به گزارش اکوایران، پرونده هستهای ایران بار دیگر به کانون تنش و مذاکره میان تهران و واشنگتن بازگشته است؛ آن هم در شرایطی که تجربه درگیری ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل و ورود مستقیم آمریکا به این تقابل، معادلات پیشین را تا حدی دستخوش تغییر کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا همواره تاکید کرده هدف اصلی فشارهای سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی واشنگتن، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است. تهران بارها اعلام کرده تولید بمب اتمی نه تنها در برنامههایش جایی ندارد، بلکه اساساً با دکترین دفاعی کشور در تضاد است.
اکوایران: نشست غیرمستقیم ایران و ایالات متحده در مسقط، بیش از آنکه با دستاوردهای ملموس یا توافقات اعلامشده معنا پیدا کند، با سکوتهای حسابشده، تهدیدهای موازی و رقابت بر سر روایتسازی خود را به صحنه سیاست بازگرداند. در حالی که تهران از «آغاز خوب» سخن میگوید و واشنگتن همزمان مذاکره را میستاید و فشار نظامی را تشدید میکند.
پس از پایان درگیریها، مقامات آمریکایی صراحتاً اذعان کردند که ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران از بین نرفته است. این حرف به معنای آن است که تهران همچنان به حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد دسترسی دارد. هرچند این سطح از غنیسازی بهخودیخود به معنای تولید سلاح هستهای نیست، اما از نگاه واشنگتن، در صورت بازگشت این ذخایر به چرخه غنیسازی، امکان رسیدن به غنای ۹۰ درصد وجود دارد؛ سناریویی که به ادعای آمریکا میتواند فاصله ایران با توانمندی ساخت سلاح هستهای را به چند روز کاهش دهد.
در همین چارچوب، ایده غنیسازی صفر درصدی بهعنوان مطالبه اصلی واشنگتن مطرح شد؛ خواستهای که از منظر ایران غیرقابل پذیرش است و مقامات تهران بارها اعلام کردهاند حاضر به عقبنشینی از حق غنیسازی نخواهند بود. مجموعه این تحولات نشان میدهد بازی جدید ترامپ بیش از هر چیز معطوف به تعیین تکلیف اورانیوم ۶۰ درصد و آینده غنیسازی در ایران است.
3 سناریو احتمالی پیش روی ایران
در چنین فضایی، ایران و آمریکا پس از وقفهای چندماهه و در پی اوجگیری تنشها، بار دیگر پای میز مذاکرات غیرمستقیم در مسقط عمان نشستهاند. هرچند دو طرف از کلیت گفتوگوها ابراز رضایت کردهاند، اما محور اصلی مذاکرات همچنان مساله غنیسازی باقی مانده است. تهران پیشنهادهایی برای ادامه غنیسازی ارائه کرده، اما پافشاری آمریکا بر غنیسازی صفر درصد میتواند هرگونه توافق را با بنبست مواجه کند. در این میان، سرنوشت اورانیوم ۶۰ درصدی به مسالهای کلیدی تبدیل شده است.
برخی کارشناسان یکی از گزینههای مطرح را خروج این اورانیوم از خاک ایران میدانند؛ سناریویی که پیشتر با مخالفت صریح رئیس سازمان انرژی اتمی ایران روبهرو شده بود. با این حال، روسیه همچنان از انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خاک خود حمایت میکند. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه اخیراً اعلام کرده این پیشنهاد همچنان روی میز است و تاکید کرده که این ذخایر متعلق به ایران است و تصمیمگیری درباره سرنوشت آن، صرفاً در اختیار تهران قرار دارد.
اکوایران: در حالی که مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط با توصیف «آغازی خوب» همراه شده، بنبست بر سر غنیسازی و آینده پرونده هستهای همچنان پابرجاست؛ موضوعی که غلامرضا حداد، استاد روابط بینالملل در گفتوگو با اکوایران آن را نشانه نبود اراده برای تغییر راهبردی و افزایش احتمال برخورد دوباره ارزیابی میکند.
در کنار این گزینه، سناریوی رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصدی در داخل ایران نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. از نگاه بسیاری از تحلیلگران، این راهکار میتواند ضمن کاهش نگرانیهای غرب، به بازسازی چرخه سوخت هستهای ایران که در جریان حملات اخیر آسیب دیده، کمک کند.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، نیز تصریح کرد که بررسی این گزینه منوط به لغو کامل و مؤثر تحریمهاست؛ موضعی که نشان میدهد تهران آماده است در برابر امتیازات اقتصادی واقعی، درباره نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم وارد گفتوگو شود.
سناریوی سوم، ایده غنیسازی مشترک با مشارکت کشورهای منطقه است؛ طرحی که حتی احتمال حضور غیرمستقیم آمریکا بهعنوان ناظر در بخشی از چرخه سوخت هستهای ایران را نیز مطرح میکند. اگرچه این ایده بلندپروازانه به نظر میرسد، اما میتواند بخشی از بیاعتمادیهای امنیتی منطقهای را کاهش دهد.
حضور لاریجانی در میدان مذاکرات
همزمان با این تحولات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در اظهاراتی خطوط قرمز تهران را شفافتر ترسیم کرده است. او با تاکید بر اینکه برنامه موشکی ایران بههیچوجه قابل مذاکره نیست، هشدار داده هرگونه حمله به خاک کشور با واکنشی قاطع روبهرو خواهد شد. عراقچی مذاکرات اخیر مسقط را «آغازی خوب» توصیف کرده، اما در عین حال بر دشوار و زمانبر بودن مسیر اعتمادسازی میان تهران و واشنگتن تاکید داشته است.
در این میان، گزارشها حاکی از آن است که دولت ترامپ از ایران انتظار دارد در دور بعدی مذاکرات با «پیشنهادهای معنادار» حاضر شود. همزمان، سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به مسقط و دیدار او با مقامات عالی عمان، بهعنوان حلقهای مهم در روند میانجیگری میان تهران و واشنگتن، بر اهمیت و حساسیت این مقطع افزوده است.
دیدار علی لاریجانی با ارتشبد محمد النعمانی
در کنار این اقدامات، امروز -21 بهمن- علی لاریجانی، دبیر شعام راهی مسقط شد. سفری که از نگاه بسیاری از کارشناسان، پیام روشنی در خود دارد: مذاکرات از سطح گفتوگوهای صرفاً فنی و دیپلماتیک عبور کرده و وارد مرحله تصمیمگیریهای کلان شده است. مرحلهای که در آن، دیگر تنها بحث بر سر جزئیات فنی یا تاکتیکهای مذاکره نیست، بلکه موضوع اصلی تعیین خطوط قرمز، میزان امتیازدهی، و ترسیم مسیر آینده روابط و معادلات امنیتی است. تحلیلی که ابراهیم متقی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران نیز در گفتوگو با اکوایران بر آن تاکید کرد.
لاریجانی در جریان این سفر با ارتشبد محمد النعمانی، وزیر دفتر سلطنتی عمان، هیثم بن طارق، سلطان عمان و البوسعیدی، وزیر خارجه عمان دیدار و گفتوگو کرد. دیدارهایی که نشان میدهد نقش عمان در این مقطع فراتر از یک میانجی صرف است و مسقط تلاش دارد همچنان جایگاه خود را بهعنوان یکی از معدود کانالهای قابل اعتماد میان تهران و واشنگتن حفظ کند. از سوی دیگر، حضور لاریجانی در این سطح از رایزنیها میتواند به معنای انتقال مستقیم پیامها و ارزیابی گزینههای راهبردی در بالاترین سطح تصمیمگیری باشد.
دیدار علی لاریجانی با بدر البوسعیدی
در مجموع، پرونده هستهای ایران به نقطهای رسیده که تصمیمگیری درباره سطح غنیسازی، سرنوشت اورانیوم ۶۰ درصد و لغو واقعی تحریمها میتواند مسیر آینده را مشخص کند. اگر دو طرف بتوانند بر سر این متغیرهای کلیدی به درک مشترک برسند، رسیدن به توافقی جدید دشوار خواهد بود، اما همچنان دور از دسترس نیست.
