در شرایط تورمی یکی از آمارهایی که میتواند الگوی مصرف خانوارها را در سطح کشور نشان دهد آمارهای استانی شاپرک است. شاپرک به عنوان شبکه پرداخت بانکی به صورت ماهانه آمار مربوط به تراکنشهای مردم را منتشر میکند.
در ادامه بررسی آمارهای اردیبهشتماه شاپرک، به بررسی ارتباط میان « رشد ارزش حقیقی هر تراکنش» و «رشد تعداد تراکنش» در استانها پرداخته شده است.
اکوایران: بررسی آمار اردیبهشت شاپرک نشان میدهد در حالیکه ارزش حقیقی تراکنشهای خانوارها در بیشتر استانها افزایش یافته، هرمزگان با افت همزمان تعداد و ارزش تراکنشها مواجه شده است. این مشاهدات آماری چه چشماندازی از الگوی مصرف در هر استان متبادر میکند؟ علت این تفاوت بین هر استان چه میتواند باشد؟
این بررسی حکایت از آن دارد که عموم استانها در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ نسبت به اردیبهشت سال گذشته رشد تعداد تراکنش و رشد ارزش واقعی هر تراکنش را همزمان تجربه کردهاند. تنها استانی که افت رشد در اردیبهشت ماه مواجه شده هرمزگان بوده است. دلیل این اتفاق را میتوان به ادامه آتش افروزی ایالات متحده و ایجاد نااطمینانی در این استان عنوان کرد.
تهران، البرز، زنجان و بوشهر نیز با وجود تجربه کاهش تعداد تراکنشها در این ماه، خریدهای گرانتری را در شبکه شاپرک انجام دادند که میتوان گفت احتمالا مردم این استانها بیشتر به سمت خرید کالاهای غیرخوراکی تمایل نشان دادهاند.
تمایل مردم به خرید کالاهای گرانتر پس از جنگ
مهمترین نکته در بررسی ارتباط میان ارزش هر تراکنش و تعداد تراکنشها، خارج کردن اثر تورم از ارقام است. حقیقی کردن ارقام مربوط به هر تراکنش به کمک شاخص قیمت مصرفکننده هر استان میتواند نشان دهد مردم هر استان نسبت به اردیبهشت سال گذشته به سمت خریدهای گران قیمتتر حرکت کردهاند یا ارزانتر.
بررسیهای آماری اکوایران نشان میدهد از ۳۱ استان کشور، مردم ۱۹ استان خریدهای گرانتری را نسبت به اردیبهشت سال گذشته ثبت کردهاند. این افزایش در ارزش هر خرید میتواند مربوط به نیازهای انباشته شده در حین جنگ باشد که پس از جنگ ارزش خریدهای مردم را افزایش داده یا میتواند تمایل مردم به خرید کالاهای گرانقیمتتر را تصویر کند.
نکته جالب در این بررسی رفتار مردم در ۴ استان تهران، البرز، زنجان و بوشهر است. در این استانها مردم تعداد خریدهای کمتری را نسبت به اردیبهشت سال گذشته ثبت کردهاند اما ارزش هر خرید افزایش پیدا کرده است.
در سمت دیگر، ۱۵ استان کشور قرار دارند که هم از نظر تعداد تراکنش و هم از نظر ارزش هر تراکنش نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴ پیشی گرفتهاند. در میان این ۱۵ استان، استانهای گیلان و مازندران سطح بالایی از رشد در تعداد و ارزش تراکنش را به ثبت رساندهاند که میتوان بخشی از این رشد را به سفرها و مهاجرتهای کوتاهمدت مردم به این دو استان نسبت داد.
ادامه پسلرزههای جنگ در هرمزگان
همانطور که گفته شد از ۳۱ استان کشور، مردم ۱۹ استان خریدهای گرانتری را ثبت کردهاند؛ در نقطه مقابل مردم ۱۲ استان دیگر قرار گرفتهاند که با کاهش ارزش در هر تراکنش مواجه شدهاند.
از این ۱۲ استان، وضعیت ۱۱ استان با رشد تعداد تراکنش نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴ و همزمان کاهش در ارزش هر خرید همراه بوده است. در حقیقت میتوان گفت رفتار مردم در این استانها تمایل بیشتر به خرید کالاهای ارزانقیمتتر را نشان داده است. این تمایل میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود اما شاید بتوان گفت یکی از مهمترین دلایل آن کاهش قدرت خرید مردم در این استانها است.
از میان این ۱۲ استان، تنها یک استان همزمان هم کاهش در تعداد تراکنش و هم کاهش در ارزش هر تراکنش را به ثبت رسانده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵، تعداد تراکنشهای مردم استان هرمزگان ۳ درصد کاهش یافته و همچنین ارزش هر خرید مردم ۱۳.۱ درصد افت کرده است. دلیل این اتفاق را میتوان در ادامه نااطمینانیهای جنگ در استان هرمزگان جستجو کرد؛ نااطمینانیهایی که مردم را به سمت نگهداری بیشتر پول نقد کاهش تعداد خریدها و ارزش حقیقی هر خرید سوق داده است.
قدرت «تعداد تراکنشها» در ۵ استان بیشتر از «ارزش هر تراکنش» بود
بررسی ارتباط میان «رشد ارزش حقیقی هر تراکنش» و «رشد ارزش کل تراکنشها» ارتباط خطی و مثبتی میان دو متغیر را نمایان میسازد. در ۲۵ استان کشور یا هر دو متغیر با هم رشد کردند یا هر دو متغیر با هم افول کردند؛ اتفاقی که دور از انتظار نبوده است.
اما در ۶ استان وضعیت جور دیگری رقم خورده است. استانهای گلستان، ایلام، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خوزستان و مرکزی با وجود کاهش در ارزش حقیقی هر تراکنش، رشد مثبت در ارزش کل تراکنشها را تجربه کردهاند. به عبارت دیگر با وجود اینکه مردم این استانها به سمت خرید کالاهای ارزانقیمتتر حرکت کردند اما مجموعا مردم این استانها نسبت به اردیبهشت سال گذشته مبلغ بیشتری برای خرید کالا خرج کردهاند.
این اتفاق تنها زمانی به وقوع میپیوندد که قدرت رشد تعداد تراکنشها در این استانها بالاتر از رشد ارزش هر تراکنش باشد. به بیان سادهتر درست است که مردم این استانها به سمت کالاهای ارزان سوق پیدا کردهاند اما همزمان تراکنشهای زیادی به ثبت رساندهاند که باعث شده ارزش کل خریدهایشان نسبت به اردیبهشت افزایش یابد.
