بانک مرکزی در تازهترین گزارش خود، وضعیت بازار باز در هفته منتهی به ۲۰ بهمن ماه را اعلام کرد. این حراج که چهلوسومین حراج بازار باز در سال جاری است با کاهش شدید ارزش اوراق پذیرفته شده توسط بانک مرکزی مواجه بوده است. در این حراج، بانک مرکزی تنها با ۱۸۵ هزار میلیارد تومان (همت) از درخواستهای ارسال شده موافقت کرد. آمارها نشان میدهد نسبت قبولی درخواستها توسط بانک مرکزی در این حراج به شدت کاهش پیدا کرده است.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
روند نزولی ارزش سفارشات پذیرفته شده
بررسی آمار چهل و سومین حراج بازار باز نشان میدهد ارزش سفارشات پذیرفته توسط بانک مرکزی به شدت کاهش پیدا کرده است. به طوریکه در هریک از ۸ حراج گذشته بین ۵۳۰ هزار میلیارد تومان تا ۵۸۰ هزار میلیارد تومان سفارش در بانک مرکزی ثبت شده که بانک مرکزی به طور مداوم میزان موافقت خود با این ارقام را کاهش داده است. برای مثال در اولین حراج دیماه ۴۳.۷ درصد از درخواستهای ارسال شده به بانک مرکزی با موافقت همراه بود اما این نسبت به مرور کاهش یافته تا اینکه در ۲۰ بهمن ماه به ۳۳.۸ درصد رسیده است.
به عبارت دیگر از ۵۴۶ هزار و ۹۳۰ میلیارد تومان درخواست ارسال شده در این حراج تنها با ۱۸۵ همت موافقت به عمل آمده است.
بعلاوه این آمار نشان میدهد علاوه بر نسبت قبولی رقم مطلق پذیرش بانک مرکزی نیز کاهشی چشمگیر را تجربه کرده است. در اولین حراج دی ماه بانک مرکزی با ۲۳۲ همت از درخواستها موافقت کرد که این رقم در انتهای دی ماه به ۲۱۰ همت و در حراج فعلی به ۱۸۵ همت افول کرده است.
در بازار قاعدهمند منتهی به ۲۰ بهمن چه گذشت؟
همانطور که گفته شد زمانی که بانکها از تامین منابع مالی مورد نیاز خود در بازار باز ناتوان باشند، به بازار قاعدهمند یا همان شبانه مراجعه میکنند. درحال حاضر نرخ سود در این بازار تفاوتی با نرخ بهره بینبانکی نداشته و معادل 24 درصد است.
آمارهای بازار باز ۲۰ بهمن حکایت از درخواست ۲۵۱ هزار میلیارد تومانی بانکها به صورت اعتبارگیری قاعدهمند دارد. در یک هفته منتهی به ۲۰ بهمن، اعتبارگیری قاعدهمند در چهار روز انجام شده که کمترین میزان این اعتبارگیری در ۲۰ بهمن ماه (معادل ۴۳ هزار و ۸۰ میلیارد تومان) و بیشترین آن در ۱۴ بهمن ماه (معادل ۱۰۷ هزار و ۶۴۰ میلیارد تومان) بوده است.
همچنین در اعتبارگیری قاعدهمند انجام شده در این هفته، حداقل پنج و حداکثر ۹ بانک و موسسه اعتباری غیربانکی حضور پیدا کردهاند.
به طور کلی وضعیت بازار باز ماههای اخیر در فشار شدید نقدینگی بر بانکها خلاصه میشود. بانک مرکزی با ایجاد سیاستهای انقباضی سعی در کنترل تورم داشته و میزان پذیرش درخواست بانکها را به شدت محدود کرده است. روند محدودیت پذیرش نیز در این مدت ادامه دار بوده و در آخرین حراج انجام شده، به کمترین سطح خود در چندماه گذشته رسیده است.
