به گزارش اکوایران- بر اساس اعلام نهادهای دولتی ژاپن، یک کشتی حفاری دولتی پس از نصب تجهیزات تخصصی در زیر آبهای سرزمینی این کشور، قرار است در همین ماه به بندر بازگردد. طبق برنامهریزیها، از اوایل فوریه ۲۰۲۷ عملیات آزمایشی برداشت گلولای حاوی فلزات از بستر دریا آغاز خواهد شد. این مواد برای بررسی نوع و میزان عناصر نادر خاکی به سطح منتقل میشوند تا امکانسنجی فنی و اقتصادی پروژه انجام شود.
محل اجرای این عملیات در نزدیکی یک آبسنگ مرجانی و در فاصله حدود دو هزار کیلومتری از توکیو قرار دارد؛ منطقهای در حوالی جزیره «مینامیتوری» که شرقیترین نقطه ژاپن به شمار میرود. طبق اعلام دفتر هیئت دولت ژاپن، قرار است روزانه حدود ۳۵۰ تن گلولای از عمق ۵ تا ۶ کیلومتری بستر اقیانوس به سطح منتقل شود.
به گزارش بلومبرگ، شوئیچی ایشی، مدیر برنامه «پلتفرم ملی توسعههای نوآورانه اقیانوسی» ژاپن، هدف اصلی این پروژه را تضمین دسترسی پایدار به عناصر نادر خاکی عنوان کرده و میگوید:این مسئله مستقیماً به امنیت اقتصادی مربوط است. صنایع ژاپن، صرفنظر از هزینهها، به این مواد نیاز دارند.
عناصر نادر خاکی که در تولید تلفنهای هوشمند، خودروهای برقی، توربینهای بادی و تجهیزات نظامی از جمله جنگندهها کاربرد دارند، در سالهای اخیر به یکی از نقاط حساس رقابتهای ژئوپلیتیکی تبدیل شدهاند. چین با تسلط بر بخش عمده زنجیره جهانی استخراج و فرآوری این عناصر، بارها از این موقعیت بهعنوان اهرم فشار سیاسی و تجاری استفاده کرده است. ممنوعیت اخیر صادرات برخی محصولات با کاربرد نظامی به ژاپن، نشانهای از تشدید تنش میان دو کشور تلقی میشود.
این وابستگی برای ژاپن همچنان یک چالش جدی است. با وجود سرمایهگذاریهای سنگین در پروژههای جایگزین ـ از جمله مشارکت در یک واحد جداسازی عناصر نادر خاکی در فرانسه و حمایت مالی بلندمدت از شرکت استرالیایی «لاینَس رِر اِرثز» ـ حدود ۷۰ درصد نیاز ژاپن به این عناصر همچنان از چین تأمین میشود.
با این حال، کارشناسان نسبت به اثربخشی کوتاهمدت استخراج معادن اعماق دریا محتاط هستند. حتی در صورت شناسایی ذخایر قابلتوجه، هزینههای بالا، پیچیدگیهای فنی و چالشهای لجستیکی، توسعه تجاری این منابع را دشوار میکند. تاکنون هیچ پروژهای در جهان نتوانسته استخراج گسترده و اقتصادی فلزات از اعماق دریا را به مرحله بهرهبرداری تجاری پایدار برساند.
در همین حال، تحولات مشابهی در سایر کشورها نیز جریان دارد. ایالات متحده، که معاهده سازمان ملل درباره استخراج معادن اعماق دریا را تصویب نکرده، روند صدور مجوزها را تسریع کرده است؛ اقدامی که پس از امضای فرمان اجرایی دونالد ترامپ برای توسعه منابع معدنی فراساحلی شدت گرفت. این رویکرد اما نگرانیهای گستردهای درباره پیامدهای زیستمحیطی بهدنبال داشته و همزمان، «سازمان بینالمللی بستر دریا» در حال تدوین مقررات سختگیرانهتری در این حوزه است.
در پروژه ژاپن، کشتی حفاری «چیکیـو» که توسط آژانس علوم زمین و دریای این کشور اداره میشود، پیشتر موفق شده نمونههایی از گلولای حاوی عناصر نادر خاکی را بازیابی کند. ماسانائو اوزاکی، معاون دبیرکل کابینه ژاپن، این آزمایش را نخستین گام برای اثبات امکان برداشت پیوسته این مواد از اعماق دریا توصیف کرده است.
ژاپن از دهه ۱۹۷۰ و در پی اختلال در زنجیره جهانی تأمین کبالت، به اکتشاف معادن دریایی روی آورد و در سال ۲۰۲۰ نیز استخراج آزمایشی پوستههای غنی از کبالت را با موفقیت انجام داد. با این حال، به گفته دیوید آبراهام، استاد دانشگاه ایالتی بویزی، چنین پروژههایی معمولاً زمانی برجسته میشوند که چین محدودیتهایی در صادرات عناصر نادر خاکی اعمال میکند. او تأکید میکند که استخراج گلولای از چند کیلومتر زیر سطح دریا، تحت فشار بالا و در شرایط دشوار، مستلزم هزینههای بسیار سنگین و حمایت دائمی دولت است.
با وجود این تردیدها، مقامهای ژاپنی تأکید دارند که منطق این پروژه صرفاً اقتصادی نیست. به گفته ایشی، هدف اصلی دولت، تضمین پایداری زنجیره تأمین برای صنایع داخلی است، حتی اگر استخراج اعماق دریا در نهایت تنها به یک منبع محدود و مکمل در کنار سایر تأمینکنندگان جهانی تبدیل شود.
