود.
متوسط تغییرات شاخص قیمت تولیدکننده در سال 1404، 51.2 درصد نسبت به 1403 رشد داشته، در حالی که در 12 ماهه منتهی به پاییز 1404 نسبت به همین مدت در سال 1403 برابر با 45 درصد بوده است. به عبارتی تورم سالانه تولیدکننده کل در زمستان 6.2 واحد درصد نسبت به پاییز افزایش یافته است.
بنابراین به عنوان نتیجه، تورم تولیدکننده در سه مقیاس فصلی، نقطه به نقطه و سالانه در زمستان 1404 نسبت به پاییز 1404 افزایش داشته و این موضوع خود را در افزایش قیمتهای مصرفکنندگان نشان داده یا احتمالا نشان خواهد داد. این موضوع به بخش مورد نظر تولیدی نیز مرتبط است. از همینرو در ادامه گزارش به تورم اجزای مختلف تولید در زمستان سال گذشته پرداخته شده است.
اجزای تورم تولیدکننده در زمستان 1404
تورم تولیدکننده فصلی بخش کشاورزی در زمستان 1404 برابر با 41.4 درصد برآورد شده درحالی که این شاخص در پاییز معادل 22.1 درصد بوده است. بنابراین تورم فصلی تولید کشاورزی در این مدت افزایش داشته است. تورم فصلی تولید بخشهای معدن، صنعت، برق و خدمات نیز در این بازه زمانی یعنی حدفاصل پاییز 1404 تا زمستان همین سال افزایش داشتهاند، با اینحال بیشترین رقم تورم فصلی تولیدکننده در زمستان سال گذشته به کشاورزی و کمترین رقم هم به برق با 1.7 درصد تعلق یافته است.
در مقیاس نقطه به نقطه نیز تورم تولید کشاورزی، معدن، صنعت و خدمات در زمستان نسبت به پاییز افزایش داشته و تنها تورم بخش برق کاهش پیدا کرده است. بالاترین و پایینترین تورم نقطه به نقطه تولیدکننده در زمستان نیز مشابه با تورم فصلی به ترتیب متعلق به کشاورزی و برق بوده است.
اگر بخواهیم تورم تولیدکننده اجزای مختلف تولید را از عینک سالانه بررسی کنیم، روندی مشابه نقطه به نقطه داشته است. با این تفاوت که تورم سالانه تولیدکننده برق در زمستان بیشترین رقم را تجربه کرده و برابر با 65.8 درصد محاسبه شده است. در مقابل کمترین تورم سالانه تولید در زمستان نیز به بخش خدمات با 44.5 درصد اختصاص یافته است.
ریشهیابی افزایش تورم تولیدکننده در زمستان 1404
برای اینکه بهتر بتوانیم افزایش تورم تولیدکننده در زمستان 1404 نسبت به پاییز همین سال را فهم کنیم باید به تحولات صورت گرفته در زمستان سال گذشته نگاهی بیندازیم.
از اواخر پاییز 1404 و اوایل زمستان این سال نوسانات نرخ ارز شدت گرفته و همزمان دولت سیاست حذف ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی را دنبال کرد. در ادامه ناآرامیها و اعتراضات گستردهای در دی 1404 رخ داد. از طرف دیگر اینترنت بینالمللی نیز برای مدت نسبتا طولاتی قطع شد. از سوی دیگر میزان قطعیهای برق در سال 1404 نیز در مقایسه با 1403 بیشتر شده بود. رویدادی که تاثیر زیادی بر فعالیتهای صنعتی داشته است. تمام این موارد بر تولید اثر منفی داشته و عمده این اثر هم احتمالا از ناحیه افزایش نااطمینانی و نوسانات شدید متغیرهای اقتصادی اتفاق افتاده است.
با اینحال این ابهامات در اقتصاد کلان کشور با شروع جنگ 40 روز آمریکا و اسرائیل علیه ایران به اوج خود رسید. بخشهای تولیدی کشور از صنعت و معدن گرفته تا خدمات در این جنگ متحمل آسیبهای فراوانی شدند که در مورد بخش صنعت این آسیبها حتی به صورت خسارت فیزیکی نیز اتفاق افتاد.
بنابراین مجموعهای از عوامل مختلف مانند نوسانات نرخ ارز، نااطمینانی گسترده در اقتصاد و جنگ 40 روزه موجب شده تا تورم تولیدکننده کل در زمستان سال گذشته در مقایسه با پاییز افزایش تورم قابلتوجهی را تجربه کند.
