بارش‌های سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نسبت به سال قبل افزایش قابل‌توجهی داشت و ذخایر سدهای کشور هم بهبود پیدا کرد. اما این تغییر به معنای عبور ایران از بحران خشکسالی نیست.
سال آبی گذشته با شرایط خشک و کم‌بارش آغاز شد، اما در ادامه وضعیت بارندگی نسبت به سال قبل بهبود پیدا کرد. میزان بارش کشور در مقایسه با سال آبی پیش از آن حدود ۷۰ درصد افزایش داشت و میانگین کشوری به محدوده میانگین بلندمدت رسید. با این حال، توزیع بارش در کشور یکسان نبود. در ۱۹ استان، میزان بارندگی همچنان کمتر از میانگین بلندمدت بود. تهران با حدود ۴۱ درصد کاهش بارش نسبت به میانگین تاریخی خود، یکی از نامساعدترین وضعیت‌ها را داشت. در مقابل، بارش‌های شدید و سیلابی باعث شد هرمزگان حدود ۶۲.۵ درصد بیشتر از میانگین بلندمدتش بارندگی ثبت کند.
سدها آب بیشتری ذخیره کردند
بهبود بارش‌ها در وضعیت ذخایر سدها هم اثر گذاشت. طبق داده‌های وزارت نیرو، تا ۲۸ شهریور ۱۴۰۵، حجم آب ذخیره‌شده در سدهای کشور به بیش از ۲۶ میلیارد مترمکعب رسید. این میزان نسبت به سال قبل ۳۱ درصد و در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله حدود ۷ درصد بیشتر بود. سدهای تهران و البرز نیز در مقایسه با سال قبل وضعیت بهتری داشتند. سد امیرکبیر با ۷۸ درصد پرشدگی، در میان سدهای پنج‌گانه این دو استان وضعیت مطلوب‌تری داشت. در حوضه دریاچه ارومیه هم حجم آب نسبت به سال قبل بیش از ۱۰ برابر شده، اما دریاچه هنوز حدود ۳.۵ متر با تراز اکولوژیک فاصله دارد. بنابراین افزایش ذخیره آب به معنای احیای کامل این دریاچه نیست.
چرا پرشدن سدها به معنای پایان خشکسالی نیست؟
برای سنجش خشکسالی، فقط میزان بارش یا ذخیره سدها کافی نیست. شاخص SPEI با در نظر گرفتن هم‌زمان بارندگی و تبخیر و تعرق بالقوه، وضعیت تراز آب اقلیمی را ارزیابی می‌کند و تصویر دقیق‌تری از فشار اقلیمی بر منابع آب به دست می‌دهد. بر اساس این شاخص، در سال آبی گذشته بیش از ۷۷ درصد مساحت ایران درگیر درجات مختلف خشکسالی بوده است. حدود ۱۹ درصد کشور شرایط نرمال داشته و تنها ۳.۹ درصد از مساحت آن در وضعیت ترسالی قرار گرفته است. استان قم در تمام مساحت خود تحت تأثیر خشکسالی بوده و در سیستان و بلوچستان و یزد نیز بیش از ۹۹ درصد مساحت استان با این وضعیت روبه‌رو بوده است.
افزایش دما، فشار بر منابع آب را بیشتر می‌کند
در کنار وضعیت بارش، دما هم نقش مهمی در شرایط منابع آب دارد. میانگین دمای کشور در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نسبت به میانگین بلندمدت ۱.۲ درجه سانتی‌گراد افزایش داشته است. این افزایش در استان‌های گیلان و مازندران از ۲ درجه هم بیشتر بوده است. افزایش دما می‌تواند با بالا بردن میزان تبخیر و تعرق، فشار بیشتری بر منابع آب وارد کند. به همین دلیل، حتی افزایش بارندگی هم لزوماً به معنای بهبود پایدار وضعیت آبی کشور نیست.
از بهبود یک‌ساله تا حل بحران آب فاصله زیادی است
آمارها از بهتر شدن وضعیت بارش و ذخایر سدها نسبت به سال قبل حکایت دارند، اما شاخص‌های خشکسالی و افزایش دما نشان می‌دهند بحران آب همچنان پابرجاست. بارش بیشتر در یک سال می‌تواند بخشی از کمبودهای گذشته را جبران کند، اما لزوما به معنای ترمیم سفره‌های زیرزمینی، احیای دریاچه‌ها یا بازگشت تعادل به منابع آب نیست.
بحران آب ایران فقط با یک دوره پربارش برطرف نمی‌شود. مدیریت پایدار منابع آب، کنترل برداشت از سفره‌های زیرزمینی و اصلاح الگوی مصرف، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر خشکسالی کمک کنند. مسئله اصلی این است که بهبود موقت بارش‌ها را با پایان بحران اشتباه نگیریم.
