به گزارش اکوایران، در روز هجدهم آتشبس میان تهران و واشنگتن، فضای کلی همچنان مبهم و شکننده ارزیابی میشود؛ وضعیتی که در آن نه میتوان از پایان کامل درگیری سخن گفت و نه از تثبیت صلح پایدار.
در چنین شرایطی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سفرهای دیپلماتیک خود را به مقصد پاکستان، عمان و روسیه آغاز کرده است؛ مجموعهای از سفرها که در چارچوب تلاش برای مدیریت تنشهای پس از جنگ و فعالسازی مسیرهای غیرمستقیم گفتوگو ارزیابی میشود.
وزیر امور خارجه در اولین جلسه کاری خود در سفر به اسلامآباد با سید عاصم منیر، رئیس نیروهای دفاعی و فرمانده ارتش پاکستان و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان دیدار کرد.
آنطور که ایرنا گزارش داد، در این دیدار ژنرال عاصم ملک، مشاور امنیت ملی و رئیس سازمان اطلاعات ارتش، سید محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان و نیز غریب آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، امیری مقدم، سفیر ایران در اسلامآباد و اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان نیز حضور داشتند.
فضای سیاسی و رسانهای پاکستان نشاندهنده رویکردی محتاطانه از سوی دولت این کشور در قبال روند دیپلماسی جاری است؛ رویکردی که بر مدیریت اطلاعات، جلوگیری از انتشار غیررسمی جزئیات مذاکرات و کاهش گمانهزنیها درباره اهداف رایزنیهای سطح بالا میان تهران و اسلامآباد متمرکز شده است.
اکوایران: در میان پسلرزههای آتشبسی شکننده، تمام نگاهها به سوی تنگه هرمز است؛ آبراهی باریک که هر بار سایه جنگ بر آن میافتد، بازارهای جهانی میلرزند و معادلات قدرت بازنویسی میشود. تحولات روزهای اخیر نشان میدهد که هرمز دیگر فقط مسیر عبور انرژی نیست، بلکه به نقطهای تبدیل شده که در آن، سیاست، اقتصاد و امنیت بهطور همزمان تعیین تکلیف میشوند. این گزارش تلاش میکند، نشان دهد چگونه تنگه هرمز، در میانه جنگ و دیپلماسی، از یک گذرگاه انرژی به ابزار مدیریت بحران تغییر نقش داده و چرا آینده این آبراه، بیش از هر زمان دیگری به نحوه استفاده از این اهرم گره خورده است.
در همین چارچوب، خبرنگار الجزیره در اسلامآباد گزارش داد که وزیر اطلاعرسانی پاکستان در یک گفتوگوی غیرعلنی تأکید کرده، در جریان همزمانی سفر مقامات ایران و ایالات متحده به پاکستان، نوعی «خاموشی اطلاعاتی هدفمند» اعمال شده است.
بر اساس این گزارش، اسلامآباد به عنوان میانجی، پیشنهادهای طرفین را دریافت کرده و نسبت به این موضوع نگران است که افشای زودهنگام هرگونه جزئیات، روند گفتوگوها و امکان پیشرفت دیپلماتیک را با اختلال مواجه کند.
همزمان گزارشهایی از اعزام نمایندگان ایالات متحده، از جمله استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ و جرد کوشنر، داماد و معاون رئیسجمهوری آمریکا به پاکستان منتشر شده است، هرچند سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تأکید کرد که برنامهای برای مذاکره مستقیم در این مرحله وجود ندارد.
ایستگاه دوم این سفر، مسقط است؛ جایی که ایران تلاش دارد از ظرفیت سنتی میانجیگری عمان برای کاهش سطح بیاعتمادی و بازسازی حداقلی کانالهای ارتباطی استفاده کند. نقش عمان در سالهای گذشته همواره به عنوان یکی از مسیرهای پایدار میانجیگری در روابط تهران و واشنگتن شناخته شده است.
در نهایت، مسکو به عنوان ضلع سوم این تور دیپلماتیک، جایگاهی راهبردی در معادلات سیاست خارجی ایران دارد. رایزنی با روسیه در شرایط کنونی، علاوه بر ابعاد سیاسی، در چارچوب موازنه قدرت منطقهای و تحولات نظام بینالملل نیز اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
مطهری: بدون تغییر رفتار واشنگتن، مذاکره ثمربخش نیست
در همین فضا علی مطهری، نایبرئیس پیشین مجلس شورای اسلامی، در گفتوگویی با اکوایران، با اشاره به تحولات اخیر و چشمانداز مذاکرات ایران و آمریکا تأکید کرد که تلاشهای دیپلماتیک در ذات خود «مفید و مؤثر» هستند، اما زمان و شرایط اجرای آنها تعیینکننده است.
او در آغاز این گفتوگو با اشاره به اهمیت تعامل با کشورهای منطقه از جمله پاکستان گفت: تلاش دیپلماتیک همیشه موثر و مفید است؛ منتهی زمان و شرایط آن مهم است. طبیعتاً تبادل پیام و گفتوگو با کشورهای دوست مثل پاکستان بسیار مفید است.
اما به گفته او، درباره مذاکره مستقیم با ایالات متحده، شرط اصلی تغییر رفتار واشنگتن است. مطهری تاکید کرد: اینکه بخواهیم نشستی با آمریکاییها داشته باشیم، به نظرم مشروط به این است که آنها دست از قلدری برداشته باشند؛ یعنی تا زمانی که آمریکا در محاصره دریایی اصرار دارد و کوتاه نیامده، نشست با آنها شاید خیلی مفید نباشد. باید یک علامتی از آنها دریافت کنیم یا اینکه این فشار دریایی کاهش داده شود تا بتوانیم سر یک میز بنشینیم.
نایب رئیس پیشین مجلس در ادامه تأکید کرد که تصمیم نهایی در این زمینه با مقامات عالی کشور است و افزود: مقامات بلند پایه کشور، هر تصمیمی که به صلاح کشور است، اتخاذ کنند، طبیعی است که مردم نیز قبول میکنند.
این نماینده پیشین مجلس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فضای کلی مذاکرات، نسبت به امکان رسیدن به تفاهم ابراز خوشبینی کرد و گفت: در وهله اول احتمال رسیدن به تفاهمنامه وجود دارد؛ چون در حال حاضر آمریکا هم در یک بنبست قرار گرفته است. ایالات متحده آمریکا در جنگ 40 روزه فهمید که نمیتواند نظام جمهوری اسلامی را تغییر بدهد یا ایران را تجزیه کند.
او افزود: ترامپ و دولتش هر مقدار هم که جلو بیاید، نتیجه تغییر نخواهد کرد و مردم همچنان مقاومت میکنند و تسلیم نمیشوند. از طرفی دو طرف درک کردهاند که ادامه جنگ یعنی خسارت بیشتر.
به گفته مطهری، در چنین شرایطی هر دو طرف بهدنبال دستیابی به یک توافق هستند: ما تا به اینجا مقاومت خوبی انجام دادیم و در حال حاضر نیز دست برتر را داریم. برای ما توافقی مطلوب است که شروط ما بر طرف مقابل دیکته شود. آمریکا نیز به دنبال این است که از این جنگ به شکل آبرومندانهای خارج شود.
مطهری در بخش دیگری از این گفتوگو به شروط ایران برای هرگونه توافق احتمالی اشاره کرد و گفت: اگر تحریمها به طور کامل برداشته شود و خسارتهای اقتصادی و انسانی وارد شده جبران شود، از جمله غرامت ترورها، این میتواند شروعی باشد برای انجام مذاکرات و در وهله بعد، بخشی از توافق احتمالی باشد.
او ادامه داد: غیر از خسارتهای اقتصادی، خسارتهای انسانی فراوانی نیز به ما وارد شده است. نمیشود هر کسی را که خواستند ترور کنند و بعد هم هیچ غرامتی نپردازند.
مطهری همچنین تأکید کرد: اگر مسئله تحریمها حل شود، غرامتها پرداخت شود، مدیریت تنگه هرمز همچنان در دست ما باقی بماند، غنیسازی صفر پذیرفته نشود و محدودیت بر صنایع موشکی و فعالیتهای منطقهای ما وجود نداشته باشد، این میتواند یک پیروزی برای ایران باشد.
او افزود: اگر این شروط پذیرفته شود و ایران در نشست حضور پیدا کند، این یک پیروزی برای ایران است. اما اگر دوباره همان شروط قبلی را تحمیل کنند، ایران قبول نخواهد کرد.
دوگانگی داخلی و مسئله مذاکره
در بخش پایانی این گفتوگو، مطهری درباره اختلافنظرهای داخلی پیرامون مذاکره نیز اظهار کرد: در هر کشوری طبیعی است که دیدگاههای متفاوت وجود داشته باشد. او تأکید کرد که این اختلافات تأثیری در تصمیمگیری نهایی ندارد.
نایب رئیس پیشین بهارستان در پایان با اشاره به روایتهای بیرونی از اختلافات داخلی گفت:
نباید این اختلاف نظرها را بزرگ کنیم. ترامپ میخواهد از این حرفها استفاده کند و القا کند که در ایران اختلاف وجود دارد، در حالی که واقعاً اختلافی نیست؛ فقط تفاوت دیدگاه است و در نهایت تصمیم واحد گرفته میشود.
