بازگشت «گردان غول‌‌ها» به میدان نبرد یمن؛ تجربه تلخ قاهره تکرار می‌شود؟

به گزارش اکوایران، برخی منابع مدعیند امارات متحده عربی موافقت کرده  که با از سرگیری پرداخت‌های مالی به برخی از نیروهای دولتی یمن که در جنوب با حوثی‌ها می‌جنگند، به مناقشه یمن بازگردد. در مقابل، عربستان سعودی نیز پذیرفته که پوشش هوایی این نیروهای ضد حوثی را تأمین کند.

به نوشته گاردین، این توافق همکاری جدید، نخستین نشانه ملموس از ترمیم شکاف عمیق میان امارات و عربستان سعودی بر سر آینده یمن است؛ شکافی که شاید تنها به این دلیل رو به بهبود نهاده که پیشروی نیروهای حوثی در سراسر یمن، تمامی حاکمان کشورهای رقیب در حاشیه خلیج فارس را نگران کرده است.

عربستان سعودی که با حملات پهپادی و موشکی مداوم از سوی مواجه است، برای حفظ شرایط عادی در کشور با دشواری روبروست؛ چرا که حملات حوثی‌ها موجب از کار افتادن فرودگاه‌ها و برخی زیرساخت‌های انرژی این کشور شده است.

بازگشت تیپ‌های غول‌پیکر

نیروهای جنوبی – که عمدتاً در قالب «گردان غول‌‌ها» (الویه العمالقه) سازماندهی شده‌اند – پیش‌تر توسط امارات آموزش دیده و تأمین مالی می‌شدند و در ائتلاف نظامیِ ناهمگونِ ضد حوثی، از کارآمدترین نیروها به شمار می‌روند. با این حال، امارات در ماه ژانویه به عملیات خود در داخل یمن پایان داد و خط تأمین مالی این نیروها را قطع کرد.

نه عربستان سعودی و نه امارات متحده عربی، به درخواست این هفته جدایی‌طلبان جنوب یمن مبنی بر برگزاری همه‌پرسی برای جدایی، پاسخی نداده‌اند؛ اقدامی که در صورت تحقق، مرزهای سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۰ – دورانی که یمن به دو کشور مستقل تقسیم شده بود – را احیا خواهد کرد. «شورای انتقالی جنوب» که خواهان جدایی است، هنوز با اعزام نیروهایش برای نبرد در خارج از مرزهای یمن جنوبیِ سابق موافقت نکرده است؛ اما اگر عربستان سعودی صراحتاً با برگزاری همه‌پرسی موافقت کند، احتمالاً این محدودیت نیز برداشته خواهد شد.

تظاهراتی در حمایت از عربستان سعودی و امارات متحده عربی،  عدن، ۵ سپتامبر ۲۰۱۹/ عکس از خبرگزاری فرانسه

دولت رسمی مورد تأیید سازمان ملل، که در عدن مستقر است، هفته گذشته عملیاتی متقابل را برای بیرون راندن نیروهای حوثی از صنعا، اعلام کرد؛ اما این تلاش نظامی تاکنون تنها موفقیت‌های محدودی در منطقه «مجزر» (نزدیک مأرب) و تنگه باب‌المندب به همراه داشته است. همچنین هیچ‌گونه ارتباط مستقیمی میان «عیدروس الزبیدی»، رهبر «شورای انتقالی جنوب»، و مقامات سعودی وجود ندارد. الزبیدی در ماه ژانویه، پس از تلاش ناکام این شورا برای به دست گرفتن کنترل سراسر مناطق جنوبی و اعلام همه‌پرسی برای جدایی طی دو سال آینده، به ابوظبی گریخت. در واکنش به این اقدام، سعودی‌ها محموله‌های تسلیحاتی امارات متحده عربی برای نیروهای شورای انتقالی جنوب را بمباران کردند. پس از آن، امارات اعلام کرد که به تمامی مشارکت‌های خود در یمن پایان می‌دهد و دولت مورد حمایت عربستان نیز اظهار داشت که قصد دارد الزبیدی را به اتهام خیانت محاکمه کند.

مقامات اماراتی نسبت به وضعیت درگیری‌ها عمیقاً نگران هستند. حوثی‌ها با وجود متحمل شدن تلفات سنگین، مصمم‌اند که در نهایت شهرهای «تعز» و «مأرب» را تصرف کنند؛ دو شهری که تنها مناطق باقی‌مانده در خارج از مرزهای «یمن جنوبی» سابق محسوب می‌شوند.

​قاهره به پا می‌خیزد؛ چه چیزی پشت تصمیم السیسی برای ارائه کمک به عربستان سعودی نهفته است؟

در همین شرایط، عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، اعلام کرد که در حال فراخواندن پارلمان برای تشکیل یک جلسه اضطراری است تا به ارتش کشورش اختیار دهد که در راستای دفاع از عربستان سعودی وارد عمل شود. او تأکید کرد که مصر هیچ‌گونه اقدام تهاجمی انجام نخواهد داد و صرفاً به دفاع از عربستان سعودی خواهد پرداخت. السیسی در سخنانی اعلام کرد که مصر «هر اقدامی را برای حفاظت» از عربستان سعودی انجام خواهد داد، اما افزود که «امیدوار است» پارلمان مجوز لازم را برای پیشبرد این امر به او بدهد. اما کمک‌های مصر چه شکلی خواهد داشت؟ و این کشور تا چه حد توانایی «حفاظت» از عربستان سعودی در جنگ با حوثی‌ها را دارد؟ خبرگزاری الجزیره در گزارشی به ابن موضوع پرداخته است.

عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ در قاهره با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، دیدار می‌کند/عکس از رویترز

عربستان سعودی مدت‌هاست که شریک راهبردی و اقتصادی مصر به شمار می‌رود و السیسی ماه گذشته در بیانیه‌ای اظهار داشت که امنیت عربستان سعودی، بخشی «جدایی‌ناپذیر» از امنیت مصر است. به گفته توماس بانی جیمز، تحلیلگر سیاسی و کارشناس مسائل خلیج فارس، تهدید امنیتی حوثی‌ها علیه پادشاهی سعودی، یکی از فشارهای «هم‌سو»یی است که منجر به اتخاذ این تصمیم شده است. عامل دیگر، مسائل اقتصادی است. او با اشاره به حملات حوثی‌ها به کشتی‌های مرتبط با اسرائیل که از این تنگه باریک عبور می‌کنند - حملاتی که در همبستگی با غزه انجام شده‌اند - گفت: «فشار حوثی‌ها بر [تنگه] باب‌المندب، کانال سوئز را تهدید می‌کند؛ کانالی که به گفته وزیر امور خارجه مصر، از زمان آغاز این حملات در سال ۲۰۲۳، حدود ۱۱ میلیارد دلار زیان دیده است» .

جیمز خاطرنشان کرد که این تصمیم برای قاهره نیز حائز اهمیت است، زیرا «میلیون‌ها مصری در عربستان سعودی زندگی و کار می‌کنند؛ کشوری که بزرگترین منبع ارسال حواله‌های ارزی برای مصر به شمار می‌رود. در حملات به فرودگاه ریاض، یک تبعه مصری ساکن آنجا کشته و تعدادی دیگر مجروح شدند». او همچنین افزود که مصر نمی‌خواهد به عنوان متحد منطقه‌ای شناخته شود که «در حالی که دیگران از پادشاهی سعودی دفاع می‌کردند، کنار ایستاد و نظاره‌گر بود.» این در حالی است که ترکیه و پاکستان نیز، با توجه به وخامت اوضاع امنیتی در خاورمیانه و فعال‌سازی «پیمان دفاعی مکه» (که در ماه اوت امضا شده بود)، تعهداتی را در این زمینه اعلام کرده‌اند.

نیروهای تحت حمایت عربستان در چندین جبهه، از جمله «تعز» و «مأرب»، با حوثی‌ها در حال نبرد هستند. برخی تحلیلگران معتقدند که حوثی‌ها پس از پیشروی‌های تابستانی خود، اکنون با کمبود نیرو و توان مواجه شده‌اند. اما جیمز به شبکه الجزیره گفت که «شکست کامل آن‌ها، کاری بسیار دشوار است. نیروهای زمینی با پشتیبانی قدرت هوایی می‌توانند مناطق ساحلی را بازپس بگیرند، اما متوقف کردن موشک‌هایی که از کوهستان‌ها شلیک می‌شوند، بسیار دشوارتر است».

همکاری امنیتی با سعودی

مصر و عربستان سعودی پیمان رسمی دوجانبه یا چندجانبه‌ای در زمینه همکاری‌های دفاعی امضا نکرده‌اند. اما قاهره سابقه طولانی در همکاری با ریاض دارد. مصر یکی از اعضای بنیان‌گذار «ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی» است که عربستان سعودی در ماه ژوئیه آن را راه‌اندازی کرد. هدف این ائتلاف، حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ و باب‌المندب — مناطقی در امتداد خط ساحلی یمن — است. حوثی‌ها ماه گذشته شهرها و شهرک‌هایی را در نزدیکی باب‌المندب تصرف کردند، اما دولتِ موردِ به رسمیت شناخته‌شده در سطح بین‌المللی، از آن زمان تاکنون کنترل برخی از این مناطق را از دست این گروهِ تحت حمایت ایران، بازپس گرفته است.

جنگجویان «تیپ‌های غول‌های جنوب» یمن جشن می‌گیرند و سلاح‌های خود را تکان می‌دهند/ عکس از خبرگزاری فرانسه

مصر در سال ۲۰۲۴ در رزمایش‌های نظامی مشترک با عربستان سعودی شرکت کرد. هم‌چنین، قاهره بخشی از ائتلافی در سال ۲۰۱۵ بود؛ ائتلافی که پس از تصرف بخش‌های وسیعی از شمال و غرب یمن — از جمله پایتخت، صنعا — توسط گروه حوثی‌ها در سپتامبر ۲۰۱۴ شکل گرفت. مصر با اعزام نیروهای دریایی و هوایی، به تأمین امنیت کریدورهای دریایی در دریای سرخ در برابر حوثی‌ها کمک کرد.

اما، به گفته جیمز،  آنچه السیسی پیشنهاد می‌کند، با آن ائتلاف دفاع دریایی که مصر اخیراً به آن پیوسته، متفاوت است. او گفت: «السیسی به دنبال کسب مجوز برای اعزام نیروهای مصری جهت کمک به دفاع از خاک خودِ عربستان سعودی است. این اقدام، مصر را از یک چارچوب دریایی چندجانبه به سمت یک تعهد نظامی دوجانبه سوق می‌دهد».

ماهیت کمک‌های مصر به عربستان سعودی چه خواهد بود؟

السیسی به‌صراحت اعلام کرد که تنها پیشنهاد «دفاع» را مطرح می‌کند و «صحبت او به این معنا نیست که ما بخواهیم با کسی بجنگیم یا به کسی حمله کنیم». به گفته الکساندرو هودیستیانو، تحلیلگر امور دفاعی،  در صورت تصویب این تصمیم، به‌کارگیری سامانه‌های مقابله با پهپاد و پشتیبانی ضد موشکی بسیار محتمل است. او به الجزیره گفت: «در حال حاضر، فوری‌ترین نیاز این است که اطمینان حاصل شود دفاع از عربستان سعودی پشتیبانی و تقویت می‌شود».

هودیستیانو  افزود که این درخواست، در عین حال، یک اقدام راهبردی برای ایجاد بازدارندگی نیز محسوب می‌شود. او گفت: «می‌دانیم که عربستان سعودی از نظر ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها، یکی از مجهزترین ارتش‌ها را در اختیار دارد. مسئله اصلی، وسعت سرزمینی است که عربستان سعودی باید در هر لحظه آن را تحت پوشش دفاعی خود داشته باشد».

به گفته جیمز،  هرگونه مشارکت مصر بر حفاظت از خاک عربستان سعودی متمرکز خواهد بود و شامل مواردی همچون «دفاع هوایی و موشکی در اطراف زیرساخت‌های حیاتی، رهگیری پهپادها، اسکورت دریایی و تبادل اطلاعات» می‌شود. جیمز خاطرنشان کرد که بعید است مصر نیروهای خود را به خطوط مقدم در یمن اعزام کند. در دهه ۱۹۶۰، جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور وقت مصر، ده‌ها هزار نیرو را در جنگ داخلی یمن به کار گرفت. عربستان سعودی از طرف مقابل حمایت می‌کرد. مصر متحمل تلفات سنگینی شد و روابط میان عربستان و مصر به تیرگی گرایید. او به شبکه الجزیره گفت: «آنچه مصر قطعاً خواهان آن نیست، اعزام نیرو به یمن است. مداخله ناصر در آنجا طی دهه ۱۹۶۰ پیام روشنی دارد: از پادشاهی سعودی دفاع کنید، اما مسئولیت یمن را بر عهده نگیرید».

ردپای تهران در تاکتیک‌های تازه 

در همین حال، وال‌استریت ژورنال مدعی شده حمایت ایران به حوثی‌ها کمک کرده است تا قدرتمندترین و پیچیده‌ترین حملات خود را علیه عربستان سعودی و متحدان یمنی آن انجام دهند. این حمایت‌ها شامل کمک به هدف‌گیری در حملات پهپادی و موشکی، و همچنین ارائه آموزش، اطلاعات و هدایت‌های تاکتیکی بوده است.

مردی به چشم‌انداز شهر صنعا نگاه می‌کند، ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه

این کمک‌ها به پیشروی حوثی‌ها منجر شده که دستاوردهای ارضی سریعی را برای آن‌ها در یمن به همراه داشته است. این گروه اکنون کنترل خط ساحلی در سمتِ خود از تنگه باب‌المندب — که گلوگاهی برای صادرات نفت عربستان محسوب می‌شود — را در دست دارد. آن‌ها همچنین حملاتی را علیه نفت‌کش‌های سعودی، تأسیسات انرژی و فرودگاه‌ها ترتیب داده‌اند.  این مسئله چالشی برای رئیس‌جمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ و متحدان آمریکا در خلیج فارس به شمار می‌رود، آن هم در شرایطی که آن‌ها تلاش می‌کنند جنگ با ایران را با شرایطی مطلوب به پایان برسانند.

به گفته دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در سازمان اطلاعات دفاعی اسرائیل: «این ارتباط در سطح عملیاتی بسیار بسیار قوی است. ایران منافع عمده‌ای در موفقیت حوثی‌ها دارد؛ چرا که این موفقیت به عربستان سعودی ضربه می‌زند و قیمت نفت را بالا می‌برد. بنابراین، یک منافع راهبردی مشترک وجود دارد که نه بر پایه رابطه «ارباب و رعیت» (یا حامی و پیرو)، بلکه بر اساس همکاری راهبردی شکل گرفته است.»

عرصه‌ای برای نمایش قدرت تهران

به گفته فردی از نیروهای مخالفِ این شبه‌نظامیان، تاکتیک‌های حوثی‌ها نسبت به درگیری‌های پیشین از پیچیدگی بیشتری برخوردار بود؛ آن‌ها حملات پیاده‌نظام را با حملات موشکی و پهپادی — از جمله استفاده از پهپادهای مجهز به دوربین (با دید اول‌شخص) که از طریق کابل فیبر نوری هدایت می‌شدند — ترکیب کردند که نشان‌دهنده دریافت آموزش از سوی ایران است. 

تأثیرِ هم‌زمانِ پیشروی‌های حوثی‌ها در امتداد دریای سرخ و تهدید ایران علیه تردد دریایی در تنگه هرمز، دامنه تهدیدات علیه منافع ایالات متحده و متحدانش را گسترش داده و هزینه‌های جنگ را افزایش داده است. مرکز سوفان، یک اندیشکده امنیتی مستقر در نیویورک، در خصوص دستاوردهای حوثی‌ها اعلام کرد: «این مسئله به ایران کمک می‌کند تا قدرت خود را اعمال (و به نمایش) بگذارد.»

با این حال، حوثی‌ها به‌شدت مستقل عمل می‌کنند. آن‌ها بخشی از تسلیحات مورد نیاز خود را تولید می‌کنند و بر اساس اولویت‌های داخلی پیش می‌روند؛ اولویت‌هایی که تا پیش از تابستان، آن‌ها را از درگیری میان ایالات متحده و ایران دور نگه داشته بود. پژوهشگران دریافته‌اند که حوثی‌ها اکنون قطعات پهپادها و موشک‌های خود را مستقیماً از چین تأمین می‌کنند. 

محمد بخیت، از مقامات ارشد و سخنگوی حوثی‌ها، اظهار داشت که ادعاهای مربوط به کمک‌های ایران، پیشرفت‌های خودِ این گروه در توسعه توانمندی‌هایش را نادیده می‌گیرد و تلاشی بی‌اساس برای توجیه شکست‌های نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی است.

با این حال، حوثی‌ها همچنین به عنوان بخشی از شبکه‌ای از متحدان منطقه‌ایِ تحت حمایت ایران فعالیت می‌کنند که دانش فنی، تسلیحات، نیروی انسانی و اهداف مشترکی دارند. بر اساس یافته‌های یک هیئت کارشناسی سازمان ملل در سال ۲۰۲۴، حوثی‌ها اتاق‌های عملیات مشترکی در لبنان و عراق برای هماهنگی فعالیت‌های خود ایجاد کرده‌اند. به گفته آدام بارون، کارشناس مسائل یمن و پژوهشگر در اندیشکده نیو آمریکا: «حمایتی که حوثی‌ها از ایران و دیگر بازیگرانِ "محور مقاومت" دریافت کرده‌اند، بی‌شک زمینه‌ساز پیشروی‌های سریع آن‌ها در چند ماه اخیر بوده است.»