به گزارش اکوایران، بر اساس پیشنویس نهایی تفاهم میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، آنگونه که رسانهها گزارش میکنند، قرار است تهران به عنوان بخشی از توافق خود با واشنگتن، مشوقهای مالی گستردهای از جمله حق فروش فوری نفت، استفاده از صندوق توسعه ۳۰۰ میلیارد دلاری و دسترسی نهایی به داراییهای مسدود شده خود دریافت کند.
مشوق اقتصادی بزرگ برای تهران؟
به نوشته بلومبرگ، در حالی که مفاد توافق میان تهران و واشنگتن هنوز به طور رسمی منتشر نشده، قرار است ایران در ازای باز شدن تنگه هرمز و تکرار تعهد خود مبنی بر عدم دستیابی به سلاح هستهای، مزیتیهای اقتصادی قابل توجهی دریافت کند. دو طرف روز یکشنبه موافقت خود را با این توافق اعلام و به طور رسمی در روز جمعه ۱۹ ژوئن در بورگناستوک، استراحتگاه کوهستانی مشرف به دریاچه لوسرن سوئیس، آن را امضا کرده و راه را برای ۶۰ روز مذاکره با هدف پایان نهایی جنگ و اعمال محدودیتهای جدیدبر برنامه هستهای ایران، هموار کنند.
اکوایران: چارچوب تفاهم اعلام شده در روز یکشنبه پایان داستان نیست، بلکه تنها گامی میانی است.
با وجود عدم انتشار رسمی، به گفته یک فرد آگاه، ایالات متحده متن تفاهم را در اجلاس گروه هفت در فرانسه میان متحدنیش توزیع کرده است. طبق مفاد این سند، وزارت خزانهداری ایالات متحده بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه، «معافیتهایی برای صادرات نفت خام، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها از ایران صادر خواهد کرد». ایالات متحده محاصره دریایی خود را لغو خواهد کرد و دو کشور برای اطمینان از بازگشت ترافیک در تنگه هرمز به سطح قبل از جنگ ظرف 30 روز تلاش خواهند کرد.
طبق پیشنویس سند، ایالات متحده و شرکای منطقهایاش طرحی را برای بازسازی ایران و توسعه اقتصادی کشور با تأمین مالی حداقل 300 میلیارد دلار ایجاد خواهند کرد. متن کنونی در مورد آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران دارای ابهام است، و گفته میشود که ایالات متحده -بدون ارائه جدول زمانی مشخص- متعهد شده که این وجوه «آزاد و به طور کامل در دسترس قرار گیرد». تخمینها از کل داراییهای دولت ایران که در حسابهای خارجی نگهداری میشود، بسیار متفاوت است و از ۲۴ میلیارد دلار تا بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار متغیر است.
به گفته یک مقام آمریکایی، ایران فقط در صورتی میتواند از مزایای این توافق بهرهمند شود که به تعهدات خود عمل کند. ترامپ پیش از این انکار کرده بود که ایالات متحده ۳۰۰ میلیارد دلار به ایران پرداخت خواهد کرد. در پیشنویس تصریح شده که ایالات متحده و شرکایش تأمین مالی این مبلغ را تضمین میکنند.
طبق مفاد این توافق، ایالات متحده همچنین متعهد به پایان دادن به تحریمهای خود علیه ایران خواهد شد - البته به عنوان بخشی از یک توافق نهایی که طی دو ماه آینده برای پایان دادن به جنگ آنها برای همیشه مذاکره خواهد شد. ایالات متحده همچنین نیروهای نظامی خود را «از مناطق اطراف ایران» ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی خارج خواهد کرد. به گفته یک منبع آگاه، برداشت آمریکا این بوده که فروش نفت فقط شامل نفت ایران که قبلاً در نفتکشها بارگیری شده است میشود، نه مجوز گستردهتر برای از سرگیری صادرات ایران.
صندوقی برای ایجاد انگیزه دوطرفه
در همین رابطه، به نوشته خبرگزاری رویترز، به گفته یک منبع آگاه، صندوق خصوصی ۳۰۰ میلیارد دلاری که برای تحریک سرمایهگذاری در ایران طراحی شده و در چارچوب توافقنامه ایالات متحده و ایران گنجانده شده است. به گفته این منبع، این صندوق برای ایجاد انگیزه اقتصادی به هر دو طرف برای انعقاد توافقنامه نهایی برای پایان دادن به جنگ طراحی شده است.
تخریب یک ساختمان در تهران در اثر حملات طی جنگ/ عکس از گتی ایمجز
رویترز برای اولین بار فاش مدعی شده که بیش از نیمی از این مبلغ قبلاً تعهد شده و کاملاً از صندوقهای بخش خصوصی تشکیل خواهد شد. این منبع گفت که این صندوق جدید یک ابزار سرمایهگذاری خصوصی است، نه یک برنامه بازسازی یا غرامت و شامل هیچ پول یا کمک مالی دولتی نخواهد بود. وی افزود که شرکتهای مستقر در ایالات متحده، کشورهای عربی خلیج فارس، آسیا، آمریکای جنوبی و آفریقا موافقت کردهاند که تأمین مالی آن را بر عهده بگیرند. این منبع گفت که سرمایهگذاریهای وعده داده شده شامل بخشهای انرژی، زیرساخت ، تولید و حمل و نقل است.
یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفت که تهران در ابتدا 400 میلیارد دلار به عنوان غرامت خسارات جنگ از ایالات متحده درخواست کرده بود، اما واشنگتن گفته بود که آن را تأمین نخواهد کرد. سپس ایده این صندوق که قرار است «صندوق بازسازی و توسعه» نامگذاری شود، مطرح شد. این منبع ایرانی گفت که این سازوکار، مشارکت کشورهای منطقه را به روشهای مختلف پیشبینی میکند. این موارد شامل تأمین وام، ایجاد خطوط اعتباری یا تأمین مالی مستقیم بازسازی اماکن آسیبدیده در جنگ، از جمله تأسیساتی مانند مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاهها، فرودگاهها و به طور گستردهتر، زیرساختهای آسیبدیده از درگیری است.
مکانیسمهای مالی متمایز
منابع آگاه از این مذاکرات هم به باراک راوید، گزارشگر آکسیوس گفتند که ایده «صندوق رفاه» از قطر آمده و چندین هفته است که با ایالات متحده و ایران مورد بحث قرار گرفته است. این ابتکار، سرمایهگذاری بخش خصوصی از کشورهای خلیج فارس و کشورهای شرق آسیا را در نظر دارد.
ارزیابی پیامدهای حمله هوایی آمریکا و اسرائیل به پلی در کرج/ عکس از نیویورک تایمز
ایران، یکی از بزرگترین اقتصادهای خاورمیانه، در چهار دهه گذشته تقریباً هیچ سرمایهگذاری مستقیم خارجی قابل توجهی جذب نکرده و به دلیل موجهای متوالی تحریمهای ایالات متحده و بینالمللی از بازارهای سرمایه جهانی محروم شده است. این کشور دارای دومین ذخایر گاز طبیعی اثباتشده و چهارمین ذخایر نفتی اثباتشده جهان است. همچنین دارای جمعیتی جوان و تحصیلکرده با بیش از ۹۲ میلیون نفر، یک پایگاه صنعتی متنوع و پتانسیلهای قابل توجه بکر در بخشهایی از پتروشیمی و معدن گرفته تا گردشگری و کشاورزی است.
به گفته یک منبع آگاه از جزئیات توافق به رویترز گفته، این صندوق سرمایهگذاری کاملاً جدا از مسیر مذاکره بر سر لغو تحریمهای ایالات متحده و آزادسازی داراییهای حاکمیتی مسدود شده ایران در خارج از کشور است و این دو را به عنوان مکانیسمهای مالی متمایز با اهداف و جدول زمانی متفاوت توصیف کرد. این صندوق تا زمانی که یک توافق نهایی و رضایتبخش حاصل نشود، ایجاد یا عملیاتی نخواهد شد. این منبع گفت: «این صندوق تنها پس از امضای توافق نهایی ایجاد خواهد شد. در طول این ۶۰ روز، مدیران صندوق با ایرانیان و سرمایهگذاران برای برنامهریزی و تعیین محدوده پروژهها همکاری خواهند کرد». این منبع نگفت که این صندوق چگونه یا توسط چه کسی اداره خواهد شد، و خاطرنشان کرد که جزئیات کلیدی هنوز در حال بررسی است. این منبع از شرکتهایی از کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور، مالزی و ایالات متحده در میان شرکتهایی که تعهداتی دادهاند نام برد.
فشار دوست و دشمن؛ مزخرف و بدترین توافق تاریخ!
با این همه، این توافق خطرات سیاسی قابل توجه برای ترامپ دارد. او برای سالها ادعا میکرد توافق هستهای سال ۲۰۱۵ بین دولت باراک اوباما و جمهوری اسلامی ایران، به منزله بخشش مالی عظیم به تهران بوده است. ترامپ در سال ۲۰۱۸ آن توافق را لغو و وعده نسخه بهتری را داد. اکنون که ترامپ به دنبال پایان جنگ است، متحدان جمهوریخواه او در کنگره و تندروهای ضدایرانی نگرانند که او در حال آماده شدن برای دادن پاداش مالی بیش از حد به ایران است.
تخریب یک ساختمان در تهران در اثر حملات طی جنگ/ عکس از نیویورکتایمز
نیکی هیلی، سفیر سابق ایالات متحده در سازمان ملل،در مورد احتمال دریافت معافیت برای فروش نفت ایران گفت: «اگر این درست باشد، ایران برنده است. باید روز اول هیچ کاهش تحریمی وجود نداشته باشد». مایک پنس، معاون ترامپ در دوره رئیسجمهوری هم رئیس درباره توافق با ایران گفت: «این بسیار فراتر از یک اشتباه است».
به نوشته نیوزویک، بسیاری از چهرههای سیاسی هم استدلال میکنند که این با برنامه MAGA رئیسجمهور مغایرت دارد. نماینده سابق، مارجوری تیلور گرین، که در ماه ژانویه پس از جدایی علنی از ترامپ از سمت خود کنارهگیری کرد و علیه جنگهای آمریکا سخنرانی کرده است، صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری گزارش شده را «مزخرف» خواند. او گفت: «من فرض میکنم که این از مالیاتدهندگان آمریکایی میآید و میخواهم به شما بگویم که این یک مشت مزخرف است. این جنگی است که آمریکاییها از آن حمایت نکردند، در واقع ما گفتیم دیگر جنگ خارجی وجود ندارد و این چیزی است که ما در سال ۲۰۲۴ به آن رأی دادیم، خب، ترامپ تصمیم گرفت ایران را بمباران کند و به نمایندگی از دوست خوبش بیبی با ایران وارد جنگ شود و او رسماً میگوید که این کار را برای اسرائیل انجام داده است، در حالی که ادعا میکرد این کار برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای بوده است». او در ادامه از هزینههای مالی جنگ، از جمله کاهش ذخایر مهمات ایالات متحده، افزایش قیمت بنزین و تورم، انتقاد کرد و سپس افزود: «حالا به ما گفته میشود که ممکن است مجبور شویم ۳۰۰ میلیارد دلار دیگر برای بازسازی آنچه ترامپ و نتانیاهو تصمیم به بمباران آن گرفتند، بپردازیم؟ این یک مشت مزخرفات است».
حساب کاربری جمهوریخواهان علیه ترامپ هم در پستی در ایکس نوشت: «ایالات متحده به ایران اجازه میدهد تا به عنوان بخشی از توافق برای پایان دادن به جنگ، فروش نفت و سوخت را فوراً از سر بگیرد، طبق گفته وال استریت ژورنال. معافیتهای تحریمی بلافاصله اعمال میشوند و همچنین بانکداری، کشتیرانی و بیمه مورد نیاز برای حمایت از این فروشها را پوشش میدهند. بنابراین ایران در روز اول میلیاردها دلار کمک اقتصادی دریافت میکند، قبل از اینکه در عوض از بسیاری از چیزها دست بکشد. بدترین توافق تاریخ». دن بیلزریان، که به عنوان یک جمهوریخواه برای کرسی مجلس نمایندگان فلوریدا نامزد شده، هم در پستی در ایکس گفت: «ما جنگ ایران را چنان قاطعانه بردیم که اکنون ۳۰۰ میلیارد دلار برای متقاعد کردن ایران به پایان دادن به آن پیشنهاد میدهیم». پروژه لینکلن، یک گروه جمهوریخواه اما ضد ترامپ، در پستی گفت: «آیا باید MAGA برای بقیه ما که مغز داریم توضیح دهد که چگونه دادن ۳۰۰ میلیارد دلار به ایران متفاوت یا به نوعی بهتر از دادن ۱.۷ میلیارد دلار به ایران است؟»
در نهایت، مارک دوبوویتز، مدیر اجرایی بنیاد دفاع از دموکراسیها، در ایکس نوشت: «دولت ترامپ توانسته هم حامیان و هم منتقدان را علیه توافقی که هنوز منتشر نکرده، متحد کند. تاکنون، امیدوارکننده به نظر نمیرسد».
با این حال، سناتور جمهوریخواه رند پال، که صریحاً علیه جنگ صحبت کرده، روز سهشنبه در ایکس گفت: «من تمایل رئیسجمهور ترامپ برای صلح را تحسین میکنم. مردم آمریکا از جنگهای بیپایان و هزینههای ناشی از آن خسته شدهاند. صلح با ایران ارزش پیگیری دارد. کسانی که برای خرابکاری در این مذاکرات عجله دارند باید از خود بپرسند: آنها واقعاً به منافع چه کسی خدمت میکنند؟»
