به گزارش اکوایران، در حالی که تنها یک روز تا برگزاری دور سوم مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن باقی مانده، صحنه سیاسی و نظامی پیرامون این گفتوگوها بیش از هر زمان دیگری ملتهب به نظر میرسد؛ مذاکراتی که قرار است پنجشنبه ۷ اسفند در ژنو برگزار شود و به گفته بلومبرگ، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای شرکت در آن چهارشنبه راهی سوئیس خواهد شد.
ژنو در سایه تهدید
اکوایران: در آستانه برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا، فضا وارد مرحلهای حساس شده است. این دور قرار است به بررسی پیشنهادهای مکتوب و حرکت به سمت تدوین متن مشترک اختصاص یابد. محمد خواجویی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه در گفتوگو با اکوایران وضعیت موجود را بررسی کرده و معتقد است این دور میتواند مسیر رسیدن به توافق یا تشدید تنشها را مشخص کند.
این دور از مذاکرات در شرایطی برگزار میشود که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا بار دیگر میان «توافق» و «روز بسیار بد برای ایران» خطکشی کرده است. ترامپ در تازهترین اظهارات خود تاکید کرده ترجیح میدهد به توافق برسد، اما هشدار داده در صورت شکست دیپلماسی، گزینههای سختتری روی میز خواهد بود. او حتی پا را فراتر گذاشته و مدعی شده در صورت بروز جنگ، آمریکا «بهراحتی» پیروز خواهد شد.
همزمان، شکافهایی در روایتهای داخلی آمریکا درباره احتمال درگیری نظامی دیده میشود. وبسایت آکسیوس گزارش داد ژنرال دن کین، ژنرال نیروی هوایی آمریکا، نسبت به پیامدهای یک کارزار نظامی علیه ایران هشدار داده است؛ گزارشی که ترامپ آن را «کاملاً نادرست» خواند و رسانهها را به انتشار اخبار جعلی متهم کرد. او همچنین با اشاره به عملیاتی موسوم به «چکش نیمهشب» مدعی شد تاسیسات هدف قرارگرفته ایران «دیگر وجود ندارند».
در همین حال، به روایت رسانههای آمریکایی، چهرههایی چون استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ و جرد کوشنر، داماد و معاون ترامپ به او توصیه کردهاند فعلاً به دیپلماسی فرصت دهد.
روزنامه فایننشال تایمز به نقل از آرون دیوید میلر، تحلیلگر کارنگی، نوشته است که ترامپ «خود را در تنگنا قرار داده»؛ وعده حمایت از معترضان ایرانی، استقرار گسترده نیروهای نظامی و تاکید بر برچیدن کامل برنامه هستهای ایران، سطح انتظارات را بالا برده و عقبنشینی را پرهزینه کرده است.
به گفته تحلیلگران، ایالات متحده بزرگترین آرایش نظامی خود در خاورمیانه از زمان جنگ عراق را مستقر کرده است. حضور ناو هواپیمابر یواساس جرالد آر. فورد در شرق مدیترانه و تمرکز بمبافکنهای راهبردی، پیام روشنی از آمادگی برای سناریوهای سختتر دارد. با این حال، حتی در داخل آمریکا نیز اجماعی بر سر جنگ وجود ندارد؛ نظرسنجی دانشگاه مریلند نشان میدهد حمایت از مداخله نظامی در میان جمهوریخواهان هم یکدست نیست و اکثریت دموکراتها با آن مخالفاند.
در تهران نیز پیامها دوگانه است. مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، در گفتوگو با رادیو انپیآر تاکید کرد که ایران آماده است «هرچه سریعتر» به توافق برسد و با حسننیت وارد مذاکرات میشود؛ اما همزمان هشدار داده در صورت هرگونه حمله، پاسخ بر اساس برنامهریزی دفاعی داده خواهد شد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز در نشست خبری روز گذشته -5 اسفند- در پاسخ به سوال اکوایران، با تاکید بر اینکه دولت همواره دیپلماسی را بر جنگ ترجیح میدهد، از تلاش دولت و کل حاکمیت برای دور کردن خطر جنگ از کشور خبر داد. مهاجرانی گفت: نکته قابلتوجه این است که هم دیپلماسی و هم بازدارندگی، دو راهبرد در جهت حفظ عزت ملی و تامین منافع ملی هستند و در کنار پیگیری جدی مسیر دیپلماسی، تقویت بازدارندگی قاطع نیز در دستورکار نیروهای مسلح قرار دارد.
همزمان با افزایش تنشها، تحرکات دیپلماتیک در منطقه شدت گرفته است. عراقچی با شیخ عبدالله بن زاید، وزیر امور خارجه امارات درباره روند مذاکرات گفتوگو کرد. همچنین فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان نیز با مارک روبیو، همتای آمریکایی خود تماس تلفنی داشته است. کشورهای حوزه خلیج فارس آشکارا نگراناند که هرگونه درگیری تازه، ثبات脆ف منطقه را بیش از پیش متزلزل کند.
سه سناریو روی میز واشنگتن
بر اساس گزارش سیانان و بلومبرگ، کاخ سفید در حال بررسی سه سناریوی اصلی است:
تداوم دیپلماسی: تلاش برای دستیابی به توافقی که به گفته ترامپ باید شامل توقف کامل غنیسازی باشد؛ خط قرمزی که تهران آن را نمیپذیرد.
حملات محدود و هدفمند: ضربه به سایتهای موشکی، مراکز فرماندهی یا تاسیسات هستهای برای افزایش فشار در میز مذاکره.
حمله گسترده و چندمرحلهای: کارزاری چند هفتهای علیه زیرساختهای نظامی، هستهای و حتی انرژی ایران.
اکوایران: ایران از افزایش آمادگی نظامی خود میگوید و همزمان آمریکا سه گزینه از جنگ سایبری تا حملات گسترده را برای اعمال فشار بیشتر روی میز دارد.
هرچند گزینه سوم از نظر نظامی امکانپذیر ارزیابی میشود، اما هزینههای منطقهای و بینالمللی آن سنگین خواهد بود؛ از احتمال هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در خلیج فارس گرفته تا تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز.
اکنون ژنو به صحنهای تبدیل شده که در آن دیپلماسی و تهدید بهطور همزمان پیش میروند. تهران از «حسننیت» سخن میگوید و واشنگتن از «همه گزینهها روی میز». در این میان، منطقهای که سالهاست با بیثباتی دستوپنجه نرم میکند، چشم به نتیجه نشستی دوخته که میتواند یا مسیر تنشزدایی را هموار کند یا خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه از رویارویی کند.
آنچه مسلم است، فاصله میان «توافق» و «تقابل» هرگز تا این اندازه باریک نبوده است.
