به گزارش اکوایران، کاخ سفید با احتیاط در حال ارزیابی علی الزیدی، نخستوزیر منتخب تازه عراق، بهعنوان شریک احتمالی برای پیشبرد برنامههایش است.
نخستوزیری برای جلب رضایت دو طرف متضاد
به نوشته المانیتور، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تاکنون با لحنی مثبت درباره الزیدی صحبت کرده و این تاجر عراقی و چهره تازهوارد سیاسی را «مردی بسیار خوب» توصیف کرده است. او همچنین از الزیدی دعوت کرده تا پس از تشکیل دولت تازه به کاخ سفید سفر کند. الزیدی از زمان انتخابش در ۲۷ آوریل از سوی «چارچوب هماهنگی شیعیان عراق»، ائتلافی از احزاب شیعه که بزرگترین بلوک پارلمان را در اختیار دارند، بهطور جداگانه با ترامپ و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفتوگو کرده است.
اکوایران: رئیسجمهور عراق چهرهای تازهوارد به سیاست را مأمور تشکیل دولت کرد: علی الزیدی؛ بازرگان چهل ساله و نامزد «چهارچوب هماهنگی.» این چهارچوب ائتلافی از احزاب شیعه عراقی است و اکثریت پارلمان را در اختیار دارند.
چارچوب هماهنگی نخست نوری المالکی، سیاستمدار شیعه و نخستوزیر اسبق در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ را انتخاب کرده بود، اما پس از آنکه ترامپ در ژانویه تهدید کرد کمکهای آمریکا را به دلیل نگرانی از شکلگیری دولتی نزدیک به ایران در صورت بازگشت مالکی برای سومین دوره، قطع خواهد کرد، نامزدی او را پیش نبرد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز سهشنبه در تماس تلفنی با الزیدی انتخاب او را تبریک گفت و دو طرف درباره تقویت روابط عراق و ایران گفتوگو کردند؛ موضوعی که دفتر نخستوزیر منتخب عراق نیز آن را تأیید کرده است.
برخلاف نخستوزیران پیشین، الزیدی تجربه سیاسی چندانی ندارد. لهیب هیگل، تحلیلگر ارشد عراق در گروه بینالمللی بحران، میگوید احزاب شیعه عضو چارچوب هماهنگی، الزیدی را فردی میبینند که بتوانند از پشت صحنه بر او تأثیر بگذارند. به گفته هیگل: «طبقه سیاسی عراق بهدنبال فردی بود که نسبتاً ضعیف باشد و بعداً آنها را از نظر سیاسی به چالش نکشد. الزیدی دقیقاً با این معیار مطابقت دارد».
انفجار در محوطه سفارت ایالات متحده در بغداد، در اثر حمله موشکی و پهپادی، ۱۷ مارس ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
دولت ترامپ از ناتوانی محمد شیاع السودانی، نخستوزیر کنونی عراق، در مهار شبهنظامیان مورد حمایت ایران که در نیروهای امنیتی عراق نفوذ کردهاند، ناراضی شده بود. در جریان جنگ کنونی با ایران، پایگاههای نظامی و مراکز دیپلماتیک آمریکا، از جمله سفارت آمریکا در بغداد، هدف بیش از ۶۰۰ حمله شبهنظامیان قرار گرفتند.
به نظر میرسد آخرین ضربه در اوایل آوریل وارد شد؛ زمانیکه کاروان دیپلماتهای آمریکایی در نزدیکی فرودگاه بینالمللی بغداد بهسختی از حمله پهپادی جان سالم به در برد. این کاروان در حال همراهی شلی کیتلسون، روزنامهنگار آمریکایی، پس از آزادی او از سوی کتائب حزبالله بود. مقامهای آمریکایی گفتند زمانبندی حمله نشان میداد که این یک کمین هماهنگشده بوده است.
«مرز مبهم» در عراق و نخستین آزمون زیدی
به ادعای یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا، دولت بعدی عراق باید «اقدامات ملموس» برای محدود کردن نفوذ ایران انجام دهد؛ از جمله اخراج نیروهای شیعه عراقی از نهادهای دولتی و جلوگیری از پرداخت حقوق به این نیروها. به گفته این مقام: «در حال حاضر مرز میان دولت عراق و این شبهنظامیان بسیار مبهم است. این روند میتواند با یک موضعگیری روشن و بدون ابهام آغاز شود که اعلام کند شبهنظامیان بخشی از دولت عراق نیستند.»
عزاداران در مراسم تشییع اعضای حشدالشعبی در بغداد؛ ۱۰ مارس ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری فرانسه
دولت ترامپ برای تحت فشار قرار دادن بغداد، همکاری و تأمین مالی نیروهای امنیتی عراق را بهطور نامحدود تعلیق کرده است. روزنامه نیویورک تایمز گزارش داده که عملیات مشترک ضدتروریسم، آموزش و حمایت از نیروهای نظامی عراق متوقف شده است. یک مقام عراقی که نخواست نامش فاش شود گفت انتظار میرود این تعلیق دستکم تا زمان تشکیل دولت تازه ادامه یابد.
به گفته ویکتوریا تیلور، مدیر ابتکار عراق در شورای آتلانتیک و معاون پیشین وزیر خارجه آمریکا در امور عراق و ایران در دولت بایدن، نخستین آزمون مهم الزیدی این خواهد بود که آیا میتواند کابینهای تشکیل دهد که چهرههای وابسته به شبهنظامیان در آن حضور نداشته باشند یا نه. تیلور افزود چالش دشوارتر این خواهد بود که «گامهایی را که آمریکا انتظار دارد برای مهار شبهنظامیان برداشته شود» عملی کند؛ بهویژه با توجه به نفوذ عمیق این گروهها در دولت عراق، نظام سیاسی و بخشهای مهم اقتصاد.
دشمن سابق، شریک تازه
در همین شرایط، روزنامه والاستریت ژورنال نوشت، درحالیکه آمریکا بانکِ الزیدی را به نیروهای همسو با ایران مرتبط میدانست، اکنون همو گزینه ترامپ برای اداره عراق است. نخستوزیر منتخب عراق، علی الزیدی، تحت فشار واشنگتن قرار دارد تا نفوذ شبهنظامیان مورد حمایت تهران را محدود کند.
مراسم روز دوشنبه در بغداد که در آن علی الزیدی مأمور تشکیل دولت معرفی شد/عکس از دفتر رسانهای رئیسجمهور عراق
یک سرمایهدار نسبتاً ناشناخته عراقی به نام علی الزیدی با حمایت ترامپ به گزینه محتمل نخستوزیری عراق تبدیل شده است؛ ترامپ از این تاجر برای سفر به واشنگتن دعوت کرده و گفته آمریکا «در تمام مسیر کنار او خواهد بود.» این حمایت کاخ سفید همراه با این درخواست بوده که الزیدی شبهنظامیان مورد حمایت ایران را از دولت بعدی عراق کنار بگذارد و نفوذ تهران در بغداد را محدود کند.
او پیشتر نیز با فشار مشابهی از سوی آمریکا روبهرو شده بود: مقامهای کنونی و پیشین آمریکایی میگویند الزیدی مالک بانکی است که وزارت خزانهداری ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ آن را از انجام تراکنشهای دلاری منع کرد؛ زیرا مظنون بود که این بانک با یکی از رهبران شبهنظامی همکاری دارد.
ریسک سیاسی بزرگ در ابتدای کار
الزیدی که چهرهای سیاسی و بدون سابقه حضور در دولت است، پس از آن به گزینه مصالحهای تبدیل شد که ترامپ هشدار داد اگر نوری المالکی، نخستوزیر سابق و نزدیک به ایران، برای این سمت انتخاب شود، کمکهای آمریکا به عراق را قطع خواهد کرد. چارچوب هماهنگی شیعه، در اواخر ماه گذشته به سراغ الزیدی رفت.
نوری مالکی، محمد شیاع السودانی و قیس خزعلی، از چهرههای بلندپایه ائتلاف چهارچوب هماهنگی شیعیان عراق/ عکس از خبرگزاری فرانسه
مقامهای عراقی پیش از اعلام رسمی نامزدی، موضوع را با آمریکا و ایران در میان گذاشتند. الزیدی تماسهای تلفنی جداگانهای از ترامپ و همچنین مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، دریافت کرده است. او همچنان در حال تلاش برای تشکیل ائتلافی در پارلمان عراق است تا در هفتههای آینده به همراه وزرای پیشنهادیاش رأی اعتماد بگیرد.
یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا گفت واشنگتن خواهان اقدامات ملموس علیه شبهنظامیان است؛ گروههایی که آمریکا میگوید از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، ۶۰۰ حمله علیه مراکز دیپلماتیک و نظامی آمریکا در عراق انجام دادهاند. دولت آمریکا در جریان جنگ، انتقال درآمدهای نفتی عراق به دلار و کمکهای امنیتی به بغداد را متوقف کرد.
تحلیلگران میگویند درخواست کاخ سفید از الزیدی برای مقابله با شبهنظامیان، ریسک سیاسی عظیمی برای او ایجاد میکند. این گروهها در دوران اشغال عراق توسط آمریکا شکل گرفتند و بعداً در شکست داعش به آمریکا کمک کردند. از آن زمان، آنها نفوذ تهران بر سیاست و اقتصاد عراق، از جمله سیستم بانکی این کشور را افزایش دادهاند و از بانکها برای دستیابی به دلار آمریکا، استفاده کردهاند.
در مظان اتهام
تحلیلگران هشدار میدهند هرگونه تلاش برای خلع سلاح این گروهها یا کاهش نفوذشان میتواند واکنش خشونتآمیزی به همراه داشته باشد. به گفته ویکتوریا تیلور، که در دولت بایدن مسئول سیاست عراق در وزارت خارجه آمریکا بود و اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت میکند: «واقعیت این است که گروههای شبهنظامی عمیقاً در دولت عراق و نظام اقتصادی آن ریشه دواندهاند و صرفنظر از اینکه چه کسی نخستوزیر شود، روند تضعیف آنها بسیار دشوار و زمانبر خواهد بود.»
الزیدی ثروت شخصی خود را از طریق بانکداری، پخش ماهوارهای و قراردادهای دولتی به دست آورد. او یک دهه پیش بانک اسلامی الجنوب را تأسیس کرد و همچنین مالک شرکت العویس است؛ شرکتی که کالاهای کشاورزی مورد نیاز وزارت تجارت عراق را وارد میکند.
مقامهای کنونی و سابق آمریکا گفتند تصمیم وزارت خزانهداری برای قطع دسترسی بانک الجنوب به سیستم دلاری در سال ۲۰۲۴ بر اساس اطلاعاتی بود که نشان میداد این بانک احتمالاً با شبل الزیدی، دبیرکل گروه شبهنظامی کتائب امام علی، ارتباط دارد که تحت تحریم آمریکا قرار دارد - مقرها و پایگاههای این گروه در ماههای مارس و آوریل بارها هدف حملات هوایی آمریکا قرار گرفتند. این مقامها افزودند عامل دیگر در تصمیم وزارت خزانهداری، اطلاعاتی بود که نشان میداد بانک الجنوب احتمالاً روابط نزدیکی با کتائب حزبالله دارد؛ گروهی که سالها با نیروهای آمریکایی جنگیده و آمریکا آن را سازمانی تروریستی میداند.
ضربه بغداد
شبل الزیدی همچنان یک چهره بانفوذ باقی مانده و آشکارا با مقامهای ارشد عراقی دیدار میکند. گزارشی در سال ۲۰۲۵ از سوی مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک او را «یکی از فعالترین و ثروتمندترین» رهبران شبهنظامی از نظر تجاری توصیف کرد. او افزون بر نقش شبهنظامی، رئیس ائتلاف سیاسی «خدمات» نیز هست؛ حزبی که در انتخابات پارلمانی عراق در نوامبر گذشته ۹ کرسی به دست آورد و عضو چارچوب هماهنگی است؛ همان ائتلافی که علی الزیدی را نامزد نخستوزیری کرد.
بانک الجنوب یکی از بانکهای عراقی بود که وزارت خزانهداری ایالات متحده در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به دلیل نگرانی از انتقال دلار توسط شبهنظامیان به ایران یا استفاده از آن برای تأمین مالی فعالیتهایشان، دریافت دلار از بانک مرکزی عراق را برای آنها ممنوع کرد. این ممنوعیت همچنان برقرار است.
تصمیم برای قطع دسترسی بانک الجنوب به سیستم دلاری ضربهای به بغداد بود؛ زیرا این بانک خریدهای بینالمللی کالاهای مورد نیاز شرکت العویس را برای برنامه توزیع سبد غذایی عراق انجام میداد؛ برنامهای دولتی که هر ماه آرد، برنج، شکر، روغن خوراکی و دیگر اقلام اساسی را میان نیازمندان توزیع میکند.
این ممنوعیت بهویژه واردات گسترده برنج عراق از تولیدکنندگان آمریکایی را تهدید میکرد، اما وزارت خزانهداری و مقامهای عراقی راهحلی پیدا کردند که به شرکت العویس اجازه میدهد همچنان با استفاده از یورو، بهجای دلار آمریکا، برنج آمریکایی خریداری کند.
