در جریان جنگ ایران و آمریکا و محاصره دریایی ادعایی مطرح شد که اگر جریان نفت در خطوط انتقال به هر دلیلی متوقف شود و امکان انتقال آن به مخازن یا کشتیها وجود نداشته باشد (اتفاقی که گفته میشود بهدلیل محاصره و نبود کشتی رخ داده است) هم امکان بهرهبرداری از بین میرود و هم خطر انفجار خطوط افزایش پیدا میکند.
در جریان جنگ ایران و آمریکا و بسته شدن تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت به یکی از نگرانیهای اصلی جهان تبدیل شد؛ حتی بعضی سناریوها از نفت ۲۰۰ دلاری حرف میزدند. اما بازار برخلاف پیشبینیهای هیجانی، در یک محدوده مشخص نوسان کرد.
در هفتههای اخیر، تنگه هرمز به مهمترین نقطه حساس تجارت انرژی جهان تبدیل شده؛ مسیری که هر اختلال در آن میتواند معادلات نفت و گاز دنیا را تغییر دهد. با وجود سناریوهای سنگین درباره جهش شدید قیمت نفت و حتی کمبود جهانی انرژی، بازار هنوز وارد بحران کامل نشده و همین موضوع این سؤال را پررنگ کرده که آیا واقعاً با یک کمبود عرضه روبهرو هستیم یا با ترکیبی از سیاست، مالیسازی بازار و مدیریت بحران؟
در شرایط جنگ و تنشهای ژئوپلیتیکی که مسیرهای دریایی با ریسک و ناامنی مواجه میشوند، حملونقل جادهای و ریلی میتواند به یکی از امنترین و پایدارترین مسیرهای لجستیکی تبدیل شود.
تنشهای خاورمیانه حالا فقط یک بحران منطقهای نیستند؛ بلکه مستقیماً روی معادلات اقتصادی و سیاسی دنیا اثر گذاشتهاند. همزمان با بالا گرفتن نگرانیها درباره تنگه هرمز و بازار انرژی، سفر احتمالی دونالد ترامپ به چین به یکی از مهمترین اتفاقات سیاسی روز تبدیل شده است؛ سفری که گفته میشود محور اصلی آن «تنگه هرمز، تایوان و تجارت» خواهد بود.
در میانه جنگ، جایی که انتظار میرفت همهچیز پیچیدهتر شود، گرههایی از تجارت بازش که سالها کور مانده بود. این تجربه نشان داد بسیاری از موانعی که به اسم «قانون» میشناختیم، در واقع محصول ساختارهای ناکارآمد و رانتزا بودند.
بحران دارو فقط نتیجه جنگ نیست؛ صنعت داروی ایران مدتهاست با بیماریهای مزمن اقتصاد دستوپنجه نرم میکند. افزایش شدید هزینه مواد اولیه، نوسانات ارزی، کمبود نقدینگی، بدهی سنگین دولت به شرکتهای دارویی و قیمتگذاری دستوری، زنجیره تولید دارو را در شرایطی شکننده قرار داده است.
محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان: به نظر میرسد بلوکهای تجاری و سیاسی جهان بهتدریج کارایی گذشته خود را از دست میدهند. نمونه آن سازمان اکو است که با وجود عضویت ۹ کشور، عملاً تأثیر قابلتوجهی بر تجارت منطقهای نداشته است. همکاریهای اقتصادی با روسیه و چین نیز نتوانستهاند جهش چشمگیری در تجارت ایران ایجاد کنند. حتی اتحاد جماهیر شوروی، که یک بلوک بزرگ سیاسی و اقتصادی بود، در نهایت فروپاشید.
جنگ اخیر و محاصره دریایی، تجارت را با شوکهای جدی مواجه کرده؛ بهطوریکه هم احتمال از بین رفتن بلوکهای تجاری افزایش یافته و هم کشور را به سمت مسیرهای جدید و تجارت با شرکای جدید سوق داده است.
تمرکز تجارت ایران بر چند گلوگاه محدود مثل بندر رجایی و خارک و اتکا به شرکایی مانند امارات و چین، حالا با شوکهای ناشی از جنگ اخیر زیر سؤال رفته است. در چنین شرایطی، پیدا کردن مسیرها و راههای جدید برای تأمین کالا به یک ضرورت تبدیل شده است. محمد مهدی بهکیش» اقتصاددان در گفتگو با اکوایران به این سوال پاسخ می دهد که آیا پاکستان میتوانند جایگزین سریع و کارآمدی برای بخشی از تجارت ایران باشد؟
