به گزارش اکوایران، حمله پهپادی روز پنجشنبه اوکراین به تأسیسات زیرساختی شهر مسکو تصاویری را ایجاد کرد که پخش آن در رسانههای بینالمللی و شبکههای اجتماعی واکنشهای فراوانی را برانگیخت.
وقتی پایتخت یک ابرقدرت با پهپاد آشفته میشود
به گزارش شبکه خبری سیانان، در نخستین ساعات بامداد پنجشنبه، هنگامی که انبوهی از پهپادهای اوکراینی بر فراز مسکو فرود میآمدند، واکنش روسیه بیشتر به یک تلاش آشفته و شتابزده شباهت داشت تا یک دفاع راهبردیِ از پیش برنامهریزیشده. ویدئوهای منتشرشده از خیابانهای پایتخت، گوشههایی از هرجومرج بهوجودآمده را به تصویر کشیدند.
اکوایران: در مقایسه با تاریخ جنگ در زندگی بشر، مدت بسیار کوتاهی است که سروکله پهپادها در آلمان جبهههای نبدر پیدا شده است؛ بااینحال، همین ابزارهای ارزانقیمت میتوانند تاریخساز شوند.
تصاویری که شبکه سیانان آنها را تأیید کرده است و کارشناسان بررسی کردهاند، نشان میدهد که سربازان روسی از روی یک بزرگراه شلوغ، درحالیکه خودروها با احتیاط از کنارشان عبور میکنند، سامانههای پدافند هوایی حملشدنی و دوشپرتاب را شلیک میکنند. در صحنهای دیگر، مردم برای نجات جان خود میدوند، درحالیکه یک پهپاد که احتمالاً پدافند روسیه آن را سرنگون کرده بود، به سوی ساختمانی در یک بازار بزرگ سقوط میکند.
در ویدئوی دیگری، آنچه به نظر میرسد یک موشک پدافندی روسی باشد، احتمالاً هدف خود را از دست میدهد و در عوض به یک مخزن ذخیره نفت در حاشیه مسکو برخورد میکند. یکی از کارشناسان تسلیحاتی مؤسسه تحقیقات صلح بینالمللی استکهلم به CNN گفت که این حادثه «یک گل به خودی روسیه» بود؛ حادثهای که به شکلگیری ابری قارچی از دود و پرتاب شدن سقف عظیم مخزن به هوا انجامید.
واکنش غیرحرفهای
حمله روز پنجشنبه به مسکو، بزرگترین حمله از زمان آغاز جنگ تمامعیار، نمونه دیگری از موفقیت راهبرد اوکراین در اشباع سامانههای پدافندی روسیه با استفاده از پهپادها بود.
صحنهای از ویدیو منتشر شده در رسانهها که پرتابه پدافند روسیه به خطا میرود و به مخزن سوخت اصابت میکند؛ چنانکه سقف آن از جا کنده شد
مارکوس شیلر، پژوهشگر ارشد مؤسسه تحقیقات صلح بینالمللی استکهلم، درباره واکنش آشفته مسکو گفت: «روسیه سابقهای طولانی در استفاده از سامانههای قدیمی دارد که صددرصد قابل اعتماد نیستند.» او افزود که اوکراین طی سالها بهطور مستمر تواناییهای تهاجمی خود را ارتقا داده است.
اوکراین از سال ۲۰۲۴ حملات دوربرد خود به پالایشگاههای نفت و تأسیسات نظامی روسیه را افزایش داده است. این کشور اخیراً توانست از پدافند روسیه در سنپترزبورگ عبور کند و بارها مسکو را هدف قرار دهد؛ اقدامی که جنگ را به دو شهر بزرگ روسیه کشانده است.
استو ری، تحلیلگر ارشد مؤسسه مککنزی اینتلیجنس سرویس، در این رابطه گفت: «ویدئوی شلیک سامانههای پدافند هوایی حملشدنی در یک بزرگراه شلوغ، نشاندهنده واکنشی شتابزده، موقتی و صراحتاً غیرحرفهای به این حمله است. نبود کامل کنترل ترافیک و استفاده از تجهیزات نظامی در فاصلهای بسیار نزدیک به خودروها و شهروندان، این ارزیابی را تقویت میکند.»
در مراحل ابتدایی جنگ، روسیه سامانههای پدافندی خود را در مرز اوکراین و خطوط مقدم متمرکز کرده بود؛ اما منابع نظامی اوکراین پیشتر به سیانان گفته بودند که راهبرد کییف، هدف قرار دادن نقاط متعدد در مناطق اشغالی شرق اوکراین و داخل روسیه بوده است؛ اقدامی که روسیه را مجبور کرده سامانههای دفاع هوایی خود را در مناطق گستردهای پراکنده کند.
کییف همچنین سالهاست که خودِ پرتابگرهای پدافندی و سامانههای راداری روسیه را هدف قرار میدهد تا توان دفاعی این کشور را تضعیف کند. نیروهای مسلح اوکراین مدعی هستند که از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۶۶ «عنصر پدافند ضدهوایی» روسیه و از زمان آغاز تهاجم گسترده در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۴۳۲ مورد را نابود کردهاند.
افزون بر این، سامانههای پدافند هوایی روسیه اساساً برای مقابله با حملات پهپادی طراحی نشدهاند. به گفته توماس ویتینگتون، پژوهشگر علوم نظامی در مؤسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا در لندن، این سامانهها برای سرنگونی هواپیماهای نظامی، موشکهای بالستیک و موشکهای کروز طراحی شدهاند.
ویتینگتون به سیانان گفت: «بسیار روشن است که پدافند هوایی روسیه برای این مأموریت مناسب نیست. این سامانهها توانایی لازم برای کشف، رهگیری و درگیری با چنین حملاتی را ندارند و مگر آنکه بازطراحی عظیمی در سیستم دفاع هوایی روسیه صورت گیرد، این وضعیت ادامه خواهد داشت.»
او همچنین اشاره کرد که تحریمهای بینالمللی دسترسی مسکو به فناوریهای لازم برای توسعه سامانههای جدید را محدود کرده است. به گفته او: «حتی اگر تولید را افزایش دهید، در واقع فقط تولید سامانههای موشکیای را افزایش دادهاید که اساساً کارایی لازم را ندارند.»
چالشهای پیشروی پدافند روسیه در برابر پهپادهای کوچک
تهدید فزاینده پهپادها کرملین را وادار کرد که رژه روز پیروزی در میدان سرخ در ماه مه را محدود کند؛ بهگونهای که برخلاف سالهای گذشته، هیچ تجهیزات نظامی در آن به نمایش گذاشته نشد. وزارت دفاع روسیه دلیل این تصمیم را «وضعیت عملیاتی کنونی» اعلام کرد. مسکو همچنین در طول این مراسم خواستار برقراری یک آتشبس موقت شد؛ بااینحال، کارشناسان معتقدند که پدافند هوایی روسیه همچنان بخش بزرگی از پهپادهای اوکراینی را سرنگون میکند. ارتش روسیه صبح جمعه اعلام کرد که ۲۱۶ پهپاد اوکراینی را در سراسر کشور منهدم کرده است.
سامانه موشکی پدافند هوایی اس-۴۰۰ تریومف هنگام رژه نظامی در میدان سرخ مسکو، روسیه/عکس از گتی ایمجز
رابرت بروودی، فرمانده نیروهای سامانههای بدون سرنشین اوکراین، در ارزیابی خود از دفاع هوایی مسکو اعلام کرد که پایتخت روسیه تا اواسط ماه مه همچنان بیش از ۱۰۰ سکوی پرتاب پدافندی و بیش از ۵۰ سامانه متحرک پانتسیر در اختیار داشته است؛ اما زمانی که اوکراین در یک حمله بیش از ۱۰۰ پهپاد را به کار میگیرد، حتی اگر سامانههای دفاعی روسیه بهخوبی تجهیز شده باشند، احتمال عبور دستکم بخشی از این پهپادها بسیار زیاد است.
پهپادهای مدرن همچنین به این دلیل میتوانند از سد دفاعی عبور کنند که رهگیری آنها نسبت به موشکها یا هواپیماهای بزرگتر دشوارتر است. ویتینگتون در این رابطه گفت: «ممکن است روی رادار ظاهر شوند، اما میان مشاهده یک هدف روی رادار و دستیابی به آنچه ما "ردگیری باکیفیت" مینامیم، تفاوت بسیار زیادی وجود دارد.»
در یکی از تصاویر، یک موشک زمینبههوای روسیه هنگام تلاش برای رهگیری یک پهپاد اوکراینی در مسکو هدف خود را از دست میدهد. به گفته ویتینگتون، حمله صدها پهپاد از جهات مختلف نیازمند هماهنگی بسیار بالایی در سامانه یکپارچه دفاع هوایی روسیه است؛ هماهنگیای که «بهدرستی انجام نمیشود.»
حملات مکرر و گسترده دوربرد اوکراین همچنین این گمانه را مطرح کرده است که روسیه چهبسا با کمبود مهمات پدافندی مواجه شده باشد. کارشناسان هشدار میدهند که ارزیابی دقیق ذخایر موشکی روسیه دشوار است، زیرا این اطلاعات بهشدت محرمانه هستند. بااینحال، اگر حملات گسترده اوکراین ادامه یابد، کاهش ذخایر امری پرهیزناپذیر خواهد بود.
ویتینگتون در پایان گفت: «با توجه به شدت و تکرار حملات اوکراین علیه روسیه، تمام گزینههای پیش روی روسیه بد هستند. احتمالاً ارتش روسیه در حال بررسی این موضوع است که در مواجهه با آنچه اوکراین انجام میدهد، کدام گزینه کمضررتر است.»
پهپادهای تازه اوکراینی
سیانان در گزارشی دیگر پیرامون نقش پهپادها در جنگ جاری میان روسیه و اوکراین نوشت:
نسل تازهای از پهپادهای میانبرد اوکراینی بهشدت خطوط تدارکاتی ارتش روسیه در جبهههای جنوبی را مختل کردهاند. آنها با حمله به پلها، قطارها و کامیونهای سوخترسان، این پهپادها به کییف فرصتی دادهاند تا برنامههای مسکو برای یک حمله تابستانی را بر هم بزند.
یک سرباز اوکراینی در حال آمادهسازی یک «گارا» (Gara)، پهپاد اوکراینی مجهز به عناصر هوش مصنوعی، پیش از پرتاب آن بر فراز مواضع نیروهای روسی در نزدیکی خط مقدم در منطقه دونتسک، اوکراین، در تاریخ ۱۸ مه/عکس از خبرگزاری رویترز
ویدئوها و تصاویر مربوط به حدود ۱۵۰ حمله علیه تانکرهای سوخت، کامیونها و دیگر خودروهای روسی را کلِمان مولن، تحلیلگر فرانسوی متنباز، گروه داوطلبانه اطلاعات متنباز ژئوکانفیرم و همچنین تیم اطلاعات متنباز سیانان آنها را مکانیابی و بررسی کردهاند؛ احتمالاً حملات ثبتنشده بسیار بیشتری نیز وجود داشته است.
بیشتر این حملات از ابتدای ماه مه رخ دادهاند و همزمان، حملات به اهداف دیگری مانند تأسیسات بندری و کشتیها نیز افزایش یافته است.
این پهپادها که همگی در اوکراین ساخته شدهاند، بردی بین ۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر دارند و برای فلج کردن سامانه آمادی ارتش روسیه طراحی شدهاند؛ موضوعی که بعد تازهای به راهبرد اوکراین در پنجمین سال جنگ بخشیده است. از جمله پهپادهای تازه میتوان به FP-2 و بهموث اشاره کرد که دومی سرعتی معادل ۱۸۰ کیلومتر در ساعت دارد و قادر است یک کلاهک ۷۰ کیلوگرمی حمل کند.
مولن به سیانان گفت: «اوکراینیها به ابزار لازم برای آغاز یک کارزار پهپادی گسترده دست یافتهاند تا کریمه را از مسیرهای اصلی تدارکاتیاش جدا کرده و وضعیت لجستیکی روسیه را در سراسر خط مقدم پیچیدهتر کنند.»
نیروهای سامانههای بدون سرنشین اوکراین، شاخهای از ارتش این کشور که عملیات پهپادی را مدیریت میکند، در بیانیهای به سیانان اعلام کردند که تعداد مأموریتهای تهاجمی میانبرد طی یک سال گذشته ۲۸ برابر افزایش یافته است. به گفته این نیروها، هدف این عملیات عبارت است از:
- سرکوب توان تهاجمی روسیه؛
- ایجاد مشکلات حلناشدنی در حوزه آماد و تأمین نیروهای دشمن؛
- نابودی سامانههای پدافند هوایی روسیه در مناطق اشغالی برای ایجاد «کریدورهایی» جهت نفوذ پهپادهای دوربرد اوکراینی.
جادههایی که به مناطق ممنوعه تبدیل شدهاند
حملات پهپادی چندین مسیر میان روسیه و مناطق اشغالی اوکراین را به اندازهای خطرناک کردهاند که استفاده از آنها دشوار شده است. پیامد این وضعیت، کمبود سوخت و مهمات برای نیروهای روسی در جبهههای جنوبی اوکراین بوده که اهداف جنگی ولادیمیر پوتین را با اختلال مواجه کرده است.
آتشنشانان در تاریخ ۱۰ ژوئن در سواستوپل، کریمه که پایگاه اصلی ناوگان دریایی روسیه در آن قرار دارد، پس از آنکه ساختمان یک موزه در اثر حمله پهپادی اوکراین آسیب دید، آتش را مهار میکنند/عکس از خبرگزاری رویترز
بر اساس ویدئوهای مکانیابیشده، بزرگراهی که کریمه را به شهر ملیتوپل که از روزهای نخست جنگ در اشغال روسیه است، متصل میکند، اکنون مملو از کامیونها و تانکرهای سوخته است. همچنین کمبود سوخت در کریمه بهطور مداوم گزارش میشود.
به گفته میک رایان، تحلیلگر نظامی و افسر سابق ارتش استرالیا، پهپادهای اوکراینی کنترل هوایی سه بزرگراه ساحلی منتهی به کریمه را به دست گرفتهاند. یکی از وبلاگنویسان نظامی روس نوشت: «تانکرهای سوخت و کامیونها مرتباً به آتش کشیده میشوند. یکی پس از دیگری، مسیرهایی که شبهجزیره را به سرزمین اصلی متصل میکنند، در حال قطع شدن هستند.»
میخایلو فدوروف، وزیر تحول دیجیتال و مسئول برنامههای پهپادی اوکراین، این راهبرد را «محاصره آمادی» مینامد که هدف آن «نابودی سیستماتیک تواناییهای روسیه» در عمق مناطق عقبه است. او ماه گذشته گفت: «دشمن دیگر حتی در فاصله قابل توجهی از خط تماس نیز احساس امنیت نخواهد کرد.»
تحقیقات مولن نشان میدهد که این راهبرد مؤثر بوده است. به گفته او، اوکراین عمق «منطقه کشتار» را بازتعریف کرده و صدها حمله را تا فاصله ۳۰۰ کیلومتری از خط مقدم ثبت کرده است. او افزود: «مهمات سرگردان که بر فراز مسیرهای کلیدی پرواز میکنند و لجستیک روسیه، بهویژه تجهیزات نظامی و کامیونهای سوخت را هدف قرار میدهند، بسیار مؤثر بودهاند.»
از ژانویه ۲۰۲۶ تاکنون حدود ۲۰ قطار هدف قرار گرفتهاند که بسیاری از آنها حامل سوخت بودهاند.
پلها و خطوط حیاتی زیر آتش
یکی از مهمترین مسیرهای زمینی میان کریمه و مناطق اشغالی اوکراین از طریق پلی در نزدیکی روستای چونهار عبور میکند. یک واحد پهپادی اوکراینی بارها این پل را هدف قرار داده و تصاویری از حفرههای بزرگ ایجادشده در سطح جاده منتشر کرده است. مقامات وابسته به روسیه در منطقه اشغالی خرسون نیز خسارت به پل چونهار و پلهای دیگر را تأیید کردهاند. تردد بارها متوقف شده و پلهای شناور موقت جایگزین آنها شدهاند.
به نظر میرسد سامانههای پدافند هوایی روسیه نتوانستهاند با این تهدید مقابله کنند. رابرت بروودی، فرمانده نیروهای پهپادی اوکراین، اعلام کرد که حجم حملونقل باری از روی پل چونهار تنها در عرض دو هفته ۷۱ درصد کاهش یافته است.
پس از این حملات، روسیه مجبور شد از مسیر جایگزینی از طریق شهر آرمیانسک استفاده کند، اما این مسیر نیز مورد حمله قرار گرفت. دمیترو فیلاتوف، فرمانده هنگ مستقل اول تهاجمی اوکراین، گفت: «در آن زمان حدود ۵۰ خودرو در آنجا تجمع کرده بودند.»
حملات مداوم باعث شده است که پل کرچ که روسیه را از طریق تنگه کرچ به کریمه متصل میکند، اکنون به مهمترین شریان لجستیکی منطقه تبدیل شود. تحلیلگر نظامی راب لی نوشت: «حملات اوکراین اهمیت پل کرچ را برای حفظ لجستیک کریمه افزایش داده است. گمان میکنم اوکراین تلاش خواهد کرد این پل را با پهپادها یا موشکهای ساخت داخل هدف قرار دهد.»
پل جادهای و ریلی کرچ که در سال ۲۰۱۸ توسط پوتین افتتاح شد، پیشتر نیز هدف حملات اوکراین قرار گرفته بود.
فرصت محدود اوکراین
اکنون برخی بزرگراههایی که از روسیه به مناطق اشغالی اوکراین میروند، به دلیل تهدید پهپادهای میانبرد برای تردد نظامی عملاً غیرقابل استفاده شدهاند. مقامات وابسته به روسیه در منطقه اشغالی لوهانسک توقف تردد در دو بزرگراه مهم از بلگورود و روستوف-نا-دونو را اعلام کردند؛ مسیرهایی که برای تأمین نیروهای نظامی و مناطق اشغالی اهمیت حیاتی دارند. این مقامات گفتند: «حملات به زیرساختهای حملونقل منطقه در هفتههای اخیر افزایش یافته است.»
میخائیلو فدوروف، وزیر دفاع اوکراین (دومی از چپ)، در جلسهای میان هیئتهای اوکراینی و آلمانی در کییف، در تاریخ ۱۱ مه شرکت میکند/عکس از خبرگزاری آناتولی
اوکراین همچنین بندر ماریوپل، مرکز راهبردی و صنعتی واقع در دریای آزوف، را هدف قرار داده است. گارد ملی اوکراین مدعی شد: «این بندر بهطور کامل از برق محروم شده و آماد نیروهای روسی بهشدت مختل شده است.» ویدئوهای منتشرشده توسط گارد ملی اوکراین برخورد چندین پهپاد به تأسیسات بندری را نشان میدهد.
وبلاگنویسان نظامی روس نیز از واکنش کند وزارت دفاع این کشور انتقاد کردهاند. کانال مشهور دو ماژورز نوشت: «اوکراین پالایشگاههای جنوب را از کار میاندازد، مشکلات سوخت و آماد ایجاد میکند و اکنون نیز با کاروانهای پهپادی، هوانوردی غیرنظامی را زمینگیر کرده است.»
اختلال در ارتباطات ماهوارهای استارلینک در میان نیروهای روسیه نیز به موفقیت این کارزار کمک کرده است؛ اما تحلیلگران و حتی برخی نظامیان اوکراینی معتقدند که این برتری ممکن است دائمی نباشد.
مؤسسه مطالعات جنگ اعلام کرده است: «اوکراین احتمالاً یک فرصت منحصربهفرد و محدود از نظر زمانی در اختیار دارد تا از ابتکار فعلی خود استفاده کند، در حالی که نیروهای روسی هنوز آسیبپذیر هستند.»
بااینحال، از نگاه میک رایان، سه لایه پهپادی اوکراین، در میدان نبرد، علیه خطوط تدارکاتی و در عمق خاک روسیه، باعث میشوند: «فشار بر نیروهای روس افزایش یابد، توان تهاجمی آنها تضعیف شود و صحنه نبرد برای عملیاتهای تهاجمی آینده اوکراین شکل بگیرد.»
نیروهای روسیه در جنوب اوکراین امسال بخشی از مواضع خود را از دست دادهاند؛ مسئلهای که تا حدی ناشی از آسیبپذیری بیشتر خطوط تدارکاتی آنها در مقایسه با جبهههای شمالی است.
گروه تحلیلی مستقل اوکراینی دیپ استیت معتقد است: «توانایی کنترل تمام تحرکات در بخش جنوبی مناطق اشغالی، بهویژه از سمت کریمه، اکنون در دسترس اوکراین قرار گرفته است.» این گروه میگوید که در نتیجه، نیروهای روسی در جنوب عملاً در وضعیتی شبیه به «جیره قحطی» قرار گرفتهاند.
