به گزارش اکوایران، با ادامه محاصره موفقیتآمیز تنگه هرمز در زمان جنگ، جمهوری اسلامی ایران به یکی از شریانهای پنهان اقتصاد جهانی روی آورده است: کابلهای زیردریایی که ترافیک عظیم اینترنتی و مالی را بین اروپا، آسیا و خلیج فارس منتقل میکنند.
خطونشان تریلیون دلاری برای غولهای فنآوری
به نوشته سیانان، جمهوری اسلامی ایران میخواهد از بزرگترین شرکتهای فناوری جهان بابت استفاده از کابلهای اینترنتی زیردریایی که در کف تنگه هرمز قرار دارند، هزینه دریافت کند و رسانههای نزدیک به حکومت به طور مبهم تهدید کردهاند که در صورت عدم پرداخت هزینه از سوی این شرکتها، ممکن است ترافیک مختل شود. نمایندگان مجلس در تهران هفته گذشته طرحی را مورد بحث قرار دادند که میتواند کابلهای زیردریایی متصلکننده کشورهای عربی به اروپا و آسیا را هدف قرار دهد.
اکوایران: آیا عبور شماری از نفتکشها از تنگه هرمز که امکان دارد با هماهنگی تهران انجام گرفته باشد، به معنای تغییر در نظام حقوقی حاکم بر تنگه هرمز است؟ واکنش کشورهای منطقه و ایالات متحده به چنین احتمالی چه خواهد بود؟
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی ارتش ایران، هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «ما برای کابلهای اینترنتی هزینه وضع خواهیم کرد». رسانههای نیمهرسمیتر ایران گفتند که طرح تهران برای کسب درآمد از تنگه هرمز، شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت، متا و آمازون را ملزم به رعایت قوانین ایران میکند و شرکتهای کابل زیردریایی ملزم به پرداخت هزینههای مجوز برای عبور کابلها هستند و حقوق تعمیر و نگهداری منحصراً به شرکتهای ایرانی داده میشود.
برخی از این شرکتها در کابلهایی که از تنگه هرمز و خلیج فارس عبور میکنند، سرمایهگذاری کردهاند، اما مشخص نیست که آیا این کابلها از آبهای ایران عبور میکنند یا خیر. همچنین مشخص نیست که تهران چگونه میتواند غولهای فناوری را مجبور به رعایت این موضوع کند، زیرا آنها به دلیل تحریمهای شدید ایالات متحده از پرداخت به ایران منع شدهاند. در نتیجه، خود این شرکتها ممکن است اظهارات ایران را به عنوان ژست و نه سیاست جدی تلقی کنند. با این حال، رسانههای نزدیک به حکومت تهدیدهای ضمنی را منتشر و در مورد آسیب به کابلها هشدار دادهاند که میتواند بر برخی از تریلیونها دلار انتقال داده جهانی تأثیر بگذارد و اتصال اینترنت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
فراتر از صادرات انرژی؛ تهدید علیه ستون فقرات اتصال جهانی
با افزایش نگرانیها مبنی بر از سرگیری جنگ پس از بازگشت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده از چین، ایران به طور فزایندهای نشان میدهد که ابزارهای قدرتمندی فراتر از نیروی نظامی در اختیار دارد. این اقدام، اهمیت تنگه هرمز را فراتر از صادرات انرژی برجسته میکند، زیرا تهران به دنبال تبدیل اهرم جغرافیایی خود به قدرت اقتصادی و استراتژیک بلندمدت است.
به گفته دینا اسفندیاری، مدیر بخش خاورمیانه در بلومبرگ اکونومیکس، تهدیدات ایران بخشی از یک استراتژی برای نشان دادن نفوذ خود بر تنگه هرمز و تضمین بقا است که هدف اصلی جمهوری اسلامی در این جنگ است. او گفت: «هدف این است که چنان هزینه سنگینی بر اقتصاد جهانی تحمیل شود که هیچ کس جرات حمله دوباره به ایران را نداشته باشد».
تاکتیک جدید در جنگ نامتقارن؛ فاجعه آبشاری دیجیتال
چندین کابل زیر دریایی بین قارهای اصلی از تنگه هرمز عبور میکنند. مصطفی احمد، محقق ارشد مرکز تحقیقاتی حبتور مستقر در امارات متحده عربی که مقالهای در مورد اثرات حمله گسترده به زیرساختهای ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس منتشر کرده، گفت: به دلیل خطرات امنیتی دیرینه با ایران، اپراتورهای بینالمللی عمداً از آبهای ایران اجتناب کردهاند و در عوض اکثر کابلها را در یک نوار باریک در امتداد سمت عمانی آبراه متمرکز کردهاند. به گفته آلن مولدین، مدیر تحقیقات در موسسه حقیقاتی مخابراتی تلهژئوگرافی، دو مورد از این کابلها، فالکون و گلف بریج اینترنشنال (GBI)، از آبهای سرزمینی ایران عبور میکنند.
جمهوری اسلامی ایران تاکنون صراحتاً اعلام نکرده که قصد خرابکاری در کابلها را داشته، اما بارها از طریق مقامات، قانونگذاران و رسانههای نیمهرسمی، قصد خود را برای مجازات متحدان واشنگتن در منطقه اعلام کرده است. به نظر میرسد این جدیدترین تکنیک جنگ نامتقارن است که برای حمله به همسایگانش ابداع شده است. به گفته مصطفی احمد، غواصان رزمی، زیردریاییهای کوچک و پهپادهای زیرآبی میتوانند کابلهای زیرآب را در معرض خطر قرار دهند و هرگونه حملهای میتواند باعث ایجاد یک «فاجعه دیجیتال» در چندین قاره شود.
تصاویر گرفته شده از www.submarinecablemap.com در ۱۴ مه ۲۰۲۶ کابلهایی را نشان میدهد که از تنگه هرمز عبور میکنند
در این شرایط، همسایگان ایران در خلیج فارس ممکن است با اختلالات شدید در اتصال به اینترنت مواجه شوند که به طور بالقوه بر صادرات حیاتی نفت و گاز و همچنین بانکداری تأثیر میگذارد. به گفته احمد، فراتر از منطقه، ممکن است بخش بزرگی از ترافیک اینترنت هند تحت تأثیر قرار گیردو صنعت عظیم برونسپاریاش با ضررهای میلیاردی تهدید شود. احمد گفت که این تنگه یک کریدور دیجیتال کلیدی بین مراکز داده آسیایی مانند سنگاپور و برخی از ایستگاههای فرود کابل در اروپا است. هرگونه اختلال همچنین میتواند تجارت مالی و تراکنشهای فرامرزی بین اروپا و آسیا را کند کند، در حالی که بخشهایی از شرق آفریقا ممکن است با قطعی اینترنت مواجه شوند.
همچنین اگر تاکتیکهای مشابهی در دریای سرخ به کار گرفته شود، خسارت میتواند بسیار بدتر باشد. طبق گزارش HGC Global Communications مستقر در هنگ کنگ، در سال ۲۰۲۴، زمانی که یک کشتی مورد اصابت شبهنظامیان حوثی در یمن قرار گرفت و لنگر خود را در بستر دریا کشید و غرق شد، سه کابل زیردریایی قطع شدند و تقریباً ۲۵ درصد از ترافیک اینترنت در منطقه را مختل کردند. با اینکه تأثیر آسیب به کابلها میتواند در خاورمیانه و برخی از کشورهای آسیایی زیاد باشد، تلهژئوگرافی اعلام کرد: «کابلهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، تا سال ۲۰۲۵ کمتر از ۱ درصد از پهنای باند بینالمللی جهانی را تشکیل میدهند».
جنگ کابلی چیز جدیدی نیست
اولین تلگراف فراآتلانتیکی در سال ۱۸۵۸ از طریق یک کابل زیر دریا ارسال شد که حاوی پیام تبریک ۹۸ کلمهای از ملکه ویکتوریای بریتانیا به رئیسجمهور وقت ایالات متحده، جیمز بوکانان، بود که رسیدن آن بیش از ۱۶ ساعت طول کشید. اهمیت کابلهای زیر دریا از آن زمان به طور تصاعدی افزایش یافته است. طبق گزارش کمیته بینالمللی حفاظت از کابل، امروزه یک فیبر نوری در کابلهای زیردریایی مدرن میتواند دادههایی معادل تقریباً ۱۵۰ میلیون تماس تلفنی همزمان را با سرعت نور منتقل کند.
نیروی دربایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تنگه هرمز/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
عمل ایجاد اختلال در کابلهای ارتباطی زیر آب تقریباً به دو قرن پیش و به زمان نصب اولین کابل تلگراف در کانال انگلیس در سال ۱۸۵۰ برمیگردد. در میان اقدامات آغازین جنگ جهانی اول، بریتانیا کابلهای تلگراف کلیدی آلمان را قطع کرد و ارتباطات آن را با نیروهایش قطع کرد.
بیشتر آسیبهای کابلهای مدرن منجر به حداقل اختلال میشود زیرا اپراتورها میتوانند به سرعت ترافیک را در سراسر شبکه جهانی شبکههای زیر دریا تغییر مسیر دهند. با این حال، با توجه به وابستگی تقریباً مطلق جهان به جریان دادهها از طریق این کابلها، هرگونه آسیب در مقیاس بزرگ امروزه عواقب بسیار بیشتری نسبت به عصر تلگراف خواهد داشت. به باور کارشناسان، جنگ علیه ایران همچنین میتواند تلاشهای تعمیر کابل را به طور جدی پیچیده کند، زیرا کشتیهای تعمیر و نگهداری باید برای مدت طولانی در حین رفع نقصها ثابت بمانند. به گفته مولدین، از پنج کشتی تعمیر و نگهداری که معمولاً در منطقه فعالیت میکنند، تنها یکی در داخل خلیج فارس باقی مانده است و این چالش را تشدید میکند.
الگوبرداری از کانال سوئز
رسانههای خبری ایران پیشنهاد دریافت هزینه برای کابلهای زیر دریایی که از آبهای این کشور عبور میکنند را مطابق با قوانین بینالمللی تنظیم کردهاند و به کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۲ اشاره میکنند که شامل مقررات مربوط به کابلهای زیر دریایی است. در حالی که ایران این کنوانسیون را امضا ولی تصویب نکرده، اما جامعه حقوقی آن را طبق قوانین بینالمللی عرفی الزامآور میداند. ماده ۷۹ UNCLOS میگوید کشورهای ساحلی حق دارند شرایطی را برای ورود کابلها یا خطوط لوله به قلمرو یا دریای سرزمینی خود تعیین کنند.
مسدود شدن کانال سوئز به واسطه حادثه برای Ever Given در مارس 2021/ عکس از خبرگزاری فرانسه
رسانههای ایرانی به مصر به عنوان یک سابقه اشاره کردهاند. قاهره از موقعیت استراتژیک کانال سوئز برای میزبانی بسیاری از کابلهای زیر دریایی که اروپا و آسیا را به هم متصل میکنند، استفاده کرده و سالانه صدها میلیون دلار هزینه ترانزیت و صدور مجوز ایجاد میکند. با این حال، کانال سوئز یک آبراه مصنوعی است که درخاک مصر حفر شده است، در حالی که به گفته یک متخصص حقوق بینالملل تنگه هرمز یک تنگه طبیعی است که توسط یک چارچوب قانونی متفاوت اداره میشود.
ایرینی پاپانیکولوپولو، استاد حقوق بینالملل در دانشگاه SOAS لندن، به سیانان گفت: «البته، برای کابلهای موجود، ایران باید به قراردادی که هنگام نصب کابل منعقد شده بود، پایبند باشد. اما برای کابلهای جدید، هر کشوری، از جمله ایران، میتواند تصمیم بگیرد که آیا و تحت چه شرایطی، کابلها میتوانند در دریای سرزمینی خود نصب شوند».
به گفته اسفندیاری، ایران «از لحاظ تئوری میدانست» که بر تنگه نفوذ دارد، اما مطمئن نبود که اگر به این تهدیدها پاسخ دهد، تأثیر آن چقدر قابل توجه خواهد بود. او افزود، اکنون، تهران «این تأثیر را کشف کرده است».
