به گزارش اکوایران، وبگاه المانیتور در گزارشی از سناریوی مطلوب تلآویو برای عبور از بن بست کنونی در جنگ پرده بداشته است. در همین رابطه نیوزویک هم در گزارشی متذکر شده با گذشت نزدیک به سه ماه از جنگ و حدود پنج هفته پس از زمانیکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، محدودیتهای دریایی علیه ایران را اعلام کرد، تهران نشانه چندانی از عقبنشینی در برابر تهدیدهای آتشین کاخ سفید بروز نداده است.
سناریوی محبوب تلآویو
به نوشته المانیتور، به نقل از منابع آگاه، راهبرد مطلوب اسرائیل شامل محاصره کامل دریایی، اقتصادی، زمینی و هوایی، همراه با تشدید تحریمها و فعالیتهای مخفیانه با هدف بیثباتسازی است. دونالد ترامپ روز دوشنبه در شبکه تروث سوشال اعلام کرد که حملهای گسترده علیه ایران را که به گفته او قرار بود سهشنبه انجام شود، متوقف کرده است. او گفت که به ژنرالهای ارشدش دستور داده که «در صورت نرسیدن به توافقی قابل قبول، در هر لحظه برای اجرای یک حمله کامل و گسترده علیه ایران آماده باشند».
اکوایران: همه کشورها مایل یا قادر نخواهند بود از فشار مثلثی علیه یک ابرقدرت متخاصم به یک شکل استفاده کنند. اما پس از نمونه ایران، ممکن است کشورهای بیشتری این کار را امتحان کنند.
برای اسرائیلیها، آخرین تغییر موضع ترامپ تنها تازهترین پیچ در یک ترن هوایی از ابهام درباره نیتهای او از زمان آتشبس ۷ آوریل با ایران بوده است. برخی مقامهای اسرائیلی حتی به شوخی گفتهاند که برای حدس اینکه ترامپ در نهایت دستور حملهای گسترده، محدود یا اساساً هیچ حملهای علیه ایران را صادر خواهد کرد، به پلتفرمهای پیشبینی مانند پولی مارکت روی آوردهاند. تماس تلفنی طولانی روز دوشنبه میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز نتوانست این ابهام را کاهش دهد و هر دو ارتش را در وضعیت آمادهباش بالا نگه داشت.
امیدوار به ازسرگیری درگیری؛ تصمیم با ما نیست!
شیمون ریکلین، روزنامهنگار، مجری تلویزیونی و از نزدیکان نتانیاهو، روز دوشنبه در جریان برنامه زنده شبکه ۱۴ اسرائیل جنجال آفرید. او زمانیکه درباره جزئیات عملیاتی و اطلاعاتی مربوط به روشهای احتمالی بازیابی اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی که در پی حملات آمریکا در تأسیسات هستهای اصفهان دفن شده، صحبت میکرد، گفت: «اگر تصمیم با من بود، عملیات زمینی برای بازیابی اورانیوم را آغاز میکردم.» منتقدان سیاسی این اظهارات را غیرمسئولانه توصیف کردند و خواستار تحقیق درباره منابع او شدند. آنها همچنین وی را به نقض مقررات سانسور نظامی متهم کردند. همزمان، ایالات متحده همچنان دهها هواپیمای سوخترسان را به فرودگاه بنگوریون در نزدیکی تلآویو اعزام میکند.
بر اساس گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل در روز دوشنبه، مقامهای آمریکایی به مسئولان هوانوردی غیرنظامی اسرائیل اطلاع دادهاند که انتظار میرود این هواپیماهای سوخترسان دستکم تا سال ۲۰۲۷ در منطقه باقی بمانند. نتانیاهو نیز روزهای یکشنبه و دوشنبه نشستهای پشتسرهمی را با کابینه امنیتی خود، یعنی مجمع کوچک وزارتی مسئول تصمیمگیریهای کلیدی دیپلماتیک و امنیتی، برگزار کرد. یک مقام ارشد، که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت که از زمان آتشبس، «اسرائیل هرگز تا این اندازه به یک حمله گسترده نزدیک نبوده است.»
منابع به المانیتور گفتهاند که راهبرد مطلوب اسرائیل شامل محاصره کامل دریایی، اقتصادی، زمینی و هوایی، همراه با تشدید تحریمها و فعالیتهای مخفیانه با هدف بیثباتسازی است. یک منبع دیپلماتیک ارشد اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «مشکل اینجاست که تصمیم دست ما نیست. ما بازیگران مکملی هستیم که از ترامپ خط میگیریم؛ کسی که برای کارزارهای طولانی ساخته نشده است. او اقدامات سریع و فرصتهای عکاسیِ پیروزمندانه را دوست دارد.»
بااینحال، در حال حاضر نشانه چندانی از پیروزی در افق دیده نمیشود؛ بهویژه در شرایطی که محبوبیت داخلی ترامپ همچنان رو به کاهش است. بر اساس چندین ارزیابی اطلاعاتی، ایران بخش قابل توجهی از اندوخته موشکی و سامانههای پرتاب خود را حفظ کرده است.
ابهام در نقش احتمالی اسرائیل در هرگونه درگیری دوباره
بیشتر ارزیابیها حاکی از آنند که اسرائیل از دور تازه جنگ برای هدف قرار دادن تأسیسات هستهای باقیمانده، اندوخته موشکهای بالستیک، مراکز تولید و احتمالاً زیرساختهای حیاتی مانند شبکه برق استفاده خواهد کرد؛ اما سناریوهای دیگری نیز مطرحند که بر اساس آنها اسرائیل چهبسا در مرحله بعدی درگیری کنار بماند و اقدام نظامی عمدتاً بر عهده ایالات متحده باشد.
یک منبع ارشد امنیتی اسرائیل که نخواست نامش فاش شود، به المانیتور گفت: «همه چیز به ایرانیها بستگی دارد؛ اینکه آیا فوراً با شلیک موشکهای بالستیک اسرائیل را وارد درگیری میکنند یا نه. اگر ایران موشک شلیک کند، اسرائیل مجبور خواهد شد به سامانههای موشکی پاسخ دهد. سؤال اصلی این است که چه کسی اول حمله میکند و برتری را به دست میآورد.»
خود ترامپ نیز به نظر میرسد بیش از پیش در این درگیری گرفتار شده است. بر اساس چندین گزارش رسانهای، شی جینپینگ، رهبر جمهوری خلق چین، در دیدار هفته گذشته به ترامپ هشدار داده که ولادیمیر پوتین ممکن است در نهایت از تصمیم خود برای حمله به اوکراین پشیمان شود. اینکه آیا ترامپ نیز سرانجام درباره جنگ با ایران به نتیجهای مشابه خواهد رسید یا نه، هنوز مشخص نیست.
تهدیدهای کماثرشونده ترامپ
بنا بر تحلیل نشریه نیوزویک، به نظر میرسد که نتیجه درگیریها تاکنون موجب سختتر شدن رویکرد تهران شده است. این نشریه در گزارشی مینویسد: با وجود ترور مقامات، فرماندهان و تصمیمگیران کلیدی و آسیب بخش قابلتوجهی از توان نظامی، تهران خواهان مجموعهای سنگین از مطالبات خود جهت پایان دادن به جنگ بر اساس شروط خودشان، شده است.
اکوایران: از زمان اجرای آتشبس، به نظر میرسد واشنگتن و تهران هر دو بر اساس این فرض کار میکنند که زمان به نفع آنها عمل میکند.
به گفته باربارا اسلاوین، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون و استاد دانشگاه جورج واشنگتن: «ایران آشکارا برای این جنگ آماده شده بود و تاکنون از نظر راهبردی از دولت ترامپ پیش افتاده است. این کشور کنترل تنگه هرمز را به دست گرفته و به همسایگان خود در خلیج فارس، بهویژه امارات، حمله کرده و در نتیجه شکافها در شورای همکاری خلیج فارس را تشدید و درد اقتصادی را به مصرفکنندگان سراسر جهان منتقل کرده است.»
او افزود: «ایران ساختار فرماندهی و کنترل خود را پراکنده کرده و زرادخانه موشکی و پهپادیاش را با دقت مدیریت کرده است تا بتواند همچنان ضربه وارد کند و تنگه را در کنترل داشته باشد. چون حکومت این جنگ را مسئلهای وجودی میداند، حاضر است هزینههای اقتصادی فزاینده داخلی را تحمل کند، با این فرض که میتواند بیشتر از ترامپ دوام بیاورد.»
فضایی از ابهام
در مورد اهداف کاخ سفید، سابقه ترامپ در مبهم نگه داشتن عمدی ابعاد جنگ به نام «ابهام راهبردی» نیز معایب خود را دارد.
امین صیقل، استاد بازنشسته مطالعات خاورمیانه و آسیای مرکزی و مدیر مرکز مطالعات عربی و اسلامی در دانشگاه ملی استرالیا، گفت: «فکر میکنم دولت ترامپ خودش را در گوشهای بسیار تنگ قرار داده است. مدام اهدافش را تغییر داده و واقعاً نمیداند چگونه جنگ را پایان دهد. ترامپ بهطور بیمارگونهای هرگز نتوانسته شکست را بپذیرد. او اکنون هدف خود را به "نبود سلاح هستهای" محدود کرده و میخواهد توافقی بهتر از توافق هستهای ۲۰۱۵ اوباما داشته باشد، اما اکنون در وضعیتی قرار گرفته که شاید نتواند به آن دست پیدا کند.»
جلد روز ۱۰ مه روزنامه ایرانی «جامجم» با کاریکاتوری از دونالد ترامپ دیده میشود که میپرسد: «تنگه هرمز را باز کنید.»/عکس از آسوشیتدپرس
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مهمان مؤسسه آلمانی امور بینالملل و امنیت در برلین، به نیوزویک گفت: «دولت آمریکا بهطور مداوم خواستهها و اهداف اعلامی خود را تغییر داده است. بااینحال، هنوز هیچیک از این اهداف بهطور کامل محقق نشدهاند.» او افزود: «برای مثال، ارزیابیهای اطلاعاتی اخیر آمریکا نشان میدهند که ایران همچنان به بخش عمده توان موشکی خود دسترسی دارد. برنامه هستهای ایران نیز اساساً همچنان در همان جایگاهی قرار دارد که پیش از آخرین دور جنگ بود؛ به این معنا که تهران هنوز هم اندوخته و هم ظرفیت فنی غنیسازی را در اختیار دارد.»
به گفته عزیزی، با توجه به اینکه «راهبرد و اهداف نهایی آمریکا تقریباً برای همه، از جمله تهران، نامشخص است،» درسی که تهران گرفته این بوده که «هرگونه انعطاف یا احتمال مصالحه از سوی ایران، از نگاه ترامپ نشانه ضعف تلقی شده و واشنگتن را به افزایش بیشتر مطالباتش تشویق کرده است.» او گفت: «در نتیجه، فرض غالب در طرف ایرانی این است که تنها راهبرد قابلاجرا، پایبندی کامل به خطوط قرمز و اصول اساسی، در عین ادامه تحمیل هزینه به آمریکا و خودداری از عقبنشینی از اهداف کلیدی است تا زمانی که خود ترامپ نخستین گام را بردارد. از نگاه تهران، آن گام نخست باید اعلام پایان جنگ باشد.» تنها در آن صورت، از دید ایران، امکان پرداختن موفق به جزئیات بیشتر فراهم خواهد شد. عزیزی این موضع را «نه ناشی از تصلب ایدئولوژیک، بلکه واکنشی به آنچه تهران رویکرد بسیار غیرقابلپیشبینی آمریکا نسبت به خود جنگ میداند» توصیف کرد.
پل پیلار، کهنهکار سازمان سیا و پژوهشگر مؤسسه کوئینسی و مرکز مطالعات امنیتی دانشگاه جورجتاون، به نیوزویک گفت: «رهبران حکومت ایران بدون شک راهبرد خود را موفق میدانند، زیرا با وجود ضربات نظامی و اقتصادی از سوی یک ابرقدرت متخاصم، همچنان در قدرت هستند و چالش جدیای علیه حاکمیتشان شکل نگرفته است.» او افزود: «نتیجه نهایی این تقابل که در آن هم حکومت ایران و هم دولت ترامپ ظاهراً معتقدند میتوانند در وضعیت بنبست کنونی بیش از طرف مقابل دوام بیاورند، هنوز مشخص نیست؛ اما حاکمان جمهوری اسلامی ایران انگیزه بیشتری برای تحمل درد دارند».
