بازگشت چند میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان به افغانستان، فقط یک تحول جمعیتی نیست؛ این جابه‌جایی می‌تواند یک شوک بزرگ به تقاضای مصرفی این کشور وارد کند. اقتصاد افغانستان در حالی با جمعیتی حدود ۴۰ میلیون نفر همچنان وابستگی بالایی به واردات دارد که تولید داخلی آن توان تأمین بخش مهمی از نیازهای اساسی را ندارد. حالا با بازگشت میلیون‌ها مهاجر، تقاضا برای کالاهای ضروری، از غذا و دارو گرفته تا سوخت، مصالح ساختمانی و کالاهای مصرفی، افزایش پیدا کرده است.

در چنین شرایطی، افغانستان می‌تواند به یکی از بازارهای مهم صادراتی همسایگان خود تبدیل شود؛ بازاری که برآوردها ظرفیت جذب ۲ تا ۳ میلیارد دلار کالای ایرانی را دارد.

نکته مهم برای ایران، انطباق قابل توجه میان نیازهای وارداتی افغانستان و سبد صادراتی کشور است. ایران پیش از این نیز در تأمین فرآورده‌های نفتی، مصالح ساختمانی، محصولات پلاستیکی و بخشی از کالاهای مصرفی و واسطه‌ای افغانستان سهم داشته است.

از طرف دیگر، بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک زمینی، هزینه پایین‌تر حمل‌ونقل و سابقه طولانی تجارت دو کشور، مزیت‌هایی هستند که می‌توانند بازگشت ایران به این بازار را تسهیل کنند.

در شرایطی که تجارت خارجی ایران با محدودیت‌های متعددی روبه‌روست، شاید بازار افغانستان یکی از معدود فرصت‌هایی باشد که هم تقاضای واقعی دارد و هم فاصله جغرافیایی کمی با تولیدکنندگان ایرانی دارد.

سؤال اینجاست: آیا ایران می‌تواند این موج جدید تقاضا در افغانستان را به یک فرصت پایدار صادراتی تبدیل کند؟