اشتغال ناقص یکی از شاخصهایی است که وضعیت پنهان بازار کار را نشان میدهد. طبق تعریف مرکز آمار، افراد دارای اشتغال ناقص شامل تمام شاغلانی است که به دلایل اقتصادی مانند رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت کاری بیشتر، قرار داشتن در فصل غیر کاری و غیره، کمتر از ۴۴ ساعت کار کرده، خواهان و آماده برای انجام کار اضافی در هفته میباشد. این شاخص برخلاف نرخ بیکاری، تنها نبود شغل را اندازهگیری نمیکند، بلکه میزان استفاده از ظرفیت نیروی کار موجود را نیز نشان میدهد.
نرخ اشتغال ناقص در سال ۱۴۰۴ بدون تغییر نسبت به سال ۱۴۰۳، در سطح ۷.۶ درصد باقی مانده است. به عبارت دیگر، از هر ۱۰۰ فرد شاغل حدود ۸ نفر دارای اشتغال ناقص بودند. البته از نظر تعداد، افراد دارای اشتغال ناقص در سال گذشته حدود ۲ هزار و ۵۰۰ نفر بیشتر از سال ۱۴۰۳ بوده است. این آمار برای زنان و مردان میتواند متفاوت باشد.
اشتغال ناقص در بازار کار زنان و مردان
نرخ اشتغال ناقص زنان در سال گذشته برابر با ۴.۳ درصد بوده که نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۲ واحد درصد کاهش داشته است. البته پایینتر بودن نرخ اشتغال ناقص زنان الزاما به معنای وضعیت بهتر آنها در بازار کار نیست. مشارکت اقتصادی پایین زنان باعث میشود بخش کوچکتری از آنها وارد بازار کار شوند و در نتیجه تعداد افراد در معرض اشتغال ناقص نیز کمتر باشد. همچنین، با توجه به رویداد دو جنگ نظامی و یک اعتراضات اجتماعی در سال ۱۴۰۴، بازار کار، بهویژه برای زنان، بیثبات بود. به دلیل تعطیلی تعداد زیادی کسبوکار و بنگاهها و همچنین تعدیل زیاد نیروی کار در سال ۱۴۰۴، شاید برخی زنان دیگر وارد بازار کار نشده و به جمعیت غیر فعال اضافه شده باشند. دادههای مرکز آمار نیز حاکی از همین است. چرا که در سال ۱۴۰۴ بیش از ۶۰۵ هزار زن به جمعیت غیر فعال اضافه شدهاند که بسیار رقم بالایی است.
چنین اتفاقی برای جمعیت مردان نیز اتفاق افتاده است. نرخ اشتغال آنها از ۸.۲ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۸.۱ درصد در سال گذشته رسیده است. این در حالیست که جمعیت بیکار مردان در این دوره با حدود ۲۰ هزار نفر کاهش و در مقابل با افزایش ۱۸۵ هزار نفری جمعیت غیر فعال روبرو شده است. در واقع، در سال گذشته تعداد قابل توجهی از مردان شاید شغل خود را از دست داده باشند، ولی دوباره به صورت فعالانه در جستجوی کار جدید نبودهاند. یعنی انگیزه و امید پیدا کردن شغل آن قدر پایین است که نیروی کار حاضر نیست به دنبال آن باشد.
اشتغال ناقص نام دیگر بیثباتی شغلی
ثبات نرخ اشتغال ناقص در سطحی نزدیک به ۸ درصد نشان میدهد مسئله بازار کار ایران تنها ایجاد شغل جدید نیست، بلکه کیفیت و پایداری مشاغل موجود نیز اهمیت دارد. افزایش مشاغل کمساعت، کاهش فرصتهای کاری تماموقت و محدود شدن امکان افزایش درآمد از مسیر کار بیشتر، میتواند فشار اقتصادی بر خانوارها را افزایش دهد. در شرایطی که اقتصاد با محدودیتهای رشد، کاهش سرمایهگذاری و فشارهای هزینهای مواجه است، اشتغال ناقص به یک علامت هشدار تبدیل میشود. چراکه نشان میدهد بخشی از نیروی کار اگرچه در آمارها شاغل محسوب میشود، اما هنوز از ظرفیت کامل اقتصادی خود استفاده نمیکند.
