بررسی فایلهای فروش آپارتمانهای حدود ۱۰ سال ساخت در محدوده طرح ترافیک تهران نشان میدهد قیمت این واحدها در مرکز پایتخت بسته به محله، متراژ، کیفیت ساختمان و موقعیت ملک، قیمت هر مترمربع از محدوده ۱۰۰ میلیون تومان تا بیش از ۳۰۰ میلیون تومان متغیر است.میانگین قیمت پیشنهادی هر مترمربع برای واحدهای حدود ۱۰ سال ساخت در این محدوده حدود ۱۸۳ میلیون تومان است.
سالها یک جمله در بازار مهاجرت تکرار میشد: «خانه بخر و اقامت اروپا بگیر». اما در سال ۲۰۲۶ این مسیر دیگر شبیه گذشته نیست.کشورهای اروپایی در سالهای اخیر سیاستهای خود را درباره برنامههای موسوم به «گلدن ویزا» تغییر دادهاند. اسپانیا مسیر اقامت از طریق خرید ملک را متوقف کرده، پرتغال خرید مستقیم خانه را از برنامه سرمایهگذاری خود حذف کرده و ایتالیا نیز اساساً خرید ملک را بهعنوان مسیر دریافت اقامت سرمایهگذاری به رسمیت نمیشناسد.
تازهترین گزارش مرکز آمار ایران از صدور پروانههای ساختمانی، از کاهش قابل توجه فعالیتهای ساختوساز در زمستان ۱۴۰۴ حکایت دارد؛ روندی که میتواند بر عرضه مسکن در سالهای آینده اثرگذار باشد. بر اساس این گزارش، تعداد پروانههای احداث بنا در کشور نسبت به زمستان سال قبل ۳۷.۴ درصد کاهش یافته و از بیش از ۴۰ هزار فقره به حدود ۲۵ هزار فقره رسیده است.
طرح شورای شهر تهران برای الزام ساختمانهای مشمول به پیشبینی «فضای امن» هنوز در مرحله تدوین دستورالعمل اجرایی قرار دارد و مشخص نیست کدامیک از الزامات مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان برای واحدهای مسکونی الزامی خواهد شد. با این حال، اکوایران برای نخستینبار تلاش کرده است با استفاده از فهرستبهای رسمی سازمان برنامه و بودجه و یک نمونه فرضی از اتاق امن دوکاربره، هزینه تبدیل دیوارهای یک اتاق معمولی به دیوار بتنآرمه مقاوم در برابر انفجار را برآورد کند. نتیجه این بررسی نشان میدهد تنها اجرای دیوارهای مقاوم، بدون احتساب سقف، در ویژه، تهویه، برق اضطراری و سایر تجهیزات، میتواند بیش از ۶۰ میلیون تومان به هزینه ساخت اضافه کند.
در سالهایی که خرید خانه برای بسیاری از خانوارها به رؤیایی دور از دسترس تبدیل شده، صندوقهای املاک و مستغلات با یک وعده مهم معرفی شدند؛ اینکه بدون نیاز به خرید مستقیم ملک، بتوان از رشد قیمت مسکن بهرهمند شد. اما آیا این ابزارها توانستهاند به این وعده عمل کنند؟
در سالهای نه چندان دور یکی از جذابترین راه های مهاجرت به یک کشور اروپایی خرید خانه و در کنار سند ملک، دریافت کارت اقامت خود و خانواده بود. این تصویر چنان فراگیر شد که عبارتهایی مانند «خرید اقامت اروپا»، «اقامت تضمینی با خرید ملک» و حتی «دریافت پاسپورت با خرید خانه» به بخش ثابتی از تبلیغات شرکتهای مهاجرتی تبدیل شدند. اما آیا این نسخه هنوز هم کار میکند؟ آیا امروز میتوان چندصد هزار یورو برای خرید یک آپارتمان کنار گذاشت و در مقابل، اقامت یک کشور اروپایی را گرفت؟ در این گزارش تفاوت خرید ملک با خرید اقامت، وضعیت برنامههای فعال، حداقل سرمایه موردنیاز، اجازه کار، شرط حضور، نحوه تمدید و مسیر رسیدن به اقامت دائم یا تابعیت را بررسی میشود.
گزارش تازه (UN-Habitat) تصویری قابلتأمل از وضعیت مسکن ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه میدهد. دادههای این گزارش نشان میدهد اگرچه موجودی مسکن کشور در سالهای اخیر افزایش یافته، اما سرعت رشد کمبود مسکن بهمراتب بیشتر بوده است؛ موضوعی که از عمیقتر شدن شکاف میان عرضه و تقاضای واقعی حکایت دارد.
آنجا که سقف وام ودیعه مسکن از محل ماده ۴ قانون جهش تولید مسکن در سال جاری برای مستاجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان رسیده است، اکوایران برای سنجش قدرت خرید این تسهیلات، فایلهای رهن کامل بازار اجاره تهران را تا سقف ۵۰۰ میلیون تومان بررسی کرده است. این وام با نرخ سود ۲۳ درصد از طریق سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن قابل دریافت است. بر اساس مصوبه دولت، سقف این تسهیلات در مراکز استانها ۲۸۰ میلیون تومان، در سایر شهرها ۱۸۵ میلیون تومان و در روستاها ۷۵ میلیون تومان تعیین شده است.
در بسیاری از بحثهای عمومی بازار مسکن، وقتی قیمت خانه یا اجاره بالا میرودیکی از متهمین، دلاری قیمتگذاری کردن است. استدلال میکنند وقتی مالک قیمت ملک یا اجاره را با دلار میسنجد، هر جهش نرخ ارز مستقیما به افزایش قیمت مسکن منجر میشود؛ پس اگر قیمتگذاری دلاری متوقف شود، شاید بتوان از رشد قیمتها جلوگیری کرد. اما این رابطه را نمیتوان به همین سادگی از علت به معلول نسبت داد. در بسیاری از موارد، دلاری شدن بازار مسکن محصول نهایی سالها تورم، سقوط ارزش پول ملی، نااطمینانی اقتصادی و بیاعتمادی به قراردادهای بلندمدت است. یک پژوهش تازه درباره بازار اجاره آرژانتین در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳، با بررسی بیش از یک میلیون آگهی ملکی، نشان داده که چرا مالکان در یک اقتصاد تورمی، اجاره را به دلار تعیین میکنند و این انتخاب چه اثری بر رفتار قیمتها دارد؟ این مطالعه با عنوان "روی آوردن به ارز غالب و پویاییهای مکانی" شواهدی از دلاری شدن بازار اجاره در قالب یک مقاله پژوهشی در پایگاهSSRN منتشر شده و دادههایی مانند مبلغ و ارز آگهی، متراژ، نوع و امکانات ملک، مدت حضور در بازار و موقعیت جغرافیایی آن را بررسی کرده است. هدف نویسندگان فقط این نیست که نشان دهند دلار در کدام مناطق یا چه نوع املاکی بیشتر استفاده میشود. آنها میخواهند به دو پرسش اساسی پاسخ دهند: چه عواملی مالکان را به انتخاب دلار بهجای پزو سوق میدهد و این انتخاب چگونه مسیر انتقال شوک ارزی به اجارهبها را تغییر میدهد؟
هر سال با آغاز فصل جابهجایی، وام ودیعه مسکن دوباره به یکی از مهمترین وعدههای حمایتی دولت تبدیل میشود. امسال هم سقف این وام برای مستأجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان افزایش یافته و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان منابع برای پرداخت آن اختصاص داده شده است. اما سؤال اصلی اینجاست؛ آیا این وام واقعاً از مستأجران حمایت میکند؟
