بخش خدمات بیشترین سهم را از کیک اقتصاد ایران داراست. همچنین بزرگترین بخش به لحاظ تعداد شاغلان نیز محسوب میشود. این بخش در سالهای اخیر که تحریمها موجب کاهش درآمدهای نفتی دولت و کسری بودجه شده بود، به کمک اقتصاد کشور آمد و تاحدی از ضرر و زیان تحریم کاست. با اینحال اقتصاددانان بر این باورند که بخش خدمات توان زیادی برای جلو بردن یک اقتصاد ندارد و این صنعت است که موتور اصلی رشد اقتصادی با دوام و پایدار محسوب میشود.
نگاهی به دادههای رشد خدمات در 19 فصل
با نگاهی کلی به روند رشد ارزشافزوده بخش خدمات میتوان فهمید که این بخش با اینکه در سالهای اخیر عملکرد مثبت و قابلقبولی داشته اما روند رشد آن تا حدی پایینتر آمده است.
به بیان دقیقتر در سه فصل از چهار فصل سال 1400 رشد بخش خدمات بیش از 3 درصد بوده است. در سال 1401 نیز رشد خدمات در بهار 4.8 درصد بوده و در سایر فصول این سال حوالی 2.5 درصد در نوسان بوده است. همچنین در سه فصل ابتدایی سال 1402 نیز ارزشافزوده خدمات نسبت به مدت مشابه هر فصل در سال 1401 بیش از 3 درصد افزایش داشته و حتی این شاخص در تابستان این سال 4.6 درصد برآورد شده است. البته باید به این نکته نیز اشاره کرد که جدای از فشار تحریم بر سایر بخشهای اقتصاد ایران مانند صنعت و نفت که باعث جذابیت بیشتر بخش خدمات شده بود، بحران کرونا نیز موجب رونق بیشتر این بخش شد.
با اینحال در سال 1403 رشد بخش خدمات بهطورکلی پایینتر آمد. در سال 1404 نیز براساس آخرین آماری که توسط مرکز آمار اعلام شد رشد این بخش در پاییز 2.6 درصد بوده است. در بهار و تابستان نیز رشد ارزشافزوده خدمات به ترتیب 0.4 درصد و 1.1 درصد به ثبت رسیده است.
به این ترتیب بهنظر میرسد همانطور که پیشتر کارشناسان اشاره کرده بودند، بخش خدمات دیگر توان پیشبرد اهداف اقتصادی را نداشته و البته میتوان پیشبینی کرد که در آینده حتی نقش ضربهگیر خود را نیز از دست خواهد داد. علت نیز مشخص است. تا زمانی که رفاه پایدار از طریق سرمایهگذاری و رشد اقتصادی باثبات وجود نداشته باشد، بخش خدمات نیز راهی جز افول نخواهد داشت.
