پویا جبل‌عاملی؛ راه‌حل بنزین از بازار رقابتی می‌گذرد

اکوایران در نظرسنجی‌ای  از اقتصاددانان و متخصصان حوزه انرژی، طرح سه‌گانه بنزینی دولت را به نقد گذاشت. در این قسمت نظر دکتر پویا جبل‌عاملی به مسئله بنزین مورد بررسی قرار گرفته است.

سوال پرسیده شده از کارشناسان

 با توجه به اینکه میزان مصرف بنزین ۱۳۵ میلیون لیتر در روز و میزان تولید ۱۲۱ میلیون لیتر در روز است؛

روش اول: با قیمت فعلی تا میزان ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین در پمپ‌بنزین‌ها توزیع شود و وقتی تمام شد، نازل‌ها خاموش شود.

روش دوم: ۱۲۱ میلیون لیتر موجود با سهمیه و بدون افزایش قیمت بین خودروها تقسیم شود و رقم مازاد بر آن با قیمت آزاد فروخته شود؛ درست همان چیزی که قرار بود در کرمان اجرا شود.

روش سوم: از ۱۲۱ میلیون‌لیتر، ۳۰ میلیون به حمل‌ونقل عمومی تخصیص داده شود و ۹۱ میلیون لیتر باقی‌مانده به‌جای خودروها به همهٔ مردم اختصاص داده شود.

به نظر شما کدام راهکار برای حل مسئله بنزین در ایران بهتر است؟ پیش‌شرط‌های اجرای آن چیست؟ دولت باید به چه نکاتی توجه کند و چگونه می‌توان آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی این انتخاب را به حداقل رساند؟

نظر دکتر پویا جبل‌عاملی در موضوع بنزین

اگر منظور از این پرسش، صرفاً انتخاب بهترین گزینه از میان سه روش پیشنهادی باشد، به نظر من در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های اجرایی لازم، روش سوم گزینه مناسب‌تری است. در این روش، ۹۱ میلیون لیتر بنزین به جای اختصاص به خودروها، میان همه شهروندان توزیع می‌شود و افرادی که به بنزین برای خودروهای خود نیاز دارند، می‌توانند سهم افراد دیگر را خریداری کنند. البته اجرای این روش نیازمند آن است که دولت پیش‌شرط‌های لازم را فراهم کرده باشد و هزینه اجرایی آن نیز قابل مدیریت باشد.

اگر اجرای روش سوم به دلایل اجرایی امکان‌پذیر نباشد، روش دوم می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد. در مقابل، روش اول به نظر من اساساً راهکار معقولی نیست، زیرا نمی‌تواند مسئله ناترازی بنزین را به شکل کارآمد مدیریت کند.

با این حال، چه در روش دوم و چه در روش سوم، باید سازوکاری برای ایجاد یک قیمت پویا در نظر گرفته شود؛ مشابه آنچه در بسیاری از کشورها وجود دارد که قیمت بنزین به‌صورت روزانه در جایگاه‌ها اعلام می‌شود. لازم است نظام قیمت‌گذاری از وضعیت سرکوب قیمتی خارج شود و نرخ بنزین آزاد به‌گونه‌ای تعیین شود که مردم بدانند این قیمت می‌تواند متناسب با شرایط بازار تغییر کند.

همچنین دولت باید درباره نحوه شکل‌گیری این بازار، نقش بخش خصوصی و چگونگی ایجاد یک فضای رقابتی در عرضه بنزین، تصمیم‌گیری و سازوکارهای لازم را طراحی کند.