به گزارش اکوایران، در حالیکه تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان در ماههای اخیر به کانون تنشهای ژئوپلیتیکی تبدیل شده، همزمانی تحرکات نظامی، ابتکارهای دیپلماتیک و جنگ روایتها، تصویری پیچیده و چندلایه از وضعیت منطقه ترسیم کرده است.
از یکسو، ایالات متحده با طرح جدید «هدایت و آزادسازی کشتیها» تلاش دارد ابتکار عمل را در این آبراه استراتژیک به دست بگیرد و آن را در قالب یک اقدام «بشردوستانه» بازتعریف کند؛ و از سوی دیگر، تهران با تأکید بر حاکمیت امنیتی خود بر تنگه هرمز، هرگونه مداخله خارجی را تهدیدی مستقیم تلقی کرده و نسبت به آن هشدار میدهد.
در این میان، همزمانی اعلام «مذاکرات بسیار مثبت» از سوی واشنگتن با تهدیدهای نظامی و آغاز یک عملیات دریایی، نشاندهنده راهبردی دوگانه است که دیپلماسی و فشار را بهطور همزمان پیش میبرد.
در مقابل، ایران نیز با تأکید بر رد مذاکره تحت فشار، تلاش دارد مسیر سیاسی را از میدان نظامی تفکیک کند، بیآنکه از مواضع بازدارنده خود عقبنشینی کند. این وضعیت، تنگه هرمز را نهفقط به یک گذرگاه اقتصادی، بلکه به صحنهای تعیینکننده در معادلات قدرت، بازدارندگی و چانهزنی تبدیل کرده است.
سخنگوی وزارت خارجه: گفتوگوها با آمریکا از طریق پاکستان ادامه دارد
12:00 | اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست خبری امروز خود در پاسخ به سوالی درباره گفتوگوها با آمریکا گفت: گفتوگوها شفاف از طریق میانجی پاکستانی ادامه دارد. پاسخ آمریکا را دریافت کرده و در حال بررسی هستیم و دیدگاههای خود را زمانی به جمع بندی برسیم از طریق میانجی پاکستانی اعلام خواهیم کرد.
او در پاسخ به سؤالی در خصوص اظهارات رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره رژیم دریایی جدید در تنگه هرمز اظهار داشت: در مشورت و همکاری با همه نهادهای تصمیم گیر و تصمیم ساز در کشور هستیم. ما هم قانون مناطق دریایی ایران تکلیف را خیلی روشن بیان کرده در مواردی که کشور با تهدید و تجاوز نظامی خارجی مواجه است ایران مجاز است سلسله تدابیری را برای دفاع از امنیت ملی ایران اعمال کند. ما عضو کنوانسیون حقوق دریاها نیستیم، ولی به موجب حقوق عرفی بینالمللی این اجازه را داریم در شرایطی که در معرض تهدید یا تجاوز نظامی طرفهای دیگر هستیم تدابیری را اتخاذ کنیم.
آمریکا خدمه کشتی توقیف شده ایرانی را به اسلامآباد منتقل کرد
10:45 | دولت پاکستان اعلام کرد که خدمه کشتی توسکا که توسط ایالات متحده توقیف شده بود، امروز به مقامات ایرانی تحویل داده میشوند.
به گزارش انتخاب، «رویترز» به نقل از دولت پاکستان اعلام کرد: ایالات متحده ۲۲ نفر از اعضای خدمه کشتی کانتینری ایرانی توقیفشده را به پاکستان منتقل کرد. اعضای خدمه امروز به مقامات ایرانی تحویل داده خواهند شد.
پاکستان تأکید کرد: بار کشتی ایرانی پس از انجام تعمیرات به آبهای پاکستان منتقل میشود تا به صاحبان اصلی آن بازگردانده شود.
واکنش فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا به طرح جدید ترامپ
09:45 | سرلشکر خلبان علی عبدالهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء(ص) در پیامی بیان کرد: مکرر اعلام کردهایم امنیت تنگه هرمز در اختیار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران است و در هر شرایطی هرگونه عبور و مرور امن، با هماهنگی نیروهای مسلح صورت میگیرد.
او افزود: هرگونه تهدید و تجاوز دشمن در هر سطحی و در هر منطقهای از ایران با پاسخی بسیار سخت و پشیمانکننده مواجه خواهد شد.
فرمانده قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا(ص) ادامه داد: ما با تمام توان امنیت تنگه هرمز را حفظ و پرقدرت مدیریت می کنیم و به تمام کشتی های تجاری و نفتکش اعلام میکنیم از هرگونه اقدامی برای تردد بدون هماهنگی نیروهای مسلح مستقر در تنگه هرمز خودداری نمایند تا امنیت آنها به خطر نیفتد.
سرلشکر عبداللهی با تاکید بر اینکه هشدار میدهیم هر نیروی مسلح بیگانه بخصوص ارتش آمریکا، چنانچه قصد نزدیک شدن و ورود به تنگه هرمز را داشته باشند مورد تهاجم قرار خواهند گرفت، گفت: حامیان آمریکای شرور مراقب باشند و کاری نکنند تا با پشیمانی غیرقابل جبران مواجه شوند زیرا اقدام تجاوزکارانه آمریکا برای برهم زدن شرایط کنونی جز پیچیده تر شدن وضعیت و به خطر افتادن امنیت شناورها در این محدوده نتیجه ای نخواهد داشت.
تهران در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد ۱۴ مادهای
09:30 | آنطور که العربیه الجدید گزارش داد، تهران همچنان در حال بررسی پاسخ ایالات متحده به پیشنهاد ۱۴ مادهای خود برای پایان دادن به درگیریهاست؛ همزمان، رئیسجمهوری آمریکا، از «مذاکرات بسیار مثبت» با ایران درباره گامهای احتمالی برای پایان جنگ سخن گفته است.
وزارت امور خارجه ایران تأیید کرد که پاسخ واشنگتن دریافت و در دست بررسی است، اما هرگونه مذاکره هستهای در شرایط کنونی را رد کرده است. این وزارتخانه اعلام کرد: «مسئله هستهای بخشی از این پیشنهاد نیست و ایران اصولاً مذاکره تحت تهدید را نمیپذیرد.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز توضیح داد که پیشنهاد تهران بر پایه «برقراری یک آتشبس موقت و سپس بررسی جزئیات در یک بازه ۳۰ روزه» تنظیم شده است.
در همین حال، همزمان با طرح ادعای پیشرفت در مذاکرات، ایالات متحده اعلام کرد که از صبح دوشنبه تلاشهایی را برای «آزادسازی کشتیهای سرگردان در تنگه هرمز» آغاز کرده است. این تنگه از زمان آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه، همزمان با شروع حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، با اختلال جدی در تردد مواجه شده است.
اگرچه ایران پس از اعلام آتشبس در ۷ آوریل از بازگشایی تنگه خبر داده بود، اما بهدنبال اعمال محاصره علیه بنادر ایران از سوی آمریکا، این مسیر بار دیگر بسته شد.
ترامپ در عین حال هشدار داد که در صورت ایجاد مانع از سوی ایران در این عملیات، واشنگتن «پاسخی قاطع» خواهد داد. با این حال، او جزئیاتی درباره ابعاد این طرح، از جمله احتمال مشارکت مستقیم نیروی دریایی آمریکا ارائه نکرده است.
ادعای سنتکام: آغاز «پروژه آزادی» آمریکا در تنگه هرمز
09:00 | فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده از ۴ مه مأموریت «پروژه آزادی» را برای حمایت از عبور کشتیهای تجاری در تنگه هرمز آغاز میکند؛ مسیری که حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان و بخشی از انتقال سوخت و کود از آن عبور میکند.
این مأموریت به دستور رئیسجمهور آمریکا آغاز شده و همزمان واشنگتن از تداوم محاصره دریایی نیز سخن گفته است.
طبق اعلام سنتکام، پشتیبانی نظامی شامل ناوشکنهای مجهز به موشک هدایتشونده، بیش از ۱۰۰ هواپیما، سامانههای بدونسرنشین و حدود ۱۵ هزار نیرو خواهد بود.
همزمان وزارت خارجه آمریکا از ابتکاری با نام Maritime Freedom Construct برای هماهنگی دیپلماتیک و نظامی در این گذرگاه راهبردی خبر داده است.
خبرگزاری فارس نیز به نقل از شبکه خبری ایبیسی (ABC) نوشت، ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) از آغاز رسمی فرایند بازگرداندن کشتی توقیفشده ایرانی به نام «توسکا» و انتقال ۲۲ خدمه باقیمانده آن به ایران خبر داد.
بر اساس این گزارش، ۲۲ ملوان ایرانی که بیش از دو هفته در بازداشت نیروهای آمریکایی به سر میبردند، اکنون به پاکستان منتقل شدهاند تا از آنجا مسیر بازگشت به تهران را طی کنند.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که ۶ تن دیگر از خدمه این کشتی، هفته گذشته از طریق یک کشور منطقه آزاد شده و به ایران بازگشته بودند. با این اوصاف، تمامی ۲۸ خدمه کشتی آزاد شده یا در شرف بازگشت هستند.
واشنگتن: آتشبس لبنان مستقل از تحولات با ایران ادامه دارد
08:30 | الجزیره نوشت به نقل از شبکه ۱۲ اسرائیل مدعی شد که منابعی ناشناس به این شبکه گزارش داد که ایالات متحده به اسرائیل اطلاع داده است آتشبس با لبنان، صرفنظر از هرگونه تحول در روابط با ایران، همچنان پابرجا خواهد ماند.
با وجود برقراری آتشبس میان اسرائیل و حزبالله از ۱۷ آوریل، که پس از مذاکرات مستقیم میان سفرای لبنان و اسرائیل در واشنگتن تمدید شد، ارتش اسرائیل همچنان به حملات خود، بهویژه در جنوب لبنان، ادامه میدهد؛ حملاتی که به تلفات انسانی منجر شده است.
در مقابل، حزبالله نیز عملیاتهایی را علیه نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان انجام داده و اقدام به پرتاب موشک و پهپاد به سوی سرزمینهای اشغالی کرده است.
بر اساس این گزارش، حملات هوایی اسرائیل به لبنان از زمان آغاز در ۲ مارس تاکنون، بیش از ۲۶۰۰ کشته برجای گذاشته و بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده است.
واکنش نیویورکتایمز از طرح ترامپ برای هدایت کشتیها در تنگه هرمز
07:00 نیویورک تایمز در پی اعلام طرح جدید ترامپ برای هدایت و آزادسازی مسیر کشتیها در تنگه هرمز نوشت، واکنش اولیه ایران در روز یکشنبه عمدتاً محتاطانه و کمصدا بود.
رسانههای ایران به نقل از سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کردند که نیروهای مسلح ایران از «ظرفیت عملیاتی و تجهیزات نظامی» لازم برای پیروزی برخوردارند. این موضعگیری در چارچوب گفتمان سنتی شیعه بیان شد که بر اتکای به قدرت الهی برای غلبه بر دشمنی بزرگتر تأکید دارد.
در همین حال، صداوسیمای جمهوری اسلامی این طرح را بخشی از «هذیان ترامپ» توصیف کرد و برخی خبرگزاریها نیز تنها به انتشار خلاصهای از تهدیدهای مطرحشده پرداختند.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، نیز در واکنشی صریح در شبکههای اجتماعی با انتشار پیامی با عنوان «هشدار» اعلام کرد: «هرگونه دخالت آمریکا در رژیم جدید دریایی تنگه هرمز، نقض آتشبس تلقی خواهد شد.»
اعلام این طرح در شرایطی صورت میگیرد که ایران بهتازگی پیشنهاد تازهای برای پایان دادن به درگیریها به ایالات متحده ارائه کرده است؛ پیشنهادی که به گفته ترامپ، احتمالاً کافی نبوده است. با این حال، او تأکید کرده که مذاکرات همچنان ادامه دارد و «میتواند به نتیجهای بسیار مثبت برای همه طرفها منجر شود.»
به نوشته نیویورکتایمز، یکی از اهداف اصلی ترامپ بازگرداندن شرایط به پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه است؛ زمانی که کشتیهای تجاری بدون پرداخت عوارض سنگین به ایران از تنگه هرمز عبور میکردند. گزارشها حاکی از آن است که این عوارض در دوره اخیر در برخی موارد تا ۲ میلیون دلار برای هر کشتی افزایش یافته است.
در صورت موفقیت این طرح، این اقدام میتواند پیامی غیرمستقیم به کشورهای اروپایی نیز تلقی شود؛ کشورهایی که بهدنبال سازماندهی یک ابتکار مشترک برای حفظ امنیت خلیج فارس بودهاند، اما عمدتاً اجرای آن را به پس از پایان درگیریها موکول کردهاند. ترامپ پیشتر با لحنی انتقادی، این رویکرد اروپا را مورد توجه قرار داده بود.
اعلام طرح آمریکا برای بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز
03:00 | دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، امروز -4 مِی- (بامداد 14 اردیبهشت) اعلام کرد که آمریکا بهزودی هدایت کشتیها از تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد. او این اقدام را «بشردوستانه» توصیف کرد و گفت این طرح به درخواست کشورهایی انجام میشود که کشتیها، خدمه و محمولههایشان هفتههاست در این مسیر گرفتار شدهاند.
بنابه گزارش واشنگتن پست، ترامپ در پلتفرم اجتماعی خود، تروثسوشال نوشت: «حرکت کشتیها صرفاً برای آزادسازی افراد، شرکتها و کشورهایی است که هیچ کار اشتباهی نکردهاند؛ آنها قربانی شرایط هستند.» او همچنین از مذاکرات بسیار مثبت نمایندگانش با رهبران ایران برای پایان رسمی خصومتها میان دو کشور خبر داد.
با این حال، رئیسجمهوری آمریکا جزئیاتی درباره نحوه اجرای این طرح، اقدامات عملی واشنگتن یا تعداد کشتیهای مشمول آن ارائه نکرد. مشخص نیست که آمریکا صرفاً اطلاعات ناوبری در اختیار کشتیها قرار خواهد داد یا اقداماتی فراتر، از جمله حضور عملیاتی در منطقه، انجام میدهد. کاخ سفید نیز تاکنون به پرسشها درباره ابعاد لجستیکی و خطرات احتمالی نظامی این طرح پاسخ نداده است.
پس از اظهارات ترامپ، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد از آنچه «پروژه آزادی» برای بازگرداندن آزادی ناوبری در تنگه هرمز خوانده، حمایت خواهد کرد. با این حال، در این بیانیه نیز جزئیات عملیاتی مشخصی ارائه نشده است.
در همین راستا، سنتکام در شبکههای اجتماعی به ابتکار مشترک وزارت امور خارجه و وزارت دفاع آمریکا با عنوان «ساختار آزادی دریایی» اشاره کرد؛ طرحی که هدف آن ترکیب اقدامات دیپلماتیک با هماهنگی نظامی عنوان شده است. این ابتکار که پیشتر در گزارشی از والاستریت ژورنال به آن اشاره شده بود، از سایر کشورها خواسته است برای جبران «شکافهای موجود» همکاری کنند.
ماه گذشته، بریتانیا و فرانسه اعلام کردند در تلاشهای «کاملاً صلحآمیز و دفاعی» برای بازگشایی مسیرهای دریایی مشارکت خواهند کرد. در مقابل، ترامپ از برخی کشورهای عضو ناتو، از جمله اسپانیا، ایتالیا و آلمان، بهدلیل عدم مشارکت در این طرح انتقاد کرده است.
تنگه هرمز، بهعنوان یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان در سواحل ایران، در هفتههای اخیر به روی کشتیرانی بسته شده است. این وضعیت موجب توقف صادرات نفت، کود و فرآوردههای نفتی در خلیج فارس و افزایش قیمت انرژی در سطح جهانی شده است. برآوردها حاکی از آن است که حدود ۲۰۰۰ کشتی در این منطقه گرفتار شدهاند.
بازی دوگانه در هرمز
مجموع تحولات نشان میدهد که بحران تنگه هرمز وارد مرحلهای شده که در آن، مرز میان دیپلماسی و تقابل نظامی بیش از هر زمان دیگری مبهم است. طرح آمریکا برای «آزادسازی کشتیرانی» در عمل میتواند به معنای ورود مستقیم به معادله امنیتی منطقه باشد؛ موضوعی که از نگاه تهران، عبور از خطوط قرمز تلقی میشود.
در سوی مقابل، پیشنهاد ۱۴ مادهای ایران و تأکید بر آتشبس موقت، نشانهای از تمایل به مدیریت بحران از مسیر سیاسی است، اما همزمان هشدارهای صریح نظامی نشان میدهد که این مسیر بدون پشتوانه بازدارندگی دنبال نمیشود.
به بیان دیگر، هر دو طرف در حال آزمودن ترکیبی از «فشار و مذاکره» هستند؛ راهبردی که اگرچه میتواند به توافقی موقت منجر شود، اما در صورت بروز خطای محاسباتی، بهویژه در محیط پرریسکی مانند تنگه هرمز، ظرفیت تبدیل شدن به یک رویارویی گستردهتر را نیز دارد.
در نهایت، آینده این بحران بیش از هر چیز به این بستگی دارد که آیا ابتکارهای دیپلماتیک میتوانند بر منطق تقابل پیشی بگیرند یا تنگه هرمز همچنان بهعنوان اهرم فشار در بازی قدرت باقی خواهد ماند.
