واگذاری سایپا به مجموعه‌ای که هم‌زمان مدیریت ایران‌خودرو و بخشی از زنجیره تأمین آن را در اختیار دارد، نگرانی‌هایی درباره تمرکز قدرت و تشدید انحصار ایجاد کرده است. خصوصی‌سازی بدون اصلاح ساختار بازار، رقابت و تسهیل ورود بازیگران جدید، ممکن است صرفاً مالک انحصار را تغییر دهد.

اکوایران: پس از کش‌وقوس‌های فراوان، واگذاری سایپا، دومین خودروساز بزرگ ایران، بار دیگر جدی شده است؛ اما پرسش مهم‌تر از نام خریدار، پیامدهای این واگذاری برای ساختار بازار خودرو است.

یکی از گزینه‌های جدی خرید سایپا، مجموعه‌ای است که در حال حاضر مدیریت ایران‌خودرو را نیز برعهده دارد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که این مجموعه علاوه بر نقش مدیریتی در بزرگ‌ترین خودروساز کشور، از بازیگران اصلی صنعت قطعه‌سازی و تأمین‌کنندگان مهم خودروسازان ایران است. از سوی دیگر، بدهی سایپا به این مجموعه تا پنجم مرداد امسال به ۱۴ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان رسیده است.

این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم حدود ۹۲ درصد تولید خودروهای سواری کشور در هفت‌ماهه امسال در اختیار دو گروه ایران‌خودرو و سایپا و پارس‌خودرو بوده است. در همین حال، تولید گروه سایپا نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۶ درصد کاهش داشته؛ در حالی که افت تولید ایران‌خودرو حدود ۲۵ درصد بوده است.

در چنین بازاری، واگذاری سایپا به مجموعه‌ای که هم‌زمان در زنجیره تأمین و مدیریت خودروسازی کشور نقش دارد، نگرانی‌هایی درباره تمرکز قدرت اقتصادی و تشدید انحصار ایجاد می‌کند.

البته خصوصی‌سازی لزوماً به معنای افزایش انحصار نیست؛ اما تغییر مالکیت به‌تنهایی نمی‌تواند رقابت ایجاد کند. وقتی واردات با محدودیت مواجه است، رقیب خارجی حضور مؤثری ندارد و قیمت‌گذاری دستوری انگیزه سرمایه‌گذاری را تضعیف می‌کند، انتقال مالکیت ممکن است صرفاً شکل انحصار را تغییر دهد.

پرسش اصلی اینجاست: سیاستگذار باید صرفاً بر رفتار بنگاه‌های بزرگ نظارت کند یا با اصلاح ساختار بازار، امکان ورود بازیگران جدید، واردات مؤثر و شکل‌گیری رقابت واقعی را فراهم کند؟

خصوصی‌سازی قرار است انحصار دولتی را به رقابت تبدیل کند، نه اینکه فقط صاحب انحصار را تغییر دهد.