به گزاش اکوایران، با تشدید تنشهای نظامی و هدفگیری زیرساختهای حیاتی در جنوب کشور، بهویژه در استان هرمزگان، توجهها بیش از گذشته به ظرفیتهای مغفولمانده بنادر شمالی جلب شده است. هرچند فعالیت بنادر جنوبی بهطور کامل متوقف نشده، اما اختلال در زنجیره تأمین و توقف برخی مسیرهای ترانزیتی—از جمله محدودیتهای ایجادشده در مسیر امارات و بندر جبلعلی—چالشهای جدی برای تجارت خارجی ایران ایجاد کرده است.
در این میان، بنادر شمالی بهعنوان یکی از گزینههای جایگزین مطرح شدهاند. طبق اعلام مسئولان، ظرفیت اسمی این بنادر بیش از ۳۰ میلیون تن در سال است، اما آمارهای عملیاتی نشان میدهد که میزان بهرهبرداری از این ظرفیت فاصله قابلتوجهی با سطح اسمی دارد. بهطوریکه در سال ۱۴۰۴، مجموع تجارت شش بندر فعال شمالی حدود ۷ میلیون تن بوده است؛ رقمی که در مقایسه با سهم بنادر جنوبی—که حدود ۹۰ درصد تجارت کشور را در اختیار دارند—بسیار محدود است.
بررسی جزئیتر آمارها نشان میدهد که در حوزه صادرات، بنادر شمالی با ثبت حدود ۲.۶ میلیون تن کالا به ارزش ۸۳۷ میلیون دلار، سهم ناچیزی نسبت به بنادر جنوبی داشتهاند؛ جایی که بیش از ۴۲ میلیون تن کالا به ارزش بیش از ۹ میلیارد دلار صادر شده است. در بخش واردات نیز این شکاف بهوضوح دیده میشود؛ بهطوریکه بنادر شمالی حدود ۳.۸ میلیون تن کالا به ارزش ۲.۴ میلیارد دلار وارد کردهاند، در حالی که این رقم در بنادر جنوبی به بیش از ۲۴ میلیون تن و ارزشی بالغ بر ۲۳ میلیارد دلار میرسد.
با این حال، اهمیت بنادر شمالی صرفاً در اعداد خلاصه نمیشود. این بنادر نقش کلیدی در ارتباط تجاری ایران با کشورهای حاشیه دریای خزر و بهویژه بازارهای اوراسیا ایفا میکنند و بخشی از کریدور راهبردی شمال–جنوب محسوب میشوند. با وجود این، محدودیتهایی همچون عمق کم آب، ضعف زیرساختهای پسکرانهای، کمبود تجهیزات و اتصال ضعیف ریلی، مانع از بهرهبرداری کامل از این ظرفیت شده است.
در شرایط فعلی، به نظر میرسد احیای بنادر شمالی و توسعه زیرساختهای لجستیکی—بهویژه در حوزه ریلی—میتواند به افزایش تابآوری تجارت خارجی کشور کمک کند. هرچند این مسیر بهتنهایی جایگزین بنادر جنوبی نخواهد شد، اما میتواند بهعنوان یک مسیر مکمل، بخشی از فشارهای موجود بر زنجیره تأمین را کاهش دهد و در نهایت به بهبود سرعت گردش سرمایه در اقتصاد منجر شود.
