همچنین در بخشی ویژه، خوداشتغالی در چین و نقش آن در تبدیل اقتصاد سوسیالیستی این کشور به سرمایهداری مورد بررسی قرار گرفت و کتاب «چین چگونه سرمایهداری شد» بهعنوان مرجعی برای درک این تحول معرفی شد.
ورشکستگی صندوقهای بازنشستگی
بزرگترین صندوق بازنشستگی کشور سازمان تامین اجتماعی است. نهادی که بیش از 48 میلیون مستمریبگیر را پوشش میدهد. عمده درآمد تامین اجتماعی از محل حق بیمه پرداخت میشود. در مقابل اکثر منابع این سازمان به مستمری بگیران تعلق میگیرد.
از طرف دیگر بدهی دولت به سازمان تامین اجتماعی به علت عدم پرداخت تعهدات آن موجب شده تا بدهی انباشته دولت نزد این نهاد سال به سال افزایش یابد. از همینرو سازمان تامین اجتماعی بالاجبار با مراجعه به بانک رفاه و دریافت تسهیلات از آن عملا منجر به رشد نقدینگی و در نهایت افزایش تورم شده است.
دولت در لایحه بودجه سال آینده 100 همت از طریق تهاتر بنگاههای اقتصادی و 70 همت از محل اوراق دولتی بابت بدهیهای خود به تامین اجتماعی اختصاص داده است.
از طرف دیگر صندوق بازنشستگی کشوری عملا در وضعیت ورشکسته به سر میبرد و تقریبا در تامین تمام منابع خود به دولت وابسته است.
در انتها نیز صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با اینکه شرایط بهتری نسبت به سایر صندوقها دارد و کمتر به دولت وابسته است با اینحال نهاد اجرایی کشور این صندوق را نیز بینصیب نگذاشته و تعهد خود را به ایفا نکرده است. بهطوری که بدهی انباشته شده دولت به صندوق کشاورزان و روستاییان مدام درحال زیادتر شدن است.
بهطور کلی مهمترین صندوقهای بازنشستگی یعنی کشوری و تامین اجتماعی در وضعیت ورشکستگی به سر میبرند و چشمانداز تاریکی پیشرو دارند. اگر سیاستگذار اقدامی نکند بحران این نهادها عمیقتر خواهد شد.
آمارهای اقتصادی چین
سال ۲۰۲۵ برای اقتصاد چین هم خبرهای امیدوارکننده داشت و هم نشانههای نگرانکننده. دولت چین اعلام کرد که رشد اقتصادی به ۵ درصد رسیده، رقمی که دقیقاً مطابق با هدف رسمی پکن است. با این حال، تحلیل دقیقتر نشان میدهد که بخش عمده این رشد نه از قدرت اقتصاد داخلی، بلکه به دلیل عملکرد فراتر از انتظار صادرات حاصل شده است. صادرات قوی، ضعف تقاضای داخلی را تا حدی پوشش داده و تراز تجاری چین در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱.۱۸۹ تریلیون دلار رسیده، در حالی که واردات تقریباً ثابت مانده است.
درون اقتصاد چین، تصویر چندان روشن نیست. مصرف داخلی همچنان ضعیف است؛ خردهفروشی سالانه تنها ۳.۷ درصد رشد داشته و مردم با احتیاط هزینه میکنند. بخش مسکن که روزگاری ستون اصلی رشد بود، وارد چهارمین سال رکود عمیق شده و سرمایهگذاری در املاک بیش از ۱۷ درصد کاهش یافته است. سرمایهگذاری در داراییهای ثابت نیز برای اولین بار از دهه ۹۰ کاهش یافته و ۳.۸ درصد پایین آمده است، هرچند با شروع برنامه پنجساله جدید در ۲۰۲۶ انتظار میرود بخشی از این افت جبران شود.
پیشبینی مؤسسات مالی برای ۲۰۲۶ محتاطانه است؛ Bank of America رشد ۴.۷ درصد، S&P Global رشد ۴.۴ درصد و Morgan Stanley رشد ۵ درصدی را تخمین زدهاند. دولت چین اما همچنان به هدف رشد ۵ درصدی پایبند است و قصد عقبنشینی ندارد.
برای تحریک رشد، پکن در ۲۰۲۶ سیاستهای فعالتر و تهاجمیتری را در پیش گرفته و تقویت تقاضای داخلی را در اولویت قرار داده است. افزایش هزینههای عمومی، کسری بودجه بالا، یارانه وامهای مصرفی و برنامههای تشویقی برای بخش خدمات و شرکتهای کوچک از جمله ابزارهای دولت برای تحریک اقتصاد است. بانک مرکزی نیز با کاهش نرخهای کلیدی و تزریق نقدینگی شرایط اعتباری را آسانتر کرده است.
چین در ۲۰۲۶ تلاش میکند از مدل سنتی «رشد با صادرات و ساختوساز» فاصله بگیرد و اقتصاد را به سمت مصرف داخلی، خدمات و نوآوری سوق دهد، هرچند دستیابی به این هدف بدون اصلاحات عمیقتر، چالشی جدی خواهد بود.
نابرابری بازار مسکن در شرق تهران
بازار مسکن شرق تهران، برخلاف تصور عمومی از قیمتهای تقریباً یکسان، از تنوع و پیچیدگی قابل توجهی برخوردار است. بررسی میدانی نشان میدهد که در هر منطقه، دامنه قیمتها تحت تأثیر عواملی همچون سن بنا، کیفیت ساخت، بافت محله، دسترسی شهری و میزان تقاضای مصرفی شکل گرفته و طیفی گسترده از حدود ۳۰ میلیون تا ۳۰۰ میلیون تومان به ازای هر مترمربع را پوشش میدهد.
این پهنه، از دامنههای جنوبی البرز در منطقه ۴ آغاز میشود، از مناطق میانی مانند منطقه ۸ عبور کرده و به بافتهای قدیمیتر مناطق ۱۳ و ۱۴ در جنوبشرق تهران میرسد. در منطقه ۴، بازار مسکن چندلایه است؛ بخشهای شمالی مانند پاسداران، شیان–لویزان و هروی با واحدهای نوساز لوکس بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان، و محلههایی مانند قاسمآباد و قنات کوثر با قیمت حدود ۱۵۰ میلیون تومان روبهرو هستند. با حرکت به شرق منطقه، واحدهای نوساز بین ۱۳۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان و واحدهای قدیمیتر ۷۰ تا ۹۰ میلیون تومان قیمت دارند، و کف قیمت در شمیراننو و جوادیه تا ۳۰ میلیون تومان گزارش شده است.
در منطقه ۸، ساختار قیمتی یکدستتر است؛ هستههای گرانتر مانند نارمک و مدائن از ۱۵۰ میلیون تومان شروع میشوند و واحدهای شاخص تا ۲۰۰ میلیون تومان میرسند، در حالی که محلات غربیتر با بافت قدیمی، قیمتهای زیر ۱۰۰ میلیون تومان دارند. جنوبشرق تهران، مناطق ۱۳ و ۱۴، تصویر متفاوتی ارائه میدهند؛ تهراننو با واحدهای ۹۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان و منطقه ۱۴ با کف قیمتی ۵۰ میلیون تومان، اما با دسترسی مناسب به بزرگراهها، پتانسیل سرمایهگذاری و نوسازی دارند.
این دادهها نشان میدهد که مسکن، اصلیترین دارایی طبقه متوسط است و فرسودگی آن، ضعف ساختوساز و نابرابری قیمتی، نیازمند سیاستگذاری هدفمند برای رونق، کاهش بروکراسی، حمایت از نوسازی و ارتقای کیفیت اقتصاد شهری است.
انتخابات زودهنگام در ژاپن
سانای تاکایچی، نخستوزیر جدید ژاپن و اولین زن در تاریخ این کشور که به این سمت رسیده، تنها سه ماه پس از آغاز به کار، با هدف تقویت سیاستهای دولت خود و کاهش موانع قانونی، بهطور غیرمنتظرهای دستور انحلال پارلمان را صادر کرد. این اقدام، مسیر برگزاری انتخابات زودهنگام را هموار کرده و آزمونی تعیینکننده برای حزب لیبرال دموکراتیک و دولت تازهنفس تاکایچی محسوب میشود.
انتخابات پیشرو نهتنها سرنوشت سیاست داخلی ژاپن، بلکه جایگاه این کشور در معادلات اقتصادی و امنیتی آسیا را تحت تأثیر قرار میدهد. محبوبیت بالای تاکایچی و رویکرد ملیگرایانه او، بهویژه موضع تقابلی در برابر چین، شانس موفقیتش در شکلدهی به پارلمان جدید را افزایش داده است. در این راستا، تاکایچی افزایش بودجه دفاعی، تقویت توان نظامی و سرمایهگذاری در تسلیحات پیشرفته، از جمله موشکهای دوربرد و جنگندههای نسل آینده را در دستور کار قرار داده است.
این اقدامات، همراه با کاهش محدودیتهای صادرات سلاح و همکاری با متحدان مانند آمریکا، بریتانیا، ایتالیا و استرالیا، نشاندهنده تغییر رویکرد ژاپن نسبت به سیاستهای امنیتی پس از جنگ جهانی دوم است. در عین حال، واکنشهای پکن و دیگر منتقدان، ژاپن را به فاصله گرفتن از سیاست صلحطلبانه گذشته متهم کردهاند.
تاکایچی که شاگرد شینزو آبه و الگویی از مارگارت تاچر، بانوی آهنین بریتانیاست، با شعار «ژاپن بازگشته»، تلاش میکند کشور را به سمت قدرتنمایی سیاسی و نظامی سوق دهد. با این حال، تصمیم انحلال پارلمان یک ریسک بزرگ برای نخستوزیر محسوب میشود و نتایج انتخابات زودهنگام، مشابه تجربه امانوئل مکرون در فرانسه، میتواند غیرقابل پیشبینی باشد و مسیر دولت را دستخوش تغییرات اساسی کند.
اثر قطعی اینترنت بر شاپهای اینستاگرامی
این روزها خرید و فروش در ایران با ظهور «تجارت اجتماعی» یا سوشال کامرس به شکل قابل توجهی تغییر کرده است. شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و فیسبوک، جایی که بخش بزرگی از زندگی روزمره مردم را شکل میدهد، به ویترین اصلی معرفی و عرضه محصولات تبدیل شدهاند. طبق گزارش ایسپا، حدود ۵۱ درصد از مردم ایران عضو اینستاگرام هستند و در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، این میزان به ۷۱ درصد میرسد.
این حضور گسترده کاربران، حجم قابل توجهی از تقاضای بالقوه را ایجاد کرده، اما سمت عرضه یعنی فروشگاهها و کسبوکارهای کوچک هنوز محدود است. به همین دلیل بسیاری از فروشگاههای کوچک، حتی تکنفره، به فعالیت آنلاین روی آوردهاند. کاهش هزینههای اولیه، نیاز کمتر به مجوزهای پیچیده و فرار از مالیاتهای رسمی، تجارت اجتماعی را برای کارآفرینان کوچک جذاب کرده است. سهم تجارت اجتماعی از خردهفروشی آنلاین ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۴۰ درصد اعلام شده است.
با این حال، ملی شدن اینترنت و محدودیتهای اخیر، فعالیت بسیاری از این کسبوکارها را متوقف کرده و درآمدشان را به صفر رسانده است. این وضعیت نه تنها زندگی مالی صاحبان کسبوکار را تحت تأثیر قرار داده، بلکه شبکههای تولید و فروش وابسته به این کسبوکارها را نیز با مشکل روبهرو کرده است. از تولیدکننده تا ادمین و بستهبندیکننده، همه با توقف اینترنت، درآمد و شغل خود را از دست دادهاند.
با توجه به اهمیت این بخش نوپا، به نظر میرسد تصمیمگیران باید در سیاستگذاریهای مربوط به اینترنت، حمایت ویژهای از این کارآفرینان کوچک و آسیبپذیر در نظر بگیرند تا فرصتهای اشتغال و رشد اقتصادی در فضای دیجیتال حفظ شود.
خوداشتغالی کلید تبدیل سوسیالیسم به سرمایهداری چینی
زمانی خانوادههای چینی اجازه نمیدادند دخترانشان با کسی ازدواج کند که در بخش خصوصی کار میکند. در این ویدیو بیشتر توضیح دادهایم.
به گزارش «دنیای اقتصاد»، اقتصاد چین در نگاه جهانیان، یک اقتصاد سوسیالیستی است اما در واقع این کشور با فعال کردن بخش خصوصی و راهاندازی شرکتهای خصوصی، بزرگترین گام را در تبدیل شدن به نظام سرمایهداری برداشته است.
برنامه «کتابخانه اقتصاد» از دنیای اقتصاد، به بررسی و مرور کتابهای اقتصادی میپردازد. این برنامه به کتابی با عنوان «چین چگونه سرمایهداری شد» اختصاص داشته است.
این کتاب به قلم رونالد کوز، چینشناس و اقتصاددان برنده جایز نوبل و همچنین شاگردش، نینگ وانگ و به ترجمه سید پیمان اسدی از نشر دنیای اقتصاد، به همین مقوله پرداخته است.
در این ویدیو دومین قسمت از معرفی کتاب «چین چگونه سرمایهداری شد» است.
