به گزارش اکوایران، نشست وزاری خارجه کشورهای عضو بریکس بدون صدرو بیانیه مشترک پایان یافت و بدین ترتیب اختلافات بر سر جنگ علیه ایران در این سازمان آشکار شد.
بدون بیانیه پایانی
به نوشته خبرگزاری رویترز، دیپلماتهای ارشد کشورهای عضو بریکس، از جمله جمهوری اسلامی ایران و امارات متحده عربی، روز جمعه پس از یک نشست دو روزه در دهلی، نتوانستند بیانیه مشترکی صادر کنند و هند میزبان تنها بیانیهای از سوی رئیس جلسه منتشر کرد - موضوعی که اختلافات میان اعضا را آشکار میکرد. تهران از این گروه از اقتصادهای نوظهور میخواست که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را محکوم کنند و طی این نشست امارات متحده عربی، دیگر عضو این گروه، را به دخالت مستقیم در عملیات نظامی علیه کشور متهم کرد. هند در بیانیه و سند نهایی اعلام کرد: «در بین برخی از اعضا در مورد وضعیت منطقه غرب آسیا/خاورمیانه دیدگاههای متفاوتی وجود داشت.»
اکوایران: جنگ علیه ایران بر اجلاس وزرای خارجه بریکس سایه انداخته است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بدون نام بردن از امارات، در یک کنفرانس خبری گفت که یکی از اعضای بریکس برخی از بخشهای بیانیه را مسدود کرده است. او گفت: «ما هیچ مشکلی با آن کشور خاص نداریم، آنها در جنگ فعلی هدف ما نبودهاند. ما فقط پایگاههای نظامی و تأسیسات نظامی آمریکا را که متأسفانه در خاک آنها هستند، هدف قرار دادیم». او افزود که امیدوار است اوضاع در دیدار رهبران بریکس در اواخر امسال تغییر کند و «امیدوارم تا زمانی که برای اجلاس بعدی میآیم، آنها به این درک درست برسند که ایران همسایه آنها است، ما باید با یکدیگر زندگی کنیم، ما قرنها زندگی کردهایم و باید قرنهای آینده زندگی کنیم.»
وزارت امور خارجه امارات متحده عربی بعداً در بیانیهای اعلام کرد که ادعاهای ایران و آنچه را که تلاش برای توجیه حملات به امارات متحده عربی خواند، قاطعانه رد میکند و میگوید که حقوق کامل حاکمیتی، قانونی، دیپلماتیک و نظامی خود را برای پاسخ به هرگونه تهدید یا اقدام خصمانه محفوظ میدارد. خلیفه شاهین المرار، معاون وزیر امور خارجه، که نماینده این کشور خلیج فارس بود، گفت که امارات متحده عربی از 28 فوریه با حملات مکرر ایران مواجه شده مدعی شد که زیرساختهای غیرنظامی و حیاتی هدف قرار گرفته و تهران را کاملاً مسئول این حملات و پیامدهای آن دانست. المرار همچنین ایران را به ایجاد مانع در مسیرهای دریایی بینالمللی، از جمله تنگه هرمز، متهم کرد. او گفت که امارات متحده عربی به دنبال حمایت از دیگران نیست و کاملاً قادر به جلوگیری از تهدیدات است.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، و محمد بن زاید آل نهیان، حاکم امارات متحده عربی، در جریان دیدار رسمی در ابوظبی، ۱۵ مه ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
در همین شرایط، نارندرا مودی، نخست وزیر هند، در جریان سفر کوتاه خود به امارات متحده عربی در روز جمعه، حملات به این کشور خلیج فارس را محکوم کرد. او گفت: «نحوه هدف قرار گرفتن امارات متحده عربی به هر شکلی غیرقابل قبول است. در این شرایط دشوار، خویشتنداری و شجاعتی که شما نشان دادید بسیار ستودنی است».
دیدگاههای متفاوت و گسل های فعال شده
همچنین الجزیره هم در گزارشی متذکر شده این دومین نشست متوالی بریکس بود به دلیل اختلاف نظر بر سر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بدون انتشار بیانیه پایانی به پایان رسید و سند نهایی این بلوک هم اذعان داشته که «دیدگاههای متفاوتی» در بین اعضا وجود دارد. این نشست که روز پنجشنبه در بهارات مانداپام در دهلینو به ریاست وزیر امور خارجه هند، سوبرامانیام جایشانکار، افتتاح شد، اولین تعامل بزرگ وزرا تحت ریاست هند بریکس در سال ۲۰۲۶ بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ابتدای سخنرانی رسمی خود پس از شروع اجلاس از نام بردن از امارات متحده عربی خودداری کرد. بعداً، او گفت که این اقدام خویشتنداری نیست، بلکه «به خاطر حفظ وحدت» است. عراقچی از اعضای بریکس خواست تا آنچه را که او «نقض قوانین بینالمللی» ایالات متحده و اسرائیل توصیف کرد، صریحاً محکوم کنند و «اقدامات مشخصی برای متوقف کردن جنگافروزی و پایان دادن به مصونیت کسانی که منشور سازمان ملل را نقض میکنند، انجام دهند». او گفت: «ما معتقدیم که بریکس میتواند و باید به یکی از ارکان اصلی در شکلدهی به یک نظم جهانی عادلانهتر، متعادلتر و انسانیتر تبدیل شود، نظمی که در آن قدرت هرگز نمیتواند درست باشد».
سخنرانی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در نشست وزرای امور خارجه کشورهای عضو بریکس در دهلی نو، ۱۴ مه ۲۰۲۶ /عکس از وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
طبق گزارشهای رسانهها، نماینده امارات خواستار محکومیت اقدامات ایران در بیانیه پایانی شد. این تبادل نظر، عمیقترین شکاف در درون این بلوک گسترشیافته را آشکار کرد، که اکنون ایران و امارات متحده عربی را به عنوان اعضای کامل -با وجود اینکه این دو در دو طرف یک درگیری فعال قرار دارند- شامل میشود.
پس از صحبت همه کشورهای عضو، عراقچی دوباره درخواست سخنرانی کرد. او در این نشست گفت: «امارات متحده عربی مستقیماً در تجاوز علیه کشور من دست داشته است. وقتی حملات شروع شد، آنها حتی محکومیتی هم صادر نکردند». او امارات متحده عربی را متهم کرد که به ایالات متحده اجازه داده است از خاک امارات برای حمله به ایران استفاده کند و گفت هواپیماهای اماراتی مستقیماً در حملات شرکت داشتهاند. او گفت: «دیروز مشخص شد که جنگندههای امارات در حملات علیه ما شرکت داشتهاند و حتی مستقیماً علیه ما اقدام کردهاند. بنابراین، امارات متحده عربی شریک فعالی در این تجاوز است». در مقابل،امارات متحده عربی این توصیف را رد کرد. ابوظبی ادعا کرده حملات ایران زیرساختهای انرژی و تأسیسات غیرنظامی داخل کشور را هدف قرار داده و از ۲۸ فوریه بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک ایرانی را رهگیری کرده است.
بنبست بریکس؟
جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، که به عنوان رئیس، این اختلاف را هدایت میکند، خواستار «جریان دریایی امن و بدون مانع از طریق آبراههای بینالمللی، از جمله تنگه هرمز و دریای سرخ» شد و افزود که تحریمهای یکجانبه «نمیتوانند جایگزین گفتگو شوند و فشار نیز نمیتواند جایگزین دیپلماسی شود». او همچنین به اعضا یادآوری کرد که «برای پیشرفت روان بریکس ضروری است که اعضای جدید کاملاً از اجماع بریکس در مورد مسائل مهم مختلف قدردانی کرده و به آن پایبند باشند».
این اولین جلسه بریکس در هند نبود که بدون اجماع در مورد جنگ ایران به پایان رسید. در ۲۴ آوریل، هند میزبان جلسه معاونان وزرای امور خارجه و نمایندگان ویژه بریکس در مورد خاورمیانه بود. آن نشست نیز بدون بیانیه مشترک پایان یافت و هند تنها خلاصهای از سخنان رئیس جلسه را منتشر کرد. ایران خواستار تصویب قطعنامهای شده بود که آغاز درگیری توسط آمریکا و اسرائیل را به رسمیت بشناسد، در حالی که امارات متحده عربی خواستار تصویب قطعنامهای در محکومیت حملات ایران به کشورهای خلیج فارس بود. از 28 فوریه، بریکس تحت ریاست هند، حتی یک بیانیه مشترک در مورد جنگ صادر نکرده است. سند نهایی که در پایان جلسات این هفته منتشر شد، نشاندهنده این بنبست بود.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، ولید بن عبدالکریم، معاون وزیر امور خارجه عربستان سعودی، الی جایشانکار، وزیر امور خارجه هند، رونالد لامولا، وزیر امور خارجه آفریقای جنوبی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و نگوین هانگ، معاون وزیر امور خارجه ویتنام، برای عکس یادگاری نشست بریکس در دهلی نو، هند، در 14 مه 2026 آماده میشوند / عکس از آسوشیتدپرس
در مورد درگیری در خاورمیانه، تنها به این نکته اشاره شده که «بین برخی از اعضا دیدگاههای متفاوتی وجود دارد» و مجموعهای از اصول کلی - لزوم گفتگو و دیپلماسی، احترام به حاکمیت، جریانهای دریایی بدون مانع و حفاظت از جان غیرنظامیان - را بدون نام بردن از هیچ طرفی یا تعیین مسئولیتی فهرست کرد. در نهایت درخواست ایران مبنی بر اینکه این بلوک تجاوز آمریکا و اسرائیل را محکوم کند، برآورده نشد. تلاش امارات متحده عربی هم برای تصویب قطعنامهای در محکومیت حملات ایران نیز به همان اندازه برآورده نشد. عراقچی روز جمعه در یک نشست خبری در سفارت ایران در دهلی نو، ظاهراً امارات متحده عربی - یکی از اعضای بریکس که «روابط ویژه خود را با اسرائیل» دارد - را به دلیل عدم وجود سند اجماع در پایان جلسه سرزنش کرد. عراقچی گفت: «تنها دلیلی که آنها بیانیه نهایی را متوقف کردند، حمایت آنها از اسرائیل و ایالات متحده در تجاوزشان علیه ایران بود که بسیار بسیار مایه تاسف است». این دیپلمات ایرانی در ادامه گفت که کشور مورد نظر نمیتواند توسط ایالات متحده و اسرائیل محافظت شود و تأسیسات نظامی ایالات متحده که قرار بود امنیت آن را تأمین کنند، به منبع ناامنی تبدیل شدهاند. عراقچی گفت: «این موضوع در طول این جنگ ثابت شد».
گروهی ناهمگون با منافع، دیدگاهها و دستور کارهای خارجی بسیار متفاوت
برای جوهر سلیم، دیپلمات سابق پاکستانی، این نتیجه تعجبآور نبود. او به الجزیره گفت: «بریکس سازمانی متشکل از کشورهای بسیار مهم است، اما همچنان گروهی ناهمگون با منافع، دیدگاهها و دستور کارهای خارجی بسیار متفاوت است».
او به طور خاص در مورد جنگ ایران گفت که انتظار اجماع در میان اعضا هرگز واقعبینانه نبوده است. او گفت: «هیچ امکانی برای شروع یک رویکرد مشترک وجود نداشت و مذاکرات در مورد یک بیانیه مشترک کاملاً قابل پیشبینی بود که به یک بحث بینتیجه تبدیل شود».
سلیم استدلال کرد که این ماجرا نشاندهنده تغییر گستردهتری در دیپلماسی جهانی است. او گفت: «سیاستهای بلوکی در این دوران که حتی منسجمترین اتحادها تقریباً در حال فروپاشی هستند، به طور فزایندهای بیاهمیت میشوند». او افزود که این پویایی به نقاط قوت پاکستان ضربه میزند. اسلامآباد تلاش کرده است تا خود را به عنوان میانجی بین واشنگتن و تهران قرار دهد و ماه گذشته میزبان مذاکرات بود و در عین حال کانالهایی را با هر دو طرف حفظ کرد. سلیم گفت: «رویکرد متعادل پاکستان، متمرکز بر دوجانبهگرایی، بیشتر برای این دوران مناسب است که در آن راه رفتن روی طناب باریک دیپلماتیک یک هنجار است تا یک چیز نوظهور». دیپلماسی قابل توجه پاکستان به اعتمادی برمیگردد که با اتخاذ مواضع اصولی در مورد مسائل بینالمللی به جای تحت تأثیر قرار گرفتن توسط منافع کوتاهمدت، ایجاد کرده است.
