پس از رخدادهای اخیر و شوکهایی مثل قطعی اینترنت و افزایش هزینهها، روایتهای مختلفی درباره از دست رفتن گسترده مشاغل شکل گرفت. روایتهایی که از تعدیل صدها هزار نفر خبر میداد. با این حال، گزارش پاییز بازار کار که توسط مرکز آمار ایران منتشر شده، تصویری مبتنی بر دادههای رسمی ارائه میکند. تصویری که اگرچه هشداردهنده است، اما با برخی برآوردهای غیررسمی فاصله دارد.
آخرین تصویر از بازار کار کشور
طبق این گزارش، نرخ بیکاری در پاییز به ۷.۸ درصد رسیده و نسبت به پاییز سال قبل افزایش یافته است. افزایشی که مسیر نزولی یک دهه گذشته را متوقف کرده. این یعنی از هر ۱۰۰ نفر در جمعیت فعال، حدود ۸ نفر در جستجوی کارند اما شغلی پیدا نمیکنند. در کنار آن، نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷ درصد رسیده است. شاخصی که نشان میدهد چه سهمی از جمعیت در سن کار، وارد بازار کار شدهاند. کاهش این نرخ به معنای آن است که بخشی از افراد، دیگر حتی در جستجوی شغل هم نیستند.
جمعیت فعال کشور به حدود ۲۷ میلیون نفر رسیده که نسبت به سالهای رونق بازار کار در ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ کمتر است. دورهای که با شیوع کرونا پایان یافت و آثار آن هنوز بر بازار کار باقی مانده. در مقابل، جمعیت غیرفعال به ۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسیده که بالاترین مقدار از سال ۱۳۹۸ تاکنون است. از نظر تغییرات فصلی نیز، تعداد شاغلان حدود ۱۲۷ هزار نفر کاهش و تعداد بیکاران حدود ۱۴۲ هزار نفر افزایش یافته است.
شکاف گسترده در بازار کار
بازار کار کشور همچنان چهرهای مردانه دارد. اختلاف نرخ بیکاری زنان و مردان به حدود ۱۰ واحد درصد رسیده و نرخ مشارکت مردان حدود پنج برابر زنان است. جمعیت فعال زنان هم بیش از ۲۰۰ هزار نفر کاهش یافته. در حالی که در حوزه آموزش، شکاف جنسیتی تا حد زیادی کاهش یافته است. این ناهمخوانی نشان میدهد ساختار بازار کار هنوز با واقعیتهای آموزشی کشور هماهنگ نشده.
از منظر بخشی، سهم کشاورزی از اشتغال طی دو دهه کاهش قابل توجهی داشته است. موضوعی که به خشکسالی و کمآبی نسبت داده میشود. در مقابل، بخش خدمات سهم بیشتری از اشتغال را به خود اختصاص داده و بخش صنعت نیز رشد داشته، هرچند نه به اندازه خدمات. این جابهجاییها نشان میدهد ترکیب اشتغال کشور بهتدریج تغییر کرده است.
نقشه استانی بازار کار
در سطح استانی هم تفاوتها چشمگیر است. استان خوزستان با نرخ بیکاری ۱۲ درصد در صدر قرار دارد و پس از آن گلستان و سیستان و بلوچستان با نرخهای بالای ۱۱ درصد دیده میشوند. این فاصله با میانگین کشوری نشان میدهد توزیع فرصتهای اقتصادی در سراسر ایران یکنواخت نیست.
در مجموع، دادههای رسمی پاییز از بازاری خبر میدهند که تحت فشار قرار دارد: بیکاری رو به افزایش است، مشارکت پایین آمده، حضور زنان کمرنگتر شده و برخی استانها شرایط دشوارتری را تجربه میکنند. این تصویر، بدون اغراق نشان میدهد بازار کار در دورهای حساس قرار گرفته است.
