اخیراً ارزیابی و واکنش اسرائیل به مذاکرات احیای برجام تغییر کرده و همانطور که یائر لاپید، وزیر امور خارجه، اذعان کرد، بر اساس ارزیابیهای اسرائیل، قدرتهای جهانی درگیر مذاکرات «ظاهراً به سمت بازگشت به توافق هستهای یا حداقل یک توافق موقت که به این هدف منتهی میشود، حرکت میکنند». المانتور فاش کرده است که تلآویو انتظار دارد که توافق احیای برجام در سال ۲۰۲۲ اتفاق بیافتد.
در بحبوحه راند هشتم و حساس مذاکرات احیای برجام در وین که با پیشرفتهای نسبی اخیر، امیدواری محتاطانه ناظران و طرفهای درگیر را برانگیخته است، آخارون حلیوا، رئیس اطلاعات ارتش اسرائیل گفت که محدودیتهای برنامه هستهای ایران در چارچوب توافق با ایران برای اسرائیل بهتر از عدم پایبندی به توافق است.
به گفته کارشناسان، اگرچه به نظر میرسد طرفهای برجام همگی خواهان احیای توافق هستهای هستند، اما بیاعتمادی عمیق و چندین دهه خصومت، نه تنها عادیسازی روابط ایران و غرب را -دستکم در آینده نزدیک- دور از دست نگه میدارد، بلکه حتی رسیدن به هدف مشترک بازگشت به برجام را نیز با پیچیدگیها و دشواریهای جدی مواجه ساخته است.
ایران در مذاکرات احیای برجام، به دنبال «ضمانتهایی» است که اگر دولت جمهوریخواه احتمالی آینده تعهدات تحریمی آمریکا را زیر پا بگذارد، منافع اقتصادی ناشی از لغو تحریمها برای ایران را بتوان تضمین کرد. اگرچه دولت جو بایدن ارائه تضمین برای عدم تکرار خروج دولت بعدی آمریکا از توافق را ناممکن خوانده، اما برخی کارشناسان ایدههای جایگزین برای رفع این چالش ارائه کردهاند.
اثربخشی تهدید نظامی علیه ایران توهم است، رفع تحریم های اقتصادی تنها راه حل پیش رو برای مناقشه هستهای ایران است. زمان بازگشت از انواع فانتزیهای توخالی قلدری و تهدیدهای آمریکایی و در مقابل تلاش برای دیپلماسی سختکوشانه در راستای حصول توافقی برای احیای برجام فرا رسیده است.
علی واعظ، رئیس میز ایران در گروه بین المللی بحران میگوید: «ایالات متحده آمریکا به احتمال زیاد تا پایان ژانویه دوشاخه را بیرون میکشد»، به این معنا که با بستن رسمی یا غیررسمی پرونده مذاکرات، برای جلوگیری از روند جاری «به رویکردی بسیار قهرآمیزتر روی میآورد»، مگر اینکه «مذاکرات پیشرفت خوبی داشته باشد یا پیشرفت هستهای ایران کند شود».
درخواست تهران در مذاکرات احیای برجام مبنی بر ارائه «تضمین»، جهت ممانعت از تکرار آسیب بالقوه ناشی از نقض عهد احتمالی دولت بعدی آمریکا، به یکی از معماهای سخت در وین تبدیل شده است. اما دو تحلیلگر چندین مثال از نحوه انجام این کار ارائه دادند، ازجمله: تعهد به الحاق ایران به WTO (که معمولاً توسط ایالات متحده در گذشته مسدود شده است)، بیمه ریسک سیاسی، و امکان داوری بینالمللی الزامآور برای اختلافات بر سر رفع تحریمها بر اساس یک توافقنامه احیا شده.
در حالی که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی با همراهی نمایندگان سایر طرفهای توافق هسته ای به تعامل غیرمستقیم در وین با هدف احیای برجام ادامه میدهند، سیاستگذاران در واشنگتن در حال بحث در مورد مسیر اقدام صحیح در صورت فروپاشی دیپلماسی هستهای هستند. با این حال دنیل دیپتریس، تحلیلگر مسائل دفاعی معتقد است «مذاکرات جاری در وین بهترین [و واقعاً تنها] گزینه برای بازگرداندن برنامه هستهای ایران در یک چارچوب معین است» و حتی در صورت شکس. گزینه نظامی یک کار احمقانه است، گزینهای که هزینههای آن از یک سو، ایرانی مصممتر برای بازسازی و تسریع کار
مذاکرات جاری در وین بهترین و واقعاً تنها گزینه برای عبور از بحران کنونی است، و اگرچه دیپلماسی بایدن در قبال ایران در حال فروپاشی است، اما این امر بدان معنا نیست که ما باید گزینه نظامی که یک اقدام احمقانه است را انتخاب کنیم.
به باور تریتا پارسی، معاون اجرایی اندیشکده کوئینسی، قطبش سیاسی در داخل آمریکا منجر به غیرقابل اعتماد بودن واشنگتن در خارج شده است، که این نه تنها اعتبار ایالات متحده را تضعیف میکند، بلکه با کاهش ارزش وعدههای آمریکا، اهرمهای نفوذ خود در مذاکرات را کاهش میدهد؛ و «این گل به خودی دونالد ترامپ بود که دموکراسی آمریکایی را به بازنده بزرگ مناقشات بینالمللی -از جمله در مقابل ایران- تبدیل کرد».
