جنگ آمریکا و ایران و اختلال در تنگه هرمز، تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عربی خلیج فارس را به آزمون گذاشته است. عربستان با اجرای چشم‌انداز ۲۰۳۰ و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، هوش مصنوعی، گردشگری و مسیرهای ترانزیتی جایگزین، به دنبال کاهش وابستگی به صادرات انرژی و مقابله با شوک‌های ژئوپلیتیک است.
آمریکا پس از ماه‌ها محدود کردن صادرات نفت ایران از مسیر دریا، حالا به دنبال کنترل مسیرهای زمینی و تجاری کشور است. تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» با مأموریت نظارت بر مرزهای زمینی و دریای خزر، نشان می‌دهد دامنه محاصره از صادرات نفت به شبکه تأمین کالا و تجهیزات ایران گسترش پیدا کرده است.
چین طی سه دهه گذشته با سرمایه‌گذاری میلیاردی در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، نقشه جابه‌جایی کالا و مسافر را در این کشور دگرگون کرده است. ساخت بیش از ۵۰ هزار کیلومتر خط راه‌آهن سریع‌السیر، حدود ۲۰۰ هزار کیلومتر بزرگراه و توسعه شبکه‌ای متشکل از ۲۷۰ فرودگاه تجاری، بخشی از برنامه گسترده پکن برای تبدیل شدن به یکی از قدرت‌های بزرگ زیرساختی جهان است.
رونق سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی، صادرات کره جنوبی را در اکتبر به رکوردی کم‌سابقه رساند. ارزش صادرات چهارمین اقتصاد بزرگ آسیا در این ماه نسبت به اکتبر سال گذشته ۹۳.۷ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵.۲۸ میلیارد دلار رسید. این میزان رشد، شدیدترین افزایش صادرات کره جنوبی در بیش از ۵۰ سال گذشته و بالاترین رقم از ژانویه ۱۹۷۴ بود.
پروژه اتصال ریلی ایران به ترکیه از مسیر چشمه‌ثریا با ابلاغ مصوبه شورای اقتصاد وارد فاز تازه‌ای شده است؛ طرحی ۳۲۴ کیلومتری که با هدف تکمیل کریدور شرق به غرب، کاهش وابستگی به مرز رازی و توسعه مسیرهای ترانزیتی دنبال می‌شود، اما ابهام در تأمین مالی ۱.۸ میلیارد دلاری فاز نخست و میزان همراهی ترکیه، آینده آن را در هاله‌ای از ابهام نگه داشته است.
در روزهای جنگ و محاصره، تاب‌آوری لجستیک مرز میان امنیت و بحران است؛ اما با وجود زیرساخت‌های فیزیکیِ قابل‌قبول، رتبه ۱۲۳ ایران در شاخص عملکرد لجستیک (LPI) نشان می‌دهد که گره‌های فرآیندی، بوروکراسی و ضعف هماهنگی نهادی، مانع بهره‌وری این ظرفیت‌ها شده‌اند. شکاف میان ظرفیت اسمی بنادر و توان عملیاتی واقعی، جهش هزینه‌های حمل در دریای خزر و راه‌آهن چین، و نارسایی ناوگان هوایی برای تأمین مواد اولیه، گواهی بر این واقعیت‌اند که زیرساخت بدون مدیریت و هماهنگی پایدار، به مزیت اقتصادی تبدیل نمی‌شود.
جنگ تعرفه‌ای آمریکا علیه چین هنوز نتوانسته ماشین صادرات این کشور را متوقف کند. مازاد تجاری چین در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۹۳۸ میلیارد دلار رسیده و جهش ۳۶.۳ درصدی صادرات در سپتامبر، این کشور را در آستانه ثبت رکوردی تازه قرار داده است. نیمه‌رساناها، خودروها و محصولات فناوری سبز از مهم‌ترین پیشران‌های این رشد بوده‌اند.
مازاد ظرفیت جهانی فولاد که پیش‌بینی می‌شود از ۶۰۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۷۴۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۸ برسد، فشار بر قیمت‌ها و رقابت جهانی را افزایش داده است. در واکنش به این بحران، ۲۸ اقتصاد عضو مجمع جهانی مازاد ظرفیت فولاد OECD به «چارچوب میلواکی» برای مقابله با تولید مازاد توافق کردند؛ اما غیبت چین و هند، دو بازیگر اصلی بازار، اثربخشی آن را با تردید روبه‌رو می‌کند.
جنگ ایران فقط جریان تجارت خاورمیانه را مختل نکرده، بلکه شرکت‌ها و کشورها را به بازنگری در مسیرهای تجاری و زنجیره‌های تأمین وادار کرده است. رئیس سازمان تجارت جهانی می‌گوید بخشی از این تغییرات حتی پس از پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نیز باقی می‌ماند؛ تغییری که می‌تواند نقشه تجارت جهانی را در بلندمدت دگرگون کند.
قزاقستان سالانه میلیاردها دلار کالا از بازارهای جهانی وارد می‌کند، اما سهم ایران از بازار صادراتی این کشور تنها حدود ۰.۳ درصد است. حالا در شرایطی که جنگ مسیرهای تجاری ایران را با محدودیت مواجه کرده، دریای خزر می‌تواند فرصتی برای دسترسی به این بازار و توسعه صادرات ایران باشد؛ فرصتی که تحقق آن به رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی و هزینه و زمان حمل‌ونقل بستگی دارد.
