به گزارش اکوایران، پس از پیشروی گسترده انصارالله یمن در سواحل دریای سرخ و تردیدهای بسیار پیرامون اعتبار پیمان دفاع مشترک مکه، اکنون به نظر می‌رسد که اعضای آن پیمان در تلاش برای اثرگذاری در میدان هستند. همزمان نیروهای مورد حمایت سعودی ادعاهایی را درباره تصرف بعضی از مناطق مطرح می‌کنند.
تداوم درگیری‌ها در یمن
به گزارش خبرگزاری الجزیره، دولت مورد حمایت سعودی یمن درحالی‌که درگیری‌ها در سواحل غربی این کشور ادامه دارد، ادعا می‌کند که مناطقی را از انصارالله پس گرفته است. این نیروها می‌گویند چند موضع راهبردی را در نزدیکی تنگه باب‌المندب از انصارالله پس گرفته‌اند؛ درحالی‌که درگیری‌ها در امتداد ساحل غربی این کشور تشدید شده است. در واکنش، حوثی‌ها نیز اعلام کرده‌اند که به فرودگاه‌ها، زیرساخت‌های نفتی و مواضع نظامی در عربستان سعودی حمله کرده‌اند.
اکوایران: با وجود موضع علنی و فزاینده مسکو در حمایت از عربستان سعودی، گزارش‌ها حاکی از وجود رابطه‌ای موازی و بسیار مبهم‌تر با حوثی‌هاست.
آخرین عملیات ارتش دولت یمن که از سوی عربستان سعودی حمایت می‌شود، پس از دستاوردهای مهم حوثی‌ها در ماه سپتامبر انجام شده است؛ زمانی که این گروه در امتداد سواحل دریای سرخ پیشروی کرد و شهر بندری راهبردی المخاء و مناطقی در اطراف باب‌المندب را به تصرف خود درآورد؛ باب‌المندب یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان است.
رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن، گفته عملیات جدید دولت با نام «سپیده‌دم یمن» که روز یکشنبه اعلام شد، با هدف بازپس‌گیری تمام مناطقی انجام می‌شود که همچنان در اختیار حوثی‌هاست؛ از جمله صنعا، پایتخت یمن، که این گروه از سال ۲۰۱۴، یعنی آغاز جنگ، آن را در کنترل خود دارد.
آخرین وضعیت چیست؟
جنوب غربی یمن شاهد شدیدترین درگیری‌ها بوده است؛ به‌ویژه در امتداد ساحل دریای سرخ و در اطراف تعز. نیروهای دولتی یمن با حمایت عربستان سعودی می‌گویند همراه با «نیروهای مقاومت مردمی» کنترل کوه‌های المنظره، الاشعری و ذبیان را در منطقه حَیفان، در جنوب تعز، به دست گرفته‌اند. پیش از آن نیز نیروهای دولتی یمن مورد حمایت سعودی مدعی شده بودند که مخاء و ذباب، هر دو در استان تعز و همچنین مواضعی در اطراف باب‌المندب را تصرف کرده‌اند؛ این پیشروی در قالب یک ضدحمله سریع با حمایت عربستان سعودی انجام شده است.
طرح از خبرگزاری الجزیره
چهار منبع دولت مورد حمایت سعودی به خبرگزاری رویترز گفتند نیروهای آنها که از حملات سنگین هوایی عربستان برخوردار بودند، روز دوشنبه به حومه شهر المخاء رسیدند و نیروهای حوثی به سمت ارتفاعات عقب‌نشینی کردند. وزارت دفاع این دولت بعداً ادعا کرد که شهر به تصرف نیروهای آنان درآمده است. در مقابل، یک سخنگوی نظامی انصارالله روز سه‌شنبه بدون ارائه جزئیات گفت این گروه همچنان دستاوردهای خود را در میدان نبرد حفظ کرده و گزارش‌های طرف مقابل را «قهرمان‌سازی‌های ساختگی» توصیف کرد. الجزیره نتوانسته به‌طور مستقل ابعاد کامل پیشروی‌های سرزمینی نیروهای دولتی مورد حمایت سعودی را تأیید کند.
فرناندو کارواخال، مشاور پیشین شورای امنیت سازمان ملل در امور یمن، گفت نبرد برای تصرف مخاء در تعیین مرحله بعدی جنگ اهمیت زیادی خواهد داشت. او به الجزیره گفت: «اگر نیروهای دولت یمن که نیروهای جنوبی موسوم به "غول‌ها" و دیگر نیروهای جنوب آنها را رهبری می‌کنند بتوانند این شهر را حفظ کنند، این برای ما نشانه بسیار مهمی خواهد بود. چون در حال حاضر، اگر به نقشه نبرد نگاه کنید، مخاء از هر سه طرف توسط حوثی‌ها احاطه شده و تنها دریای سرخ در طرف دیگر آن قرار دارد؛ بنابراین باید کمی بیشتر صبر کنیم تا ببینیم آیا واقعاً نیروهای دولتی می‌توانند این شهر را حفظ کنند و سپس از آن به‌عنوان یک پایگاه عملیاتی برای مقابله با حوثی‌ها در جبهه‌های دیگر استفاده کنند.»
درگیری‌ها همچنین به سمت شمال و در امتداد ساحل دریای سرخ تا حدیده گسترش یافته است؛ شهری که از اکتبر ۲۰۱۴ تحت کنترل حوثی‌ها قرار دارد. حوثی‌ها چند هفته پیش از آن صنعا را نیز تصرف کرده بودند. سرلشکر ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، گفت نیروهای دریایی این ائتلاف «اهداف نظامی» حوثی‌ها را در استان حدیده هدف قرار داده‌اند؛ از جمله انبارهای تسلیحات و تأسیساتی که برای نگهداری قایق‌های حامل مواد منفجره و مین‌های دریایی استفاده می‌شوند. المالکی گفت این عملیات «یک حمله برنامه‌ریزی‌شده» علیه مسیرهای آبی در جنوب دریای سرخ را خنثی کرده است. ائتلاف همچنین اعلام کرد نیروهای دریایی آن یک عملیات نظامی در حدیده انجام داده‌اند.
در همین حال، حوثی‌ها گفتند نیروهایشان روز سه‌شنبه ده‌ها حمله علیه نیروهای کمکی دشمن در شرق استان الجوف انجام داده‌اند که در نتیجه آن شمار نامشخصی کشته و زخمی شده‌اند. به گزارش رسانه‌های وابسته به حوثی‌ها، این گروه همزمان حملات خود به عربستان سعودی را نیز افزایش داده است. آنها اعلام کردند که فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، یک پالایشگاه آرامکو در رابغ، فرودگاه ابها و پایگاه نظامی خمیس مشیط را با موشک و پهپاد هدف قرار داده‌اند و همچنین مواضعی را در شهرهای جنوبی نجران و جیزان مورد حمله قرار داده‌اند.
وضعیت انسانی و واکنش بین‌المللی
تشدید درگیری‌ها بحرانی را که پیش از این نیز یکی از وخیم‌ترین بحران‌های انسانی جهان بود، بدتر کرده است. سازمان بین‌المللی مهاجرت روز دوشنبه اعلام کرد از زمان ازسرگیری جنگ، بیش از ۱۸۴ هزار نفر آواره شده‌اند. بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، آخرین دور درگیری‌ها دست‌کم ۹۵۹ کشته و بیش از ۴۲۰۰ زخمی بر جای گذاشته است. درگیری‌ها همچنین خدمات درمانی را در این کشور جنگ‌زده مختل کرده است.
نیروهای کمکی نظامی یمن مورد حمایت سعودی در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ در جاده ساحلی بین عدن و مخاء در حال حرکت هستند/عکس از آسوشیتدپرس
تشدید درگیری‌ها واکنش متحدان منطقه‌ای عربستان سعودی را نیز به دنبال داشته است. ترکیه و پاکستان توافق کرده‌اند بر اساس «توافق دفاع مشترک مکه»، نیروها و ظرفیت‌های نظامی خود را به‌سرعت در عربستان سعودی مستقر کنند. این توافق که در ماه آگوست امضا شد، با هدف تقویت بازدارندگی جمعی طراحی شده و تصریح می‌کند که حمله مسلحانه علیه عربستان سعودی، پاکستان یا ترکیه، حمله علیه هر سه کشور تلقی خواهد شد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، ایالات متحده، یکی از نزدیک‌ترین متحدان عربستان سعودی، از طریق ارائه اطلاعات نظامی از ریاض حمایت می‌کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز دوشنبه گفت عربستان سعودی و دولت یمن «حق دارند از خودشان دفاع کنند؛ و طبیعتاً نیروهای یمن تلاش خواهند کرد مناطقی را که از آنها گرفته شده بود، پس بگیرند.»
سرانجام پیمان مکه فعال شد؟
در این شرایط، میدل‌ایست آی، گزارش داد ترکیه و پاکستان اعلام کردند که در چارچوب ائتلاف دفاعی متقابل جدید خود، یعنی «پیمان مکه»، نیروهای خود را به‌سرعت به عربستان سعودی اعزام خواهند کرد؛ اقدامی که ممکن است به فشار بیشتر حوثی‌ها در منطقه منجر شود. این اعلامیه روز دوشنبه، پس از آن منتشر شد که نمایندگان سه کشور در ریاض نشست اضطراری برگزار کردند و حملات اخیر به عربستان سعودی را محکوم کردند؛ هرچند در این بیانیه نامی از حوثی‌ها برده نشد.
اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان (چپ)، شاهزاده خالد بن سلمان آل سعود، وزیر دفاع عربستان سعودی (مرکز)، و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در جریان نشست کمیته راهبردی سیاسی و دفاعی در ریاض، در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ ژست می‌گیرند/عکس از وزارت خارجه ترکیه
سه کشور در بیانیه مشترک خود اعلام کردند که «رد صریح و بدون قیدوشرط هرگونه حمله یا تهدید علیه امنیت و تمامیت ارضی پادشاهی [عربستان سعودی]» را مجدداً تأیید می‌کنند. آنها همچنین توافق کردند «فوراً اجرای عملی تعهدات مربوط به دفاع جمعی را آغاز کنند و اقدامات لازم را برای تأمین نیروها و توانمندی‌های نظامی مورد توافق و اطمینان از استقرار سریع آنها در پادشاهی انجام دهند.»
این نشست در حالی برگزار شد که نیروهای دولت یمن، با حمایت عربستان سعودی، یک عملیات گسترده را آغاز کرده‌اند؛ عملیاتی که دولت مورد حمایت سعودی یمن اعلام کرده هدف آن بازپس‌گیری تمام مناطقی است که حوثی‌ها طی ۱۲ سال جنگ تصرف کرده‌اند. هنوز مشخص نیست استقرار نیروهای پاکستان و ترکیه در عربستان سعودی چه تأثیر تاکتیکی فوری بر جنگ خواهد داشت.
پاکستان هم‌اکنون ده‌ها هزار نیروی نظامی در پادشاهی سعودی دارد. خبرگزاری رویترز هفته گذشته گزارش داد که پاکستان چهار محموله هوایی سلاح به شهر بندری عدن فرستاده تا از دولت مورد حمایت عربستان سعودی پشتیبانی کند. یک مقام غربی در منطقه خلیج فارس به میدل‌ایست آی گفت که نیروهای پاکستانی هم‌اکنون در جنوب یمن مستقر هستند، هرچند مشخص نیست به‌عنوان بخشی از ارتش عربستان و در قالب نیروهای قراردادی در آنجا حضور دارند یا متعلق به ارتش پاکستان هستند.
اقدامات بین‌المللی ریاض
زمان‌بندی این اعلامیه، همزمان با آغاز عملیات علیه حوثی‌ها، اهمیت نمادین زیادی دارد. یک مقام غربی دیگر در منطقه خلیج فارس به میدل‌ایست آی گفت که ریاض می‌خواست پیش از آغاز ضدحمله علیه حوثی‌ها اطمینان حاصل کند که از «حمایت بین‌المللی» برخوردار است.
رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، پس از امضای یک توافق دفاعی در ۷ آگوست ۲۰۲۶ برای عکس ژست می‌گیرند/عکس از خبرگزاری عربستان سعودی
پاکستان تنها کشور دارای سلاح هسته‌ای در جهان اسلام است. این کشور همچنین در مقام میانجی میان ایران و آمریکا ایفای نقش کرده و تلاش داشته است خود را به‌عنوان یک میانجی بی‌طرف معرفی کند. ترکیه نیز عضو ناتو است و خود را در جایگاه رقیب اسرائیل قرار داده است. عربستان سعودی با استناد به پیمان مکه می‌تواند بر این موضوع تأکید کند که در ضدحمله خود علیه حوثی‌ها از حمایت گسترده‌تر منطقه برخوردار است.
هفته گذشته، عربستان سعودی همچنین میزبان منصور بن زاید، معاون رئیس‌جمهور امارات متحده عربی، بود؛ اقدامی که با هدف نشان دادن وحدت در برابر حوثی‌ها انجام شد. همچنین روز دوشنبه، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، میزبان کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی، بود و این سناتور گفت که گفت‌وگوی آنها دو ساعت به طول انجامیده است. مورفی پیش از برقراری آتش‌بس مورد حمایت سازمان ملل در سال ۲۰۲۲، یکی از سرسخت‌ترین منتقدان جنگ در یمن بود.
شکل‌گیری معماری امنیتی نوین در منطقه؟
در همین حال، عبدالعزیز الغشیان، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در «مجمع بین‌المللی خلیج فارس» به خبرگزاری الجزیره، گفت که تصمیم برای فعال‌سازی پیمان دفاعی مکه تأثیر عمده‌ای بر امنیت منطقه خواهد داشت. به گفته الغشیان: «حملات و اقدامات تحریک‌آمیز حوثی‌ها در هفته‌ها و ماه‌های اخیر واقعاً روند شکل‌گیری ائتلاف مکه را تسریع کرد، حتی می‌توان گفت به آن انگیزه داد.» به گفته او، این حملات به پیشبرد ساختار این ائتلاف «کمک کردند.»
الغشیان گفت این اتفاق همچنین تصویری اجمالی از یک معماری امنیتی منطقه‌ای در حال شکل‌گیری ارائه می‌دهد. او گفت: «خیلی وقت‌ها ما مدام درباره معماری امنیتی منطقه‌ای صحبت می‌کنیم؛ این یکی از همان عبارت‌های بسیار شیک و پرطمطراق است. خیلی وقت‌ها این عبارت توخالی است و افراد زیادی دقیقاً نمی‌دانند در عمل به چه معناست؛ اما فکر می‌کنم اکنون داریم می‌بینیم که این معماری چگونه دارد شکل عملی به خود می‌گیرد. این یک مقطع تعیین‌کننده در تاریخ منطقه است.»
