بانک مرکزی نتایج پنجمین عملیات بازار باز را اعلام کرد. این حراج که در هفته منتهی به 14 اردیبهشت امسال برگزار شده بیانگر ادامه روند سختگیری بانک مرکزی در بازار باز است.
سکاندار پولی کشور با استفاده از مداخله خود در بازار باز، سیاست پولی مدنظر خود را پیاده کرده و روی نرخ بهره، تورم و رشد اقتصادی اثر میگذارد. از همینرو تحلیل عملیات بازار باز و نحوه عملکرد بانکها و بانک مرکزی در آن حائز اهمیت است.
در بازار باز منتهی به 14 اردیبهشت چه گذشت؟
اعداد و ارقامی که بانک مرکزی از نتایج عملیات بازار منتهی به 14 اردیبهشت امسال منتشر کرده حاکی از آن است که ارزش سفارشات ارسال شده به توسط شبکه بانکی باز هم نسبت به هفته قبل پایینتر آمده و به 294 هزار و 850 میلیارد تومان رسیده است. از سوی دیگر روند کاهشی بانک مرکزی در قبول درخواست بانکها نیز ادامه یافته و از 180 همت به 170 همت رسیده است.
به این ترتیب برای اولین بار بعد از جنگ 40 روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران نسبت موافقت بانک مرکزی با سفارشات ارسالی بانکها به کمتر از 60 درصد و به بیان دقیقتر رقم 57.6 درصد رسیده است. براساس اعلام بانک مرکزی ارزش توافقات سررسید شده در بازار باز منتهی به 14 اردیبهشت 180 هزار و 790 میلیارد تومان بوده و مانده توافقات نیز برابر با 170 همت است. اینها درحالی است که نرخ بهره بینبانکی نیز روندی صعودی را طی نکرده و 21.73 درصد اعلام شده است.
بنابراین همزمان با کاهش درخواست بانکها و کاهش موافقت بانک مرکزی، نرخ بهره بینبانکی نیز افزایشی نشده است؛ از این رخداد میتوان نتیجه گرفت که احتمالا درخواست بانکها در بازار از جنس تمایل و نه تقاضا بوده و شبکه بانکی در حال حاضر با مازاد منابع روبروست. امری که احتمالا انعکاسی از شرایط دوره جنگ و پس از جنگ بوده که کسبوکارها و بنگاههای اقتصاد به علت ریسکهای بالا و نااطمینانی موجود در اقتصاد ایران هزینه فعالیت اقتصاد را بالا تلقی کرده و به سمت تامین اعتبار و نقدینگی نرفتهاند.
شاهد دیگری بر این امر نیز عدم مشارکت بانکها در بازار قاعدهمند یا شبانه است که از حراج برگزار شده در هفته قبل تا آخرین حراج، هیچ یک از بانکها و موسسات اعتباری غیر بانکی از اعتبارگیری قاعدهمند استفاده نکردهاند.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
