صنعت نساجی زنجیرهای گسترده از تولید الیاف تا پوشاک و محصولات صنعتی است؛ اما بخش بزرگی از این زنجیره به مواد اولیه پتروشیمی وابسته است. توقف تولید پتروشیمی و اختلال در واردات، به دلیل حملات به زیرساخت های کشورمان باعث شد این صنعت بخش قابل توجهی از مواد اولیه خود را از دست بدهد.
با وجود آغاز دوباره فعالیت پتروشیمی، صنعت نساجی همچنان با کمبود مواد اولیه روبهرو است. بازگشت این واحد تولیدی به مدار، به دلیل مسائل فنی و الزامات پدافند غیرعامل، با ظرفیت کامل انجام نشده و بخش محدودی از تولید نیز بیشتر به سمت تأمین نیاز صنایع بطریسازی و غذایی اختصاص یافته است.
صنعت نساجی و فرش ایران زمانی سالانه تا ۲ میلیارد دلار صادرات را تجربه میکرد، اما امروز تحریمها، محدودیتهای بانکی و مقررات بازگشت ارز، مسیر صادرات را دشوارتر کردهاند. فعالان این صنعت میگویند در شرایطی که خریداران خارجی به شبکه بانکی ایران دسترسی ندارند، اجرای مقررات بازگشت ارز برای صادرکنندگان به یکی از مهمترین موانع صادرات تبدیل شده است.
وجود ممنوعیت قانونی واردات پوشاک، بازار «پوشاک استوک» همچنان یکی از چالشهای صنعت نساجی است. فعالان این صنعت میگویند این کالاها که در بازارهای جهانی بهصورت مازاد تولید یا فروشنرفته عرضه میشوند، با قیمتهایی بسیار پایین وارد بازار ایران شده و رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوار میکنند.
چین امروز بزرگترین صادرکننده جهان و یکی از بازیگران اصلی فناوریهای پیشرفته است، اما این جایگاه تنها با تکیه بر نیروی کار ارزان یا رشد صادرات به دست نیامده است. بررسی تجربه چهار دهه گذشته این کشور نشان میدهد که پشت این موفقیت، مجموعهای از سیاستهای صنعتی هدفمند قرار داشته که همزمان با تحولات اقتصاد جهانی، بهطور مداوم بازطراحی شدهاند.
محدودیتهای دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز، بار دیگر آسیبپذیری تجارت ایران در برابر اختلال در مسیرهای حملونقل را نشان داده است. بخش مهمی از واردات و صادرات کشور، بهویژه کالاهای حجیم مانند محصولات معدنی، پتروشیمی و مواد خام، سالها از مسیر بنادر جنوبی انجام شده و حالا با چالشهای جدیدی مواجه شده است.
گزارش بانک توسعه اوراسیا نشان میدهد رقابت بر سر کریدورهای تجاری وارد مرحله تازهای شده است. کشورهای اوراسیا تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۴۵ میلیارد دلار برای توسعه زیرساختهای حملونقل سرمایهگذاری میکنند؛ سرمایهگذاریهایی که میتواند مسیرهای تجارت جهانی و جایگاه کشورها در شبکه ترانزیت را تغییر دهد.
در شرایطی که تجارت خارجی ایران بیش از هر زمان دیگری با ریسکهای ناشی از جنگ، محدودیتهای نقلوانتقال ارز و نااطمینانیهای سیاسی روبهروست، بار دیگر نقش نهادهای حمایتی از صادرات در کانون توجه قرار گرفته است. یکی از مهمترین این نهادها، صندوق ضمانت صادرات است؛ بازوی حمایتی دولت که با صدور بیمهنامه و ضمانتنامه، تلاش میکند ریسکهایی مانند عدم پرداخت مطالبات از سوی خریداران خارجی، ورشکستگی طرف مقابل، تحولات سیاسی و سایر مخاطرات تجارت بینالملل را برای صادرکنندگان کاهش دهد.
صنعت نساجی فقط تولید پارچه و پوشاک نیست؛ زنجیرهای بزرگ است که از تولید الیاف شروع میشود و ریسندگی، بافندگی، رنگرزی، تکمیل، تولید پوشاک، پارچه مبلی، پرده و حتی بخشهایی از صنایع دیگر را دربرمیگیرد. بخش مهمی از مواد اولیه این صنعت، بهویژه مواد مصنوعی، از پتروشیمی تأمین میشود. چیزی حدود ۶۰ درصد مواد اولیه نساجی از پلیاستر است و بر اساس آمار حدود ۱۷ تا ۲۰ درصد مواد پلیمری کشور در این صنعت مصرف میشود.
اقتصاد ایران این روزها در شرایطی میان جنگ و صلح قرار دارد؛ وضعیتی که نااطمینانی را به یکی از مهمترین متغیرهای تصمیمگیری برای فعالان اقتصادی تبدیل کرده است.
