روایت جدید شاپرک؛ رشد ۹۳ درصدی پرداختها یا افت قدرت خرید
آمار مردادماه شبکه شاپرک تصویر جالبی از رفتار پرداخت و مصرف در اقتصاد ایران ارائه میدهد. در این ماه بیش از ۴.۶۵ میلیارد تراکنش به ارزش حدود ۳ هزار و ۶۵۴ همت ثبت شده است. ارزش اسمی تراکنشها نسبت به مرداد سال گذشته ۹۳ درصد افزایش پیدا کرده؛ اما وقتی اثر تورم را از این رقم حذف کنیم، داستان کاملاً متفاوت میشود.
ارزش حقیقی تراکنشهای شاپرک در این مدت فقط ۲.۵ درصد بیشتر شده است. حتی ارزش حقیقی متوسط هر تراکنش نیز نسبت به مرداد سال گذشته حدود ۱.۳ درصد کاهش داشته است. یعنی افزایش شدید مبالغ پرداختشده لزوماً به معنای افزایش متناسب مصرف واقعی خانوارها نیست.
اما تفکیک روشهای پرداخت، تصویر دقیقتری به دست میدهد. کارتخوانهای فروشگاهی همچنان بخش عمده تراکنشها را به خود اختصاص دادهاند؛ تعداد تراکنشهای آنها در مرداد به حدود ۴ میلیارد مورد رسیده است. با این حال، ارزش حقیقی هر تراکنش کارتخوان حدود ۰.۶ درصد کاهش یافته و متوسط هر پرداخت به حدود ۶۸۹ هزار تومان رسیده است.
در مقابل، خریدهای اینترنتی با وجود تعداد کمتر، مبالغ بزرگتری دارند. متوسط ارزش هر تراکنش اینترنتی در مرداد حدود ۳ میلیون و ۱۵۵ هزار تومان بوده؛ رقمی که نسبت به سال گذشته، به قیمتهای ثابت، افزایش داشته است.
بنابراین شاپرک یک پیام دوگانه دارد: حجم اسمی پولی که در شبکه پرداخت جابهجا میشود بهشدت افزایش یافته، اما رشد واقعی مصرف بسیار محدودتر است.
این آمار در نهایت چه تصویری از قدرت خرید و الگوی مصرف ایرانیان ارائه میدهد؟
66مین سالگرد تاسیس اوپک
امروز ۶۶ سال از شکلگیری سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، میگذرد؛ سازمانی که در چنین روزی در سال ۱۹۶۰ و در شهر بغداد، با حضور ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا متولد شد.
در آن زمان، بازار جهانی نفت تفاوت زیادی با امروز داشت. بخش بزرگی از تولید و تجارت نفت در اختیار شرکتهای بزرگ بینالمللی بود و کشورهای تولیدکننده، سهم محدودی در تصمیمگیری درباره قیمت و شرایط فروش نفت خود داشتند. شکلگیری اوپک تلاشی بود برای تغییر این موازنه؛ اینکه کشورهای صاحب منابع نفتی، نقش بیشتری در تعیین سرنوشت مهمترین کالای انرژی جهان داشته باشند.
قدرت اوپک هیچوقت ثابت نماند. افزایش تولید کشورهای خارج از سازمان، ظهور تولیدکنندگان جدید، توسعه نفت شیل در آمریکا و تغییر الگوی مصرف انرژی، بهتدریج بخشی از قدرت این سازمان را محدود کرد.
حالا، ۶۶ سال پس از تأسیس، پرسش اصلی این است: اوپک هنوز همان قدرت تعیینکننده بازار نفت است، یا جهان نفت وارد دورهای شده که دیگر یک سازمان نمیتواند مانند گذشته بر بازار مسلط باشد؟
اوپک از بازار جهانی نفت چه سهمی دارد؟
اتحاد نفتی اوپک در سپتامبر 1960 در پایخت بغداد شکل گرفت. در ابتدا کشورهایی چون ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا در آن حضور داشتند و بعدتر کشورهای دیگر نیز به جمع صادرکنندگان نفت اضافه شدند. این ائتلاف با هدف کنترل و ایجاد نقشی موثرتر در بازار جهانی نفت شکل گرفت. اعداد و ارقام نشان میدهد که در ابتدای تاسیس سهم عرضه نفت کشورهای عضو با وجود تعداد کمتر حدود 40 درصد از کل عرضه را تشکیل میداده که البته این سهم در سپتامبر 2026 کاهش یافته است. البته با لحاظ اطلاعات مربوط به اوپک پلاس یعنی اضافه شدن روسیه، سهم عرضه نفت به 33 درصد افزایش مییابد.
همچنین در میان کشورهای عضو اوپک بیشترین عرضه متعلق به کشور عربستان بوده و گینه استوایی کمتری میزان عرضه را در اختیار دارد. تولید نفت ایران نیز در جولای و آگوست سال میلادی جاری از 2 میلیون بشکه نفت در روز فراتر رفته است.
در نهایت نیز براساس اطلاعات آژانس بینالمللی انرژی، بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ با ترکیبی از افت تقاضا و محدودیت عرضه روبهرو است. بر اساس این گزارش، تقاضای جهانی نفت ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش خواهد یافت؛ در حالی که اختلال در تولید خلیج فارس و کاهش ذخایر جهانی، تنگنای عرضه در بازار را تشدید کرده است. ادامه بنبست مذاکرات آمریکا و ایران نیز عادیشدن جریان عرضه را به تأخیر انداخته است. در همین شرایط، قیمت نفت دریای شمال در اوت به میانگین ۹۱ دلار رسید و در ۹ سپتامبر از ۱۱۳ دلار در هر بشکه عبور کرد.
آیا عصر نقشآفرینی اوپک به پایان رسیده است؟
بعد از خروج امارات از اوپک، بسیاری از کارشناسان معتقد بودند که دیگر زمان تاثیرگذاری اوپک بر بازار جهانی نفت به پایان رسیده و این سازمان دیگر قدرت گذشته را ندارد. سعید ساویز کارشناس انرژی بر این باور است که خروج امارات از اوپک و تضعیف آن بیشتر به دلایل سیاسی رخ داده و در راستای اهداف ایالات متحده بوده است. این کارشناس میگوید اولین تلنگر به قدرت اوپک بعد از خروج قطر در سال 2018 رخ داد و هر چه گذشته میزان تاثیرگذاری این کارتل کمتر از گذشته شده حتی با وجود تاسیس اوپک پلاس.
مرزهای ایران و عراق؛ یک اختلال موقت یا تهدیدی برای تجارت؟
در پی حمله پهپادی به خط لوله نفت شرق–غرب عربستان، مقامهای سعودی اعلام کردند این حمله از خاک عراق انجام شده است. پس از آن، عراق بهطور موقت گذرگاههای شلمچه و چذابه در مرز ایران را بست؛ اقدامی که با هدف کنترل تردد و جلوگیری از فرار احتمالی عاملان و انتقال تجهیزات انجام شد.
این تصمیم، با توجه به جایگاه عراق در تجارت خارجی ایران، میتوانست تبعات اقتصادی قابلتوجهی داشته باشد. عراق دومین مقصد صادراتی ایران است و هرگونه اختلال در مرزهای زمینی میتواند روند صادرات، بازگشت ارز و فعالیت صادرکنندگان را تحت تأثیر قرار دهد. این مسئله برای محمولههای غذایی و کالاهای فسادپذیر اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که توقف چندروزه در مرز میتواند به خسارت مستقیم برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان منجر شود.
با این حال، گزارشها از سرگیری تردد مسافران از شلمچه و چذابه و بازگشت تجارت مرزی به روال عادی از امروز حکایت دارد.
حمید حسینی، عضو اتاق مشترک ایران و عراق، در گفتوگو با اکوایران درباره آخرین وضعیت مرزها، اهمیت تجارت دوطرفه و احتمال تأثیرگذاری فشارهای سیاسی بر مسیرهای تجاری ایران توضیح میدهد.
آیا این اتفاق صرفاً یک اختلال امنیتی موقت است یا میتواند نشانهای از آسیبپذیری مسیرهای زمینی تجارت ایران باشد؟
نهضت ملی مسکن؛ هزینه واقعی خانه را چه کسی میپردازد؟
نهضت ملی مسکن با یک ایده مشخص آغاز شد؛ دولت زمین را تأمین کند، بانکها تسهیلات بدهند و متقاضی نیز بخشی از هزینه ساخت را از محل آورده خود تأمین کند تا مسکن برای خانوارهای فاقد خانه دستیافتنیتر شود. اما افزایش شدید هزینههای ساخت، این مدل را با یک مسئله جدی مواجه کرده است: فاصله میان هزینه واقعی پروژهها و منابعی که برای آنها پیشبینی شده است.
پیمانکاران میگویند ادامه ساخت با قیمتهای اولیه امکانپذیر نیست و باید هزینه پروژهها متناسب با افزایش قیمت مصالح، دستمزد و سایر نهادهها تعدیل شود. دولت در مقابل تأکید میکند که هنوز مصوبهای برای افزایش قیمت واحدهای نهضت ملی مسکن صادر نشده است؛ هرچند مسئولان همزمان پذیرفتهاند که هزینه ساخت افزایش یافته و قیمت نهایی پروژهها نمیتواند برای همه واحدها یکسان باشد.
در این میان، سقف تسهیلات از ۶۵۰ به ۸۵۰ میلیون تومان افزایش یافته، اما این رشد با افزایش هزینه ساخت فاصله زیادی دارد. برآوردهای جدید، هزینه تمامشده برخی واحدها را تا پایان سال ۱۴۰۵ به حدود ۲.۵ میلیارد تومان میرساند.
نتیجه، افزایش درخواست برای آورده متقاضیان است؛ خانوارهایی که در برخی پروژهها با پیامکهای تکمیل آورده تا یک میلیارد و حتی یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان مواجه شدهاند.
اکنون پرسش اصلی این است: اگر افزایش قیمت مصوب نشده، بار افزایش هزینه ساخت در نهایت بر دوش چه کسی قرار میگیرد؟
ورود سرمایه فدراسیون کشتی به معدن
سهراب حسینی کارشناس بخش معدن و حفاری درباره ارائه مجوز به فدراسیون کشتی برای اکتشاف معدنی اظهار کرد: جذب سرمایه و ورود سرمایه گذاران به بخش معدن یکی از موضوعات مهم است. باید سرمایه گذاران از حوزه های دیگر را وارد بخش معدن کرد اما این جذب سرمایه باید توسط بخش متخصص انجام شود. وی گفت: بهتر است فدراسیون کشتی یک شرکت تخصصی ثبت کرده و از متخصصان معدنی استفاده و وارد سرمایه گذاری شود. اتفاقا چنین تصمیمی برای ورود سرمایه به بخش معدن بسیار خوب است.
یا چین حاضر به ایفای نقش میانجیگر در مناقشهی ایران و آمریکا خواهد شد؟
سخنان شی جینپینگ در اجلاس بریکس در دهلینو، بار دیگر بحث درباره نقش چین در مناقشه ایران و آمریکا را داغ کرده است. رئیسجمهور چین از کشورهای عضو بریکس خواست برای ایجاد صلح در خاورمیانه نقش میانجی ایفا کنند؛ اظهاراتی که در ایران بهعنوان نشانهای از آمادگی پکن برای ورود مستقیمتر به پرونده ایران تفسیر شد.
این برداشت البته با تردیدهایی همراه است. چین پیش از این نیز در سال ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان میانجیگری کرد، اما ورود به مناقشه تهران و واشنگتن، پروندهای بهمراتب پیچیدهتر است. پکن از یک سو منافع اقتصادی مهمی در خاورمیانه دارد و افزایش قیمت نفت و اختلال در مسیرهای انرژی میتواند هزینههای قابلتوجهی برای اقتصاد چین ایجاد کند. از سوی دیگر، نمیخواهد در آستانه دیدار شی جینپینگ و دونالد ترامپ، مسئله ایران به عامل تازهای برای تشدید تنش میان پکن و واشنگتن تبدیل شود.
حتی رفتار چین در بازار نفت نیز نشان میدهد ملاحظات اقتصادی برای پکن جدی است. افزایش واردات نفت در ماه اوت، پس از چند ماه کاهش، میتواند نشانهای از فشار بر ذخایر چین باشد.
از سوی دیگر، نه بیانیه پایانی بریکس موضع صریحی علیه آمریکا و اسرائیل گرفت و نه هند تمایل دارد این گروه به یک بلوک ضدآمریکایی تبدیل شود. بنابراین سؤال اصلی این است: چین واقعاً آماده ورود به پرونده ایران است یا فعلاً تنها در حال نمایش نقش یک قدرت مسئول در نظم جهانی است؟
