در شرایط فعلی اقتصاد ایران، بررسی وضعیت بازار کار نشان میدهد که بخشی از شاغلان قادر به دستیابی به ساعات کاری کامل رسمی نیستند و درگیر پدیدهای موسوم به «اشتغال ناقص» هستند. این وضعیت میتواند ناشی از محدودیتهای اقتصادی، رکود در برخی بخشها، یا ناتوانی در یافتن شغل با ساعات کاری کافی باشد. گزارش نیروی کار مرکز آمار ایران برای زمستان ۱۴۰۴، تصویری روشن از افزایش این نوع اشتغال ارائه میدهد و نشان میدهد که فشارهای اقتصادی و اجتماعی، به ویژه بر گروههای مختلف جمعیتی، تأثیر قابل توجهی بر سهم و تعداد شاغلان با ساعات کاری کمتر از استاندارد داشته است.
تصویر اشتغال ناقص در زمستان ۱۴۰۴
مرکز آمار ایران در گزارش نیروی کار خود وضعیت «اشتغال ناقص» را به افرادی اطلاق کرده که کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار میکنند و خواهان افزایش ساعات کار خود هستند. این افراد ممکن است به دلایل مختلف اعم از رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت کار بیشتر و قرار داشتن در فصل غیرکاری نتوانند زمان اشتغال خود را به ۴۴ ساعت در هفته برسانند.
آمارهای زمستان 1404 از وضعیت اشتغال ناقص نشان میدهد در زمستان گذشته ۸.۲ درصد از شاغلان کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کردهاند. این در حالی است که در زمستان ۱۴۰۳ این سهم معادل ۷.۷ درصد بوده است.
همچنین طبق این آمارها، تعداد اشتغال ناقص در زمستان ۱۴۰۳ معادل یک میلیون ۸۷۹ هزار نفر بوده که با افزایش به بیش از ۲ میلیون نفر در زمستان سال گذشته رسیده است. لذا هم از حیث تعداد و هم از حیث سهم، میزان اشتغال با کمتر از ساعات کاری رسمی افزایش پیدا کرده است. این افزایش در اشتغال ناقص زمستان ۱۴۰۴ میتواند اثر فشارهای اقتصادی و اجتماعی بر بازار کار را به خوبی نشان دهد.
اشتغال ناقص در میان زنان و مردان
آمارهای این مرکز حکایت از آن دارد که مردان بیشتر از زنان درگیر اشتغال ناقص شدهاند. شاید دلیل این افزایش این سهم، به تمایل آنها برای پرکردن ساعات کاری رسمی بازگردد. به عبارتی ممکن است ساعت کاری برای زنان کمتر از مردان باشد اما به دلیل عدم تمایل به افزایش این ساعات، سهم آنها در اشتغال ناقص کمتر از مردان باشد.
در زمستان سال ۱۴۰۳، حدود یک میلیون ۷۲۰ هزار مرد کمتر از ساعات رسمی کار کردند که این رقم در زمستان ۱۴۰۴ به حدود یک میلیون ۸۶۳ هزار نفر رسیده است. این افزایش در سهم اشتغال ناقص مردان نیز مشهود است، به طوریکه این سهم از ۸.۴ درصد به ۸.۹ درصد در زمستان سال گذشته افزایش پیدا کرده است.
اما در سمت دیگر، سهم اشتغال ناقص زنان از ۴.۳ درصد در زمستان ۱۴۰۳ به حدود ۴ درصد در زمستان سال گذشته کاهش یافته است. این کاهش در تعداد شاغلان نیز قابل مشاهده است. در زمستان ۱۴۰۳ حدود ۱۵۹ هزار زن کمتر از ساعات رسمی کار کردهاند و این رقم در زمستان ۱۴۰۴ به حدود ۱۳۷ هزار نفر افت کرده است.
اشتغال ناقص در مناطق شهری و روستایی
این آمار وضعیت اشتغال ناقص در روستاها را نامساعدتر از شهرها ارزیابی کرده است. دلیل این وضعیت را نیز میتوان به نوع مشاغل روستایی مرتبط دانست. برای مثال در زمستان که وضعیت کشاورزی وارد رکود خود میشود، اشتغال ناقص سیر صعودی به خود میگیرد.
زمستان ۱۴۰۴ همراه با افزایش سهم اشتغال ناقص در مناطق شهری بوده است. این سهم از ۶.۲ درصد در زمستان ۱۴۰۳ به حدود ۶.۹ درصد در زمستان سال گذشته افزایش پیدا یافت. اما از سمت دیگر سهم اشتغال در بخش روستایی کاهش اندکی به خود دید و از ۱۲.۹ درصد به ۱۲.۸ درصد افت کرد.
