به گزارش اکوایران، سفر مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری به نیویورک برای شرکت در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در شرایطی انجام میشود که روابط ایران و آمریکا همچنان تحت تأثیر جنگ، تحریم و مناقشات سیاسی و امنیتی قرار دارد. در چنین شرایطی، مجمع عمومی سازمان ملل علاوه بر آنکه فرصتی برای طرح دیدگاههای رسمی کشورهاست، میتواند به محلی برای رایزنیهای دیپلماتیک و بررسی امکان باز شدن مسیرهای جدید گفتوگو تبدیل شود.
نوذر شفیعی، استاد روابط بینالملل و کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با اکوایران با تأکید بر اینکه نتیجه سفر پزشکیان به مجموعه اقداماتی بستگی دارد که در حاشیه مجمع عمومی انجام میشود، معتقد است نیویورک به خودی خود عامل تغییر در روابط تهران و واشنگتن نیست، بلکه ظرفیتی است که دو طرف میتوانند از آن برای آغاز یا پیشبرد یک مسیر دیپلماتیک استفاده کنند. او همچنین تأکید دارد که میزان اختیار مقامهای دو کشور برای ورود به گفتوگو، در تعیین سرنوشت رایزنیهای احتمالی اهمیت اساسی دارد.
نیویورک؛ ظرفیت دیپلماتیک برای عبور از جنگ؟
شفیعی درباره اینکه آیا سفر پزشکیان به نیویورک صرفاً یک حضور دیپلماتیک در مجمع عمومی است یا میتواند زمینهساز ایجاد مسیر جدیدی در روابط ایران و آمریکا شود، گفت: این مسئله به اتفاقاتی بستگی دارد که طی روزهای حضور رئیسجمهوری ایران در نیویورک رخ خواهد داد.
به گفته او، نیویورک و مجمع عمومی سازمان ملل یک ظرفیت دیپلماتیک در اختیار ایران و آمریکا قرار میدهند، اما اینکه این ظرفیت به یک تحول واقعی در روابط دو کشور منجر شود، به نحوه استفاده آنها از این فرصت بستگی دارد.
شفیعی با اشاره به اینکه در مقطع فعلی مذاکره و جنگ بهطور همزمان در جریان بوده است، اعلام کرد: مسئله اصلی این است که آیا در نیویورک امکان وقوع اتفاقی وجود دارد که بتواند به روند جنگ پایان دهد، آغاز مناسبی برای دیپلماسی ایجاد کند و در نهایت این دیپلماسی را به نتیجه برساند یا خیر.
این استاد روابط بینالملل تأکید کرد که در این زمینه، بهویژه موضع ایران اهمیت دارد. به اعتقاد او، آمریکاییها نسبت به شکلگیری یک دیدار میان دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری جمهوری اسلامی ایران، بیمیل نیستند، اما پرسش مهم این است که آیا در ایران نیز به این جمعبندی رسیدهاند که چنین دیداری میتواند اتفاق بیفتد و آیا امکان استفاده از آن در راستای منافع ملی وجود دارد یا خیر.
او افزود: نیویورک و مجمع عمومی را باید یک ظرفیت دانست که ایران و آمریکا باید ببینند چگونه میتوانند از آن استفاده کنند. در این میان، مسئله اصلی درباره ایران این است که آیا آمادگی ورود به تعاملات و گفتوگوهای بیشتر با آمریکا را دارد یا خیر.
شفیعی با اشاره به اینکه تصمیمگیری درباره احتمال دیدار روسای جمهوری ایران و آمریکا در سطوحی انجام میشود که اطلاعات آن در اختیار تحلیلگران نیست، گفت: نمیتوان در شرایط فعلی درباره وقوع چنین دیداری با قطعیت اظهارنظر کرد. با این حال، او تأکید کرد هر اندازه ایران بتواند مسائل و چالشهای خود را از مسیر دیپلماسی با آمریکا حلوفصل کند، طبیعتاً منافع بیشتری برای کشور خواهد داشت تا اینکه درگیر جنگ، محاصره و تحریم باقی بماند.
روایت ایران از جنگ در مجمع عمومی
شفیعی در پاسخ به این پرسش که مهمترین پیام سیاسی و دیپلماتیک ایران در این سفر چه میتواند باشد، بر اهمیت «روایت» در سیاست بینالملل تأکید کرد.
او گفت: در جهان امروز، روایت و نحوه قرائت کشورها از یک رویداد اهمیت زیادی دارد و هر کشور یا حتی هر فرد میتواند روایت خاص خود را از یک موضوع ارائه کند. به گفته شفیعی، مجمع عمومی سازمان ملل نیز یکی از مهمترین عرصهها برای ارائه چنین روایتهایی است؛ زیرا رهبران و مقامهای نزدیک به ۱۹۳ کشور در این مجمع حضور دارند و درباره مسائل داخلی، منطقهای و بینالمللی دیدگاههای خود را مطرح میکنند.
به اعتقاد این کارشناس مسائل بینالملل، مسئله ایران در مجمع عمومی از اهمیت ویژهای برخوردار است و یکی از موضوعاتی است که جامعه بینالمللی در پی شنیدن روایت طرفهای درگیر درباره آن است.
او با اشاره به روایت ارائهشده از سوی آمریکا درباره جنگ گفت: ترامپ روایت خود را از تحولات ارائه کرد و ایران نیز فرصت داشت روایت خود را مطرح کند. از نگاه شفیعی، حضور ایران در این عرصه اهمیت داشت، زیرا در صورت غیبت، افکار عمومی بینالمللی عمدتاً با روایت طرف آمریکایی مواجه میشد.
شفیعی مهمترین اقدام ایران در این زمینه را ارائه روایت خود از جنگ دانست و افزود که پیام اصلی این روایت میتواند بر این موضوع متمرکز باشد که ایران در شرایطی هدف حمله قرار گرفت که به گفته مقامهای ایرانی، در حال مذاکره بود.
او با اشاره به مواضع پیشین ترامپ درباره انتخاب میان مذاکره و اقدام نظامی علیه ایران گفت: پزشکیان میتواند این پرسش را در برابر طرف آمریکایی قرار دهد که اگر مذاکره در جریان بوده، چرا این مسیر با اقدام نظامی قطع شده است.
شفیعی با اشاره به حملاتی که در مقاطع مذاکره میان ایران و آمریکا رخ داده است، معتقد است این مسئله میتواند بخشی از استدلال ایران در گفتوگوهای دیپلماتیک باشد؛ به این معنا که تهران بر ضرورت وجود یک چارچوب قابل اتکا برای مذاکره تأکید کند.
آیا نیویورک میتواند آغاز مسیر جدیدی باشد؟
این استاد روابط بینالملل درباره اینکه آیا نیویورک میتواند نقطه آغاز مسیر جدیدی در گفتوگوهای ایران و آمریکا باشد، بار دیگر بر نقش رایزنیهای پیش از سفر و میزان اختیار روسای جمهوری دو کشور تأکید کرد.
او گفت پیش از سفر باید مشخص شده باشد که چه رایزنیهایی انجام گرفته و رئیسجمهوری ایران تا چه اندازه امکان ابتکار عمل در برابر طرف آمریکایی را دارد. به اعتقاد شفیعی، اگر تصمیم صرفاً به شخص پزشکیان واگذار شود، او از نظر شخصی آمادگی گفتوگو با ترامپ و طرح مسائل و موضوعات مورد اختلاف را دارد؛ اما مسئله مهمتر این است که آیا تهران چنین امکانی را برای رئیسجمهوری فراهم کرده و آیا اختیار لازم برای چنین گفتوگویی به او داده شده است یا خیر.
شفیعی این موضوع را یکی از متغیرهای تعیینکننده در نتیجه سفر پزشکیان دانست و گفت در نهایت، میزان اختیار دو طرف مشخص میکند که ایران و آمریکا تا چه اندازه میتوانند از ظرفیتهای موجود در حاشیه مجمع عمومی استفاده کنند.
او در پایان تأکید کرد که اگر قرار باشد تحول مهمی در روابط ایران و آمریکا رخ دهد، احتمالاً این تحول در صحن علنی مجمع عمومی اتفاق نخواهد افتاد، بلکه باید در نشستها، دیدارها و رایزنیهای حاشیهای مجمع عمومی جستوجوی آن بود. از این منظر، اهمیت سفر پزشکیان نه فقط در سخنرانی رسمی او، بلکه در مجموعه تعاملات دیپلماتیکی است که در حاشیه این رویداد شکل میگیرد و میتواند مشخص کند آیا مسیر جدیدی برای گفتوگو میان تهران و واشنگتن قابل تعریف است یا خیر.
