نویسنده و مترجم
مراسم بیعت در خانهای مخفی و در اتاقی کاملاً تاریک برگزار میشود. فردِ بیعتکننده با اخوان المسلمین باید در برابرِ شخصی که چهرهاش دیده نمیشود (نمایندهی مرشد) بنشیند. روی میز، یک جلد قرآن و یک قبضه اسلحه (هفتتیر) قرار دارد. این اسلحه نمادِ این است که خروج از این پیمان، بهای خون دارد.
ما در دورانی زندگی میکنیم که رفاه، امنیت و آزادیهای فردی به سطحی رسیدهاند که برای اجدادمان شبیه به رویا بود. اما در پسِ این ویترینِ پرزرقوبرقِ مدرنیته، سایهای سنگین از «پوچی» و «فقدانِ معنا» گسترده شده است. چرا انسانِ مدرن، با وجود داشتنِ همهچیز، هنوز احساس میکند که چیزی اساسی را گم کرده است؟ چرا ما ثروتمندیم، اما خوشبخت نیستیم؟
لئو اشترائوس، آن پیرِ فرزانهی فلسفه سیاسی، در درسگفتارهای درخشان خود پرده از یک سوءتفاهمِ بزرگ برمیدارد. او به ما هشدار میدهد که ما با ترجمهی «پلیس» به «دولت» (State)، نه تنها یک واژه، بلکه یک «جهانبینی» را گم کردهایم.
تاریخ اندیشه گاهی با یک «سوءتفاهم بزرگ» مسیر خود را کج و به بیراهه میرسد. در سال ۱۹۶۱، حنا (به قول ما ایرانیها هانا) آرنت، روزنامهنگار علاقهمند به فلسفه و تیزبینِ آلمانی-یهودی، در جایگاه مطبوعات دادگاه اورشلیم نشسته بود و به مردی که در قفس شیشهای گیر افتاده بود، خیره شده بود؛ آدولف آیشمن آن زندانی در قفس بود که آرنت انتظار داشت هنگام دیدن او یک هیولا ببیند؛ انتظار آرنت یک «یاگو»ی شکسپیری یا یک «مفیستوفلس» بود که میبایست بوی گوگرد دهد. اما آنچه حنا دید، مردی سرماخورده، با کتوشلواری گشاد، که حالتی ژولیده و پولیده داشت؛ آن هیولا که آرنت دیگر نمیدیدیش با زبانی الکن و بوروکراتیک، مدام تکرار میکرد: «من فقط دستورات را اجرا کردم.»؛ که مأمور بوده و معذور.
سید قطب معتقد بود «وطن چیزی جز مشتی خاکِ عفن نیست» و در مهمترین اثرش، «معالم فی الطریق» (نشانههای راه)، تیرِ خلاص را به مفهومِ میهن میزند. او معتقد است هر نوع وفاداری به مرز، خاک، زبان یا تاریخ، نوعی «شرک» و بازگشت به عصر «جاهلیت» است.
سنت، چیزی نیست که بتوان به آن «بازگشت»؛ سنت چیزی است که باید آن را در افقِ دوران جدید «فهم» کرد. تا زمانی که ما منطقِ دنیای جدید را نپذیریم و تبدیل به «سوژه»ی آگاه نشویم، سنت برای ما تنها یک پناهگاهِ ایدئولوژیک و پوسیده خواهد بود.
چرا در جهان اسلام، هرگاه پروژهی نوسازی با شکست مواجه میشود، قارچهای سمیِ فرقهگرایی (از اخوانالمسلمین گرفته تا نحلههای رادیکالِ دیگر) سبز میشوند؟ پاسخ کوتاه به این سوال میتواند این باشد که چون فرقه، ارزانترین و راحتترین راه برای فرار از «اضطرابِ آزادی» است.
رویکردهای انزوا گرا در آمریکا هرگز نمی توان تعداد زیادی را به خود جذب کند؛ انزواگرایی در آمریکا یعنی پایان امپراتوری نامرئی که آنها از زمان پدران بنیانگذار ساخته اند.
مارک سجویک، اسلام شناس و پژوهشگر برجسته اروپایی که سالهاست در باب تاریخ اندیشه در جهان اسلام مینویسد در کتابِ «محمد عبده»، مخاطب را با واقعیتی عریان روبرو میکند که در زیرِ لایههای ستایشگریهای متداولِ نواندیشانِ دینی پنهان مانده است.
نقش محمد عبده در تاریخ معاصر، نقشی پارادوکسیکال و در عین حال بنیادین است. او را میتوان معمارِ نخستین خانهی نیمهکارهی تجدد در جهان اسلام دانست. عبده با درکِ این واقعیت که اسلامِ سنتی با فرمتِ و ساختار قدیمیاش توانِ ایستادگی در برابر پیشرفتهای علمی و سیاسیِ غرب را ندارد، و با چراغ این سنت مستغرق در قدیم نمیتوان پاسخی برای دنیای جدید در آستین داشت؛ پروژهای را کلید زد که هدفش نه حذف دین، بلکه «معاصر کردن» آن بود. او میخواست این مسئله را ثابت کند که اسلام نه تنها مانعِ تمدن در دوران جدید نیست، بلکه میتواند شرایط امکانی ایجاد کند که میتواند محرکِ اصلی تمدن جدید در جهان اسلام شود؛ مشروط بر اینکه از پیلهی خرافات و تقلیدِ کورکورانه (جمود) خارج شود.
