در پی افزایش مباحث پیرامون مدل‌های اداره کشور و چالش‌های امنیتی منطقه، دکتر قدیر نصری، دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران»، در گفت‌وگویی به تبیین ضرورت دفاع از تمامیت ارضی، تمایز میان فدرالیسم سیاسی و تمرکززدایی کارکردی و پیامدهای تصمیم‌گیری‌های نامتناسب با محیط ژئوپلیتیک خاورمیانه پرداخت:

photo_2026-11-19_16-31-43

آقای دکتر نصری، گفت‌وگو را با هسته مرکزی رویداد شروع کنیم؛ کلان‌ایده‌ی این همایش چیست و دقیقاً چه زاویه دید جدیدی را می‌خواهید به جامعه علمی و فضای نخبگانی کشور معرفی کنید؟

دکتر نصری: ایده و سخن مرکزی همایش همایش ملی ناروایی فدرالیسم برای ایران برای تشریح و کاوش این ایده است که ایران طبیعی‌ترین کشور آسیاست یعنی این کشور نوساخته و دست ساخته بیگانگان نیست زبان و فرهنگ آن تخیلی نیست عمر آن درازآهنگ و هزاران ساله است ایران را نباید با کشورهای نوپدید چند پاره وابسته و شکننده اشتباه گرفت. فراموش نکنیم که هگل به عنوان عمیق ترین فیلسوف مغرب زمین در حدود هزار سال ۱۸۳۰ یعنی همان دورانی که ایران گرفتار جنگ با روسها و عهدنامه‌های ترکمنچای بود گفته است: در ایران برخلاف چین و هند که دچار سکون تاریخی‌اند نوری پدیدار می‌شود که خود می‌درخشد پیرامون خویش را روشن می‌کند و با امپراطوری ایران است که وارد تاریخ پیوسته می‌شویم و ایران ، نقطه آغاز تاریخ جهانی است. فراموش نکنیم که ۲۴۰۰ سال پیش هم در حدود دوران سقراط و افلاطون ارسطو هم گزنفون سردار بزرگ یونانی کتاب کوروپیدا را نوشت و در آن آداب نظامی ایرانیان را توضیح داد/ می‌خواهم بگویم که ایران قدیمی‌ترین کشور منطقه است که نه تنها وجود داشته بلکه نافذ و الهام بخش هم بوده و این دیرپایی و موثر بودن آن را از کشورهای جدیدالتاسیس متمایز می‌کند.

چرا برگزاری این همایش را در «زمان کنونی» تا این اندازه حیاتی و فوریت‌دار می‌دانید؟ چه تحولات و دغدغه‌هایی باعث شد این موضوع دقیقاً در این مقطع زمانی روی میز پژوهشگران قرار گیرد؟

دکتر نصری: این کنفرانس باید پیشتر و قوی‌تر برگزار می‌شد. اما اینک ، هم برخی نداهای شوم از خارج فرا می‌رسد که قصد فرسودن و تجزیه ایران را دارند و با بهانه‌های گوناگون درصدد تجهیز ایران ستیزان در صفحات و جوار شرقی و غربی ایران برآمده‌اند. ضمن اینکه در داخل کشور هم متاسفانه جریان‌های هر چند ضعیف وابسته و متوهم ایده ایران چند پاره را ابراز و تمرین می‌کنن.د لذا لازم است با سیاقی علمی توضیح دهیم که چرا فدرالیسم متعارف در دنیا برای ایران نارواست.

وقتی صحبت از نقد فدرالیسم سیاسی به میان می‌آید، این نگرانی فوری ایجاد می‌شود که شاید قرار است از تمرکزگرایی مفرط و دیوان‌سالاری سفت‌وسخت گذشته دفاع شود. پاسخ شما به این ابهام چیست و چگونه خط قرمز میان «نقد فدرالیسم» و «دفاع از تمرکزگرایی» را ترسیم می‌کنید؟

دکتر نصری: جواب خیر اصلا کشورداری مترقی به تکرار الگوی تمرکز گرایی ناکارآمد نیست. مملکت‌داری مدرن تخصص گرایانه است که درون آن برخی اختیارات، به صورتی حساب شده به استان‌ها واگذار می‌شود. که مثلاً 11 استان مرزی کشور بتوانند با اختیارات خاص محاصره دشمن را کم اثر کند. یا با توسعه منطقه‌ای مانع مهاجرت‌های غیر ضرور شوند. مثلا همین همین دیروز با استاندار آذربایجان شرقی صحبت می‌کردم و دیدم چگونه موفق شده است با اخذ اختیارات بسیاری از دشواری‌های منطقه ای و ملی را بی اثر کند. این قسم موارد ویژه ایرادی ندارد اما فدرالیسم سیاسی مناقشه انگیز است.

به‌رغم برخی صداها که فدرالیسم را در فضای رسانه‌ای و سیاسی به‌عنوان راه‌حل مطرح می‌کنند، از منظر شما ریشه این مطالبه در کجاست و چه نارسایی نظری و روشمندی در گفتمان فدرالیسم‌خواهی وجود دارد که این همایش آن را نشانه گرفته است؟

دکتر نصری: ببینید فدرالیسم متعارف در آمریکای آلمان شوروی هند عراق کانادا و غیره بر تاریخ ترکیب موقعیت ژئوپلتیک آنها بوده است. آنها از سوی همسایگان پرتعداد و بعضاً مدعی دارای اختلافات آسیب‌پذیر نشده اند. ایران، معارضان فعال و فوری و پرسودایی دارد و نمی‌توان در امور کیفی و بسیار حساس مقلد بود. یادمان باشد منافع ملی و تمامیت ارضی مانند جان و نفس و روح است که اگر از دست رفت نتیجه آن مرگ است. خاورمیانه گورستان ملت‌هایی است که سر فرهنگ و تمدن خود اهمال کرده‌اند.

ترکیب ارکان علمی همایش، یعنی کمیته علمی و سخنرانان، قرار است شامل چه طیفی از چهره‌ها و نهادهای دانشگاهی باشد تا اعتبار علمی کار تضمین شود؟

دکتر نصری: همایش فعلی ساختاری چند لایه دارد. یک شورای عالی علمی ایده مرکزی آن را طراحی نموده است. یک کمیته راهبردی هم عهده دار اجرایی سازی آن ایده مرکزی است. چندین دانشگاه، انجمن علمی و مرکز مطالعاتی درگیر اجرای بهینه آن هستند. دبیر علمی همایش متصدی صیانت علمی این رویداد و جلوگیری از مصادره آن ملاحظات جنایی و شخصی و صنفی است. دبیر اجرایی هم اجرای کیفی و بی نقص همایش را برعهده دارد.

آیا برای عمق‌بخشی به مباحث این همایش ، برنامه‌ای برای برگزاری پیش‌نشست‌های تخصصی، کارگاه‌ها یا نشست‌های نقد و بررسی پیش‌بینی شده است؟

دکتر نصری: همایش ناروایی فدرالیسم برای ایران در قالب چهار موج یا مرحله برنامه‌ریزی شده است. مرحله اول دو پیش نشست طراحی شد که اولین آن در ۲۸ مهر ماه با محوریت مخاطرات سیاسی شدن هویت برگزار که با سخن و تحلیل چهار تن از استادان سرشناس این حوزه برگزار شد. دومین پیش نشست هم به عنوان ژئوپولیتیک فدرالیسم در خاورمیانه برگزار گردید که بر عوارض و حوادث فدرالیسم در جوار ایران نظرداشت. در موج دوم، اصل همایش که در سوم آذر ماه برگزار می‌شود و حدود ۲۰ سخنران به ایراد سخنرانی می‌پردازند که با آرایش تنظیماتی متمایز برگزار خواهد شد.

و در نهایت، به عنوان پرسش پایانی؛ این گفت‌وگوها قرار است در کجای میدان سیاست‌گذاری و علم اثر بگذارند؟ دستاوردهای ملموس علمی همایش چیست و این خروجی‌ها نهایتاً در چه قالبی (مانند گزارش سیاستی یا مجموعه مقالات) مستند و به دستگاه‌های تصمیم‌ساز ارائه خواهد شد؟

دکتر نصری: در موج سوم انتشار مجازی همایش مدنظر است و تیترها و نکته‌های کلیدی رویداد، در قالب عکس نوشته کلیپ و مطلب کوتاه منتشر می‌شود و در مرحله آخر کتاب مجموعه مقالات همایش متشکل از حدود ۲۶ مقاله در قالب کتاب سیاستگذارانه منتشر خواهد شد مجموعه این موارد را می‌توان دستاوردهای سیاستی متمایز و معطوف به صیانت است تمامیت ارضی ایران و تدارک اطمینان خاطر برای ایران قلمداد کرد انشاالله.