پایین بودن نسبت درآمدهای مالیاتی به تولید ناخالص داخلی در ایران، حاصل ترکیبی از معافیت‌های گسترده، ثبت‌نشدن بخشی از فعالیت‌های اقتصادی، نرخ مؤثر پایین مالیات و ناهماهنگی زمانی میان تولید و وصول درآمدهای مالیاتی است؛ عواملی که ظرفیت مالیات‌ستانی کشور را محدود کرده و بخش‌هایی از اقتصاد را همچنان خارج از دسترس نظام مالیاتی نگه داشته‌اند.

اکوایران: علی‌اکبر عرب‌مازار، اقتصاددان، رئیس پیشین سازمان امور مالیاتی و عضو مؤسس انجمن علوم سیستم‌های ایران، معتقد است پایین بودن این نسبت را باید در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو کرد؛ از معافیت‌های گسترده و ثبت‌نشدن بخشی از فعالیت‌های اقتصادی تا نرخ مؤثر پایین مالیات در برخی مشاغل.

به گفته او، بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های اقتصادی و نیروی کار در کشور به‌درستی ثبت و شناسایی نمی‌شوند. در نتیجه، بخشی از ظرفیت بالقوه مالیات‌ستانی از دست می‌رود. عرب‌مازار همچنین به یک نکته کمتر مورد توجه اشاره می‌کند: ناهماهنگی زمانی میان تولید ناخالص داخلی و درآمدهای مالیاتی وصول‌شده. از آنجا که مالیات بسیاری از درآمدها با فاصله زمانی دریافت می‌شود، مقایسه این دو شاخص همیشه تصویر دقیقی از وضعیت یک دوره اقتصادی ارائه نمی‌دهد.

اما آیا با کاهش فرار مالیاتی می‌توان این فاصله را به‌تنهایی جبران کرد؟ و چه عواملی باعث شده‌اند بخش‌هایی از فعالیت اقتصادی در ایران همچنان خارج از دسترس نظام مالیاتی باقی بمانند؟