مرکز پژوهشهای مجلس در جدیدترین گزارشی که از رشد اقتصادی دی 1404 منتشر کرده، آخرین تحولات مربوط به بخش حقیقی اقتصاد ایران را برآورد کرده است. این نهاد با استفاده از روشهای یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، عملکرد اجزای مختلف تولید ناخالص داخلی هم به روش ارزشافزوده هم به روش هزینهای را ارزیابی میکند.
آخرین برآوردها نشان از آن دارد که تغییرات حجم اقتصاد کشور در دیماه مطلوب نبوده است. اینها درحالی است که در زمان محاسبه هنوز جنگ 40 روزه آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز نشده بود.
بررسیها نشان میدهد که طیفی از عوامل مانند تحریمهای اقتصادی، نااطمینانیهای ناشی از تنشهای خارجی، قطعی برق و اینترنت، مشکلات تامین منابع مالی برای بنگاهها و ناآرامیهای اجتماعی موجب شده تا رشد اقتصادی کشور عملکرد مطلوبی نداشته و منفی محاسبه شود.
سقوط رشد خدمات به علت قطعی اینترنت؟
ارزش افزوده بخش کشاورزی در دی 1404 نسبت به دی 1403، دو درصد کاهش داشته است. در آذرماه این شاخص یک درصد زیادتر شده بود. بخش خدمات نیز مشابه با کشاورزی بوده است. حجم بخش خدمات در دی 1404 نسبت به مدت مشابه در سال 1403 0.9 درصد کوچکتر شده که عمدتا به علت قطع اینترنت در نتیجه ناآرامیهای دیماه بوده است. اینها درحالی است که در آذرماه رشد این بخش 2.7 درصد برآورد شده بود.
خدمات در سالهای اخیر کمک زیادی به رشد اقتصادی کشور کرده چرا که به دلیل تحریمها، نااطمینانیهای فزاینده و مشکلاتی مثل قطعی برق و تامین مالی، بخشهایی مثل نفت و صنایع و معادن نتوانستهاند عملکرد قابل قبولی را ثبت کنند.
با اینحال بهنظر میرسد آنچه مانع سقوط بیشتر رشد اقتصادی در دی سال گذشته شده بخشهای نفت و صنایع و معادن بودهاند؛ البته نه با ارقامی قابلتوجه. میتوان این موضوع را در رشد اقتصادی بدون احتساب نفت مشاهده کرد که نسبت به رشد اقتصادی کل منفیتر بوده است.
بخش صنایع و معادن در دی 1404 رشدی صفر درصدی را تجربه کرده که در مقایسه با آذرماه که رشدی 2.8 درصدی داشته، با کاهش رشد اقتصادی مواجه بوده است. از سوی دیگر رشد بخش نفت در دی 1404 نسبت به آذر افزایش داشته و از 0.8 درصد به یک درصد رسیده است.
بهطورکلی در بازه زمانی آذر تا دیماه، تنها رشد بخش نفت افزایش داشته و سایر بخشهای تولید ناخالص داخلی به روش ارزش افزوده با رشد نزولی همراه بودهاند.
رشد مثبت اقتصاد به روش هزینهای از کجا آمده است؟
یک روش دیگر محاسبه رشد اقتصادی، روش اجزای هزینهای یا تقاضا است. در این روش تولید ناخالص داخلی از مصرف مردم، مخارج دولت، سرمایهگذاری و اختلاف صادرات و واردات محاسبه میشود.
رشد مصرف مردم در دی سال گذشته منفی 2.9 درصد بوده که نسبت به رقم 2.1 درصدی در آذرماه کاهش پیدا کرده است. رشد مخارج دولتی نیز در این بازه زمانی از 1.5 درصد به منفی 3.8 درصد رسیده است.
مخارج سرمایهگذاری در دی 1404 که موتور رشد اقتصادی محسوب میشود نیز مشابه با آذرماه رشدی منفی را تجربه کرده با این تفاوت که کمتر منفی بوده است. در این بازه زمانی رشد سرمایهگذاری از منفی 14.7 درصد به منفی 12.9 درصد رسیده است؛ ارقامی بسیار نگرانکننده که نمایانگر عدم هزینهکرد کافی در زیرساختهای کشور و صنایع است. موضوعی که خود را البته با تاخیر اما با رشد اقتصادی خیلی پایینتر از ارقام فعلی در آینده نشان خواهد داد.
در نهایت نیز صادرات در دی 1404 نسبت به دی 1403 2.7 درصد کاهش پیدا کرده است. در آذرماه این شاخص برابر با 1.9 درصد بوده است. رشد واردات نیز که در آذرماه منفی 19.3 درصد بوده در دی منفی 12.4 درصد برآورد شده است.
به این ترتیب باید گفت اگرچه رشد تمام اجزای تولید ناخالص داخلی به روش هزینهای منفی بوده اما چون صادرات نسبت به واردات رشد منفی پایینتری تجربه کرده احتمالا موجب شده تا رشد تولید ناخالص داخلی به روش هزینهای در دی سال گذشته مثبت محاسبه شود و معادل 0.6 درصد باشد. رقمی که در مقایسه با آذر سال گذشته کمتر بوده است.
