به گزارش اکوایران، آغاز رزمایش مشترک «امنیت ۴» در قطر، آن هم با مشارکت نیروهای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و یگانهای نظامی ایالات متحده، در شرایطی صورت گرفته که خاورمیانه در یکی از پرتنشترین مقاطع امنیتی خود طی سالهای اخیر قرار دارد. این رزمایش نه در خلأ، بلکه در دل مجموعهای از تحرکات نظامی، تهدیدهای آشکار و سناریوهای پرابهام درباره آینده امنیت منطقه برگزار میشود؛ جایی که هر مانور نظامی، فراتر از یک تمرین، حامل پیامهای سیاسی و راهبردی است.
اکوایران: همزمان با تشدید ابهامها در سیاست خارجی ایران و تداوم پیامهای متناقض از سوی واشنگتن، روابط تهران و آمریکا بار دیگر در وضعیت دوگانه «دیپلماسی یا تقابل نظامی» قرار گرفته است؛ وضعیتی که از یکسو با تهدیدهای نظامی و شروط سختگیرانه آمریکا همراه است و از سوی دیگر با تحرکات دیپلماتیک منطقهای و اختلاف نظر کارشناسان درباره امکان احیای میز مذاکره، آینده این پرونده را بیش از پیش پیچیده کرده است.
زمانبندی تاملبرانگیز؛ رزمایش در سایه نگرانی از درگیری
رزمایش «امنیت ۴» از ششم بهمنماه -۲۶ ژانویه- در قطر آغاز شده و بنا بر اعلام منابع رسانهای، بین ۸ تا ۱۱ روز ادامه خواهد داشت. به نوشته روزنامه یدیعوت آحارانوت، این رزمایش با مشارکت نیروهای امنیتی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس و یگانهای آمریکایی برگزار میشود و بیش از ۷۰ سناریوی مختلف عملیاتی را در بر میگیرد.
روزنامه نشنال نیز گزارش داده است که این مانور گسترده، بالغ بر ۲۶۰ ساعت آموزش میدانی فشرده را شامل میشود و تا چهارم فوریه ادامه خواهد داشت. در این رزمایش، نیروهای پلیس و دستگاههای امنیتی کشورهای امارات، عربستان سعودی، قطر، عمان، بحرین و کویت در کنار واحدهای نظامی آمریکا، مهارتها و توانمندیهای خود را در حوزههای مختلف امنیتی و عملیاتی محک میزنند.
همزمان، نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده که این رزمایش با هدف تقویت استقرار و پایداری قدرت ایالات متحده در منطقه و آمادهسازی برای «پاسخ انعطافپذیر» به سناریوهای احتمالی طراحی شده است؛ عبارتی که خود، تفاسیر متفاوتی را در میان ناظران به دنبال داشته است.
برگزاری رزمایش «امنیت ۴» در شرایطی صورت میگیرد که طی هفتههای اخیر، سطح تنشها در منطقه بهطور محسوسی افزایش یافته و اعزام نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا به خاورمیانه شتاب گرفته است. بسیاری از کارشناسان، این تحرکات را نشانهای از آمادگی واشنگتن برای مداخله نظامی احتمالی میدانند.
به گزارش الخلیج آنلاین، یکی از اهداف اصلی این رزمایش، نمایش توان آمریکا در حفظ نیروی هوایی رزمی در منطقه عنوان شده است. منابع آگاه همچنین تأکید دارند که انتخاب قطر بهعنوان میزبان چهارمین دوره این رزمایش، نشاندهنده اعتماد به توانمندیهای امنیتی و سازماندهی این کشور و نقش یگان «لخویا» در تقویت سازوکارهای امنیت جمعی است.
این در حالی است که پس از حمله تلافیجویانه ایران به پایگاه العدید در ماه ژوئن گذشته، نگرانیها در قطر درباره آسیبپذیری این کشور در صورت گسترش تنش میان تهران و واشنگتن افزایش یافته بود؛ موضوعی که به اهمیت امنیتی چنین رزمایشهایی افزوده است.
اکوایران: افزایش استقرار تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه، تحرکات همزمان دیپلماتیک و امنیتی و نقشآفرینی بازیگران منطقهای، همگی از شرایطی حکایت دارند که تصمیمگیری درباره ایران را بیش از پیش پیچیده کرده است. محسن جلیلوند، کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با اکوایران، سناریوی تقابل نظامی را در این شرایط جدی تلقی کرد.
پازل رزمایشها؛ از «درع الخلیج» تا «امنیت ۴»
رزمایش قطر تنها قطعهای از پازل بزرگتری است که طی ماههای اخیر در منطقه شکل گرفته است. پیشتر، در ۱۵ دیماه، رزمایش «درع الخلیج ۲۰۲۶» در عربستان سعودی با مشارکت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برگزار شد؛ رزمایشی که هدف آن ارتقای آمادگی رزمی و افزایش هماهنگی نظامی مشترک اعلام شده بود.
روزنامه نشنال در تحلیل رزمایش «امنیت ۴» تأکید کرده است که زمانبندی این مانور، در بحبوحه گمانهزنیها درباره احتمال حمله آمریکا به ایران، اهمیت دوچندان دارد. در مقابل، تهران نیز هشدار داده است که هرگونه اقدام نظامی با پاسخی فراگیر همراه خواهد بود و پایگاههای آمریکا در منطقه، اهدافی بالقوه در چنین سناریویی محسوب میشوند.
همزمان با برگزاری این رزمایش، دادههای منتشرشده از سوی پایگاه ردیابی پرواز «فلایترادار۲۴» از افزایش تحرکات نظامی آمریکا حکایت دارد. بر اساس این گزارشها، طی دو روز گذشته حداقل سه فروند هواپیمای نیروی هوایی آمریکا از آلمان به کشورهای خاورمیانه، از جمله قطر و کویت، اعزام شدهاند.
فرود هواپیمای سوخترسان KC-135R در قطر، انتقال هواپیمای ترابری C-17A به کویت و جابهجایی هواپیمای C-130J از بحرین به مرکز کویت، تنها بخشی از این تحرکات است. افزون بر این، ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه ناوگروه همراهش در حال حرکت به سوی منطقه است و جنگندههای F-15 آمریکا نیز هماکنون در خاورمیانه مستقر شدهاند.
به گزارش الجزیره، ایالات متحده در حال حاضر بین ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی نظامی در منطقه دارد و طبق اعلام شورای روابط خارجی، در دستکم ۱۹ نقطه خاورمیانه پایگاههای دائمی یا موقت اداره میکند.
واکنشهای یکپارچه در تهران
در واکنش به فضاسازیهای آمریکا و افزایش حضور نظامی این کشور، مقامات سیاسی، نظامی و دیپلماتیک ایران مواضعی هماهنگ اتخاذ کردهاند. محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه با هشدار نسبت به سناریوهای دشمن، از لزوم هوشیاری در برابر فشارهای اقتصادی، اغتشاشات احتمالی و تهدیدهای نظامی سخن گفت و تأکید کرد که با هرگونه سوءاستفاده داخلی یا اقدام تروریستی، قاطعانه برخورد خواهد شد.
رئیس قوه قضائیه با انتقاد از جریانهایی که همچنان بر مذاکره با آمریکا تأکید دارند، پرسشی کلیدی مطرح کرد: چگونه میتوان به مذاکره با طرفی اعتماد کرد که در میانه گفتوگو، جنگ را تحمیل کرده است؟ این موضعگیری، بازتابدهنده تردید عمیق حاکمیت ایران نسبت به نیتهای واشنگتن است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهوری نیز با تأکید بر آمادگی کامل کشور در برابر هرگونه خطای احتمالی دشمن، از تدوین برنامههای اقتصادی و مدیریتی برای شرایط جنگی خبر داد. به گفته او، تجربه جنگ ۱۲ روزه به رشد چشمگیر صنایع راهبردی و دفاعی کشور منجر شده و ایران امروز در موقعیتی متفاوت نسبت به گذشته قرار دارد.
در همین راستا، سخنگوی وزارت دفاع و فرمانده نیروی زمینی ارتش نیز از افزایش سطح آمادگی نظامی خبر داده و هشدار دادهاند که هرگونه تعرض، با پاسخی دردناکتر و قاطعتر مواجه خواهد شد.
در عرصه دیپلماسی، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، گسیل نیرو و تهدید نظامی را مغایر با اصول حقوق بینالملل دانست و تأکید کرد که مذاکره تنها زمانی معنا دارد که طرف مقابل به دنبال جنگ نباشد. او همچنین هشدار داد که ناامنی در منطقه، پدیدهای مسری است و دامنه آن، فراتر از یک کشور گسترش خواهد یافت.
اکوایران: در حالی که نشانههای تشدید تنش در خاورمیانه بار دیگر پررنگ شده و آمریکا بر طبل فشار و تهدید میکوبد، کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نهتنها از سناریوی حمله نظامی به ایران استقبال نمیکنند، بلکه با نگرانی از پیامدهای امنیتی و اقتصادی یک جنگ تازه، تلاش دارند مسیر بحران را بهسمت مهار و بازگشت به دیپلماسی هدایت کنند.
هشدار دوستان ایران؛ نگرانی از بیثباتی منطقهای
همزمان با تشدید تنشها، برخی کشورهای دوست ایران نیز نسبت به پیامدهای هرگونه اقدام نظامی هشدار دادهاند. کرملین اعلام کرده که حمله نظامی به ایران، گامی دیگر در مسیر بیثباتی منطقه خواهد بود. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه نیز با هشدار به آمریکا، تأکید کرده است که فشار بیش از حد بر ایران میتواند این کشور را به سمت بدترین سناریوها سوق دهد.
در این میان، برخی بازیگران منطقهای و حتی مقامات فرانسوی نیز صراحتاً اعلام کردهاند که مداخله نظامی در ایران، گزینه مطلوبی نیست؛ مواضعی که نشان میدهد سایه بحران، تنها بر تهران و واشنگتن سنگینی نمیکند، بلکه کل منطقه را در بر گرفته است.
در همین چارچوب، گزارشهایی نیز از تلاش عربستان برای ایفای نقش میانجی منتشر شده است. روزنامه لبنانی الاخبار پیشتر نوشته بود که دونالد ترامپ پیشنهاد محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن را پذیرفته است.
همزمان، وال استریت ژورنال در گزارشی به تاریخ ۱۴ ژانویه فاش کرد که در حالی که دولت آمریکا کشورهای عربی را برای سناریوی حمله احتمالی آماده میکرد، ریاض کارزاری دیپلماتیک را برای منصرف کردن واشنگتن از اقدام نظامی علیه ایران آغاز کرده است.
به گفته مقامات عرب حوزه خلیج فارس، پیام این کشورها به کاخ سفید روشن است: حمله به ایران میتواند بازارهای جهانی نفت را دچار شوک کند، به اقتصاد آمریکا آسیب بزند و مهمتر از همه، بیثباتی را به داخل مرزهای کشورهای عربی بکشاند.
نگرانی از اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز – آبراهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند – یکی از مهمترین عوامل این موضعگیری است. مقامهای سعودی همچنین به وال استریت ژورنال گفتهاند که ریاض به تهران اطمینان داده در هیچ درگیری احتمالی مشارکت نخواهد کرد و اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای حملات آمریکا را نخواهد داد.
با این حال، اجماع عربی در قبال ایران کامل نیست. میدل ایست آی گزارش داده است که در حالی که عربستان، عمان و قطر فعالانه بهدنبال حلوفصل مسالمتآمیز تنشها هستند، موضع امارات متحده عربی مبهمتر به نظر میرسد. به گفته منابع دیپلماتیک، اختلافات عمیق ابوظبی و ریاض بر سر بحران یمن، سبب شده امارات از ایفای نقش میانجی فاصله بگیرد.