محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان: به نظر می‌رسد بلوک‌های تجاری و سیاسی جهان به‌تدریج کارایی گذشته خود را از دست می‌دهند. نمونه آن سازمان اکو است که با وجود عضویت ۹ کشور، عملاً تأثیر قابل‌توجهی بر تجارت منطقه‌ای نداشته است. همکاری‌های اقتصادی با روسیه و چین نیز نتوانسته‌اند جهش چشمگیری در تجارت ایران ایجاد کنند. حتی اتحاد جماهیر شوروی، که یک بلوک بزرگ سیاسی و اقتصادی بود، در نهایت فروپاشید.

در غرب نیز اتحادیه اروپا، به‌عنوان بزرگ‌ترین بلوک اقتصادی جهان، با چالش‌هایی روبه‌روست و برخی کشورها تمایل به کاهش وابستگی یا حتی خروج از آن را مطرح می‌کنند. ناتو نیز، که علاوه بر جنبه نظامی دارای پیوندهای اقتصادی گسترده است، با اختلافات داخلی و کاهش انسجام مواجه شده است. نقش پررنگ آمریکا در تأمین هزینه‌های ناتو باعث شده هرگونه کاهش تعهد واشنگتن، آینده این پیمان را با ابهام روبه‌رو کند.

از سوی دیگر، سرعت پیشرفت فناوری و رقابت شدید اقتصادی، کشورها را به سمت تنوع‌بخشی به روابط تجاری سوق داده است. اروپا همچنان بخش عمده تجارت خود را درون اتحادیه انجام می‌دهد، اما همزمان روابط اقتصادی‌اش با آمریکا کاهش یافته و تجارتش با چین رو به افزایش است. پیشرفت سریع چین در فناوری نیز این کشور را به رقیبی جدی برای غرب تبدیل کرده و همین مسئله ساختار بلوک‌های سنتی را بیش از پیش متزلزل کرده است.