به گزارش اکوایران، گیرافتادن آمریکا در تله جنگ خاورمیانه می تواند زمینه های توسعه اقتدار چین در نظم بین الملل را ارتقا دهد. از میان رفتن اعتبار آمریکا در سطح جهانی و همچنین فقدان اولویت بندی منطقه ای او سبب می شود تا چین که مدت هاست از افول آمریکا سخن می گوید به قدرت اول جهانی تبدیل شود.
چرخ اساسی در خاور دور و نزدیک
به نوشته نیویورک تایمز، مقامهای آمریکایی سالهاست گفتهاند که اولویتشان منطقه اقیانوس هند و آرام است. اما اکنون آنها کشتیها، موشکها و سامانههای دفاع هوایی خود را برای جنگ در خاورمیانه جابهجا میکنند.
پیش از آغاز جنگ با ایران، فرماندهان ارتش آمریکا یک ناوگروه هواپیمابر را از دریای جنوبی چین به خاورمیانه منتقل کردند. این هفته، پنتاگون در حال جابهجایی سامانههای پیشرفته دفاع هوایی از آسیا برای تقویت محافظت در برابر پهپادها و موشکهای ایران است.
تجهیزاتی که منتقل میشوند شامل موشکهای «پاتریوت» و رهگیرهای سامانه «تاد» در کره جنوبی است، تنها متحد آسیایی میزبان این سامانه دفاع موشکی پیشرفته که آمریکا آن را برای مقابله با تهدید فزاینده موشکی کره شمالی مستقر کرده بود. اکنون برای نخستین بار رهگیرهایش در حال انتقال هستند، و اگر جزئیات دیپلماتیک و لجستیکی حل شود، پرتابگرها هم ممکن است به دنبال آن بروند.
جنگ در ایران که هنوز دو هفته از آغاز آن نگذشته همین حالا وعده آمریکا برای حفظ امنیت در منطقهای را که رهبران نظامی ایالات متحده «عرصه اولویتدار ما» توصیف کردهاند، تحت فشار قرار داده است. در بلندمدت، مقامها و تحلیلگران میگویند این جنگ نفوذ آمریکا را تضعیف خواهد کرد، به استدلالهای چین درباره افول آمریکا کمک میکند و رقابت تسلیحاتی میان قدرتهای میانه را سرعت میبخشد.
دامنه نیازهای جنگ در حال گسترش است. این هفته استرالیا هواپیما، نیرو و محمولهای از موشکهای هوا به هوا را به خاورمیانه فرستاد. ژاپن و تایوان احتمالاً با تأخیر در تحویل تسلیحات روبهرو میشوند، زیرا ایالات متحده و متحدان خاورمیانهاش با سرعتی بسیار بالا موشکها و رهگیرهای دفاعی خود را مصرف میکنند. مقامهای پنتاگون سهشنبه به کنگره گفتند هزینه جنگ تنها در شش روز نخست از ۱۱.۳ میلیارد دلار فراتر رفته است.
نگرانیهای فزاینده
فرماندهان نظامی آمریکا به نیویورک تایمز گفتهاند نگران کاهش ذخایر تسلیحاتی و انتقال آنها هستند، زیرا این وضعیت بر بسیاری از مناطق تأثیر میگذارد. در آسیا، متحدان آمریکا این کمبود را بهویژه از نزدیک احساس میکنند، چون در تلاشند در برابر ارتش رو به رشد و رفتار روزبهروز تهاجمیتر چین در منطقه مقاومت کنند.
رئیسجمهور کره جنوبی لی جائهمیونگ، سهشنبه به کابینه گفت هرچند دولتش با انتقال سامانههای دفاعی از سوی پنتاگون مخالف است، «اما این واقعیتی انکارناپذیر است که نمیتوانیم در این موضوع کاملاً به خواست خود برسیم.»
سه نتیجه محوری
آسیا سه نتیجه اولیه از آخرین درگیری آمریکا گرفته است:
۱. آسیا از اولویتهای اصلی آمریکا دور است
در کنفرانس امنیتی منطقهای سال گذشته در سنگاپور، وزیر دفاع آمریکا پیت هگست، تأکید کرد که آمریکا تمرکز خود را بر این منطقه حفظ خواهد کرد. او گفت: «هیچکس نباید در مورد تعهد آمریکا به متحدان و شرکایمان در منطقه اقیانوس هند و آرام تردید کند. ما همچنان دوستانمان را در آغوش خواهیم گرفت.»
اما باور این سخن برای بسیاری از کشورها اکنون دشوارتر شده بهویژه هنگامی که نیازهای خاورمیانه باعث انتقال تجهیزات ویژه از متحدی در همسایگی کره شمالی یعنی قدرتی هستهای و سرکش میشود. اِلی راتنر، معاون پیشین وزیر دفاع آمریکا در امور امنیتی منطقه اقیانوس هند و آرام در دولت بایدن گفت: «انتقال سامانه دفاعی از کره پیام بسیار بدی در زمانی میفرستد که در سئول نگرانیهای گستردهای درباره تعهد لرزان دولت ترامپ به آسیا وجود دارد».
باتریهای تاد پیشرفتهترین سامانه دفاعی زرادخانه آمریکا هستند. هر باتری معمولاً چند پرتابگر متحرک و سامانههای راداری دقیق دارد که میتوانند رهگیرها را در ارتفاعهای مختلف به اهداف وارد شونده بکوبند. دستکم پنج سامانه از این نوع در خاورمیانه مستقر است. در آسیا، پرتابگرهای تاد در گوام و کره جنوبی وجود دارند.
راتنر یادآور شد که وقتی تاد در نزدیکی سئول در سال ۲۰۱۷ نصب شد، چین با تحریم کالاهای کرهای و ممنوعیت گردشگری به کشور مقابله کرد و مدعی شد این سامانه امنیت چین را تهدید میکند. او افزود: «و حالا ایالات متحده همان سامانه را برای جنگ در خاورمیانه برمیدارد.»
۲. چین از این وضعیت سود خواهد برد هم در نفوذ و هم در اعتماد به نفس
فشارهای اقتصادی و امنیتی بههم گره خوردهاند. با جهش قیمت نفت، آسیا که قدرت بزرگ تولید صنعتی جهان است و بیشتر نفت خود را از خاورمیانه میگیرد سختتر ضربه خواهد خورد.
بازارهای بورس منطقه سقوط شدید داشتهاند. جیرهبندی بنزین در کشورهایی چون فیلیپین، از متحدان آمریکا، بهشدت اثرگذار بوده و همین فرصتی برای پکن ایجاد کرده است. چین میتواند از بیتوجهی ظاهری آمریکا به مشکلات اقتصادی منطقه بهره گیرد و بیش از پیش ادعا کند که تنها ابرقدرت قابل اعتماد است.
جنگ خوراک فراوانی برای رسانههای دولتی چین فراهم کرده تا سیاست خارجی آمریکا را مورد انتقاد قرار دهند. روزنامه دولتی چاینا دیلی سهشنبه کاریکاتوری منتشر کرد که عمو سام را گرفتار در تار عنکبوتی ضخیم نشان میداد، با تیتر: «آمریکا در باتلاق خاورمیانه گرفتار شده است.»
دیپلماتهای منطقه نگراناند که درگیری جدید به چین فرصت بیشتری برای جسارت در حوزههای سرزمینی دهد. در حالیکه پروازهای نظامی چین در نزدیکی تایوان، جزیرهای دموکراتیک، آرامتر شده، نیروهای دریایی چین همچنان در اطراف آن و در دیگر نقاط فعالاند. اواخر سال گذشته چین ساخت جزیرههای مصنوعی را در جزایر پاراسل، نزدیک ساحل ویتنام در دریای جنوبی چین، از سر گرفت. تصاویر ماهوارهای مرکز منابع باز نشان میدهد عملیات لایروبی در هفتههای اخیر شدت گرفته و نزدیک به بیست کشتی چینی با جرثقیل و تجهیزات عمرانی در جزیره آنتلوپ ریف مشغول ساخت پایگاه جدیدی هستند.
ژاپن نیز در موقعیتی خطرناک قرار دارد؛ نزدیک تایوان و مالک جزایری که چین نیز ادعای مالکیت آنها را دارد. بیش از ۹۰ درصد نفت وارداتی ژاپن از تنگه هرمز میگذرد. ترکیب بحران اقتصادی و نظامی برای توکیو بسیار نگرانکننده است.
تسونهئو واتانابه، پژوهشگر ارشد بنیاد صلح ساساکاوا در توکیو گفت: «این میتواند کابوس باشد.» او افزود: «ژاپن میداند که در دوران ترامپ هر چیزی ممکن است اتفاق بیفتد. باید به سناریوهای بدبینانه فکر کنیم.»
۳. کشورها دیگر نمیتوانند برای تأمین تسلیحات به آمریکا تکیه کنند
انتقال سامانهها و سلاحها از منطقه اقیانوس هند و آرام آشکار کرده که ماشین جنگی آمریکا عمق و ظرفیت آنچنانی ندارد حتی بیش از آنچه تصور میشد. محاسبات نظامی کشورهای متحد را نگران کرده است: هر موشک رهگیر پاتریوت نزدیک به ۴ میلیون دلار قیمت دارد. آمریکا در کل سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰۰ عدد از آنها تولید کرد، اما برخی برآوردها میگویند در کمتر از دو هفته از جنگ بیش از هزار موشک شلیک شده است.
البته ارتش آمریکا داراییهای دیگری دارد — حملات هوایی در حال تبدیل به استفاده از بمبهایی ارزانتر و فراوانتر هستند. افزون بر این، توافقی که در ژانویه با شرکت لاکهید مارتین امضا شد، قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ میزان تولید سامانههای پاتریوت را سه برابر کند.
اما در بسیاری از کشورهایی که به درخواست دولت ترامپ هزینههای نظامی خود را برای خرید تجهیزات آمریکایی افزایش دادند، جنگ در ایران همچون چراغ قرمز بزرگی دیده میشود که هشدار میدهد آنچه خریدهاند ممکن است در آینده نزدیک تحویل نشود.
در ژاپن، بررسی دولتی که در ژانویه انجام شد، نشان داد ۱۱۸ سفارش سلاح آمریکایی به ارزش ۷.۲ میلیارد دلار، دستکم پنج سال پس از امضای قراردادها هنوز تحویل نشدهاند.
در تایوان، نگرانیها رو به افزایش است که این جنگ اوضاع را بدتر خواهد کرد هم بازدارندگی ایالات متحده را به خاطر کمبود مهمات تضعیف میکند، و هم توجیه دولت تایوان برای افزایش بودجه دفاعی به منظور خرید سلاحهای آمریکایی را دشوارتر میسازد.
شو شیائو-هوانگ، پژوهشگر مؤسسه پژوهش دفاع و امنیت ملی تایوان گفت: «قطعاً بر تحویلها تأثیر خواهد گذاشت. ما همین حالا هم با تأخیرهایی روبهرو بودهایم.»
احتمالاً بسیاری از کشورها به سرعت به سمت توسعه ظرفیت صنعتی نظامی خود پیش خواهند رفت. ژاپن در حال ساخت سامانههای موشکی دوربرد خود است. کره جنوبی در ماه اکتبر از آمریکا مجوز ساخت نخستین زیردریایی تهاجمی هستهای خود را دریافت کرد، اقدامی که برخی کارشناسان آن را گامی در مسیر ساخت سلاحهای هستهای در آینده میدانند.
رئیسجمهور کره جنوبی گفت این جنگ نیاز به خوداتکایی بیشتر را بهروشنی نشان میدهد. او گفت: «اگر به دیگران تکیه کنیم، گاهی ممکن است آن وابستگی ناگهان فروبپاشد. همیشه باید فکر کنیم اگر هیچ حمایت خارجی نبود، چه خواهیم کرد.»
