آمار تسهیلات 3 ماهه نخست سال
تازهترین آمارها نشان میدهد اگرچه حجم اسمی تسهیلات پرداختی نسبت به بهار سال گذشته ۶۵.۵ درصد افزایش یافته، اما با در نظر گرفتن اثر تورم، تصویر متفاوتی دیده میشود. ارزش حقیقی تسهیلات اعطایی در سهماهه نخست امسال حدود ۹ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده؛ موضوعی که از تضعیف قدرت واقعی تامین مالی در اقتصاد حکایت دارد.
در میان ۱۸ سرفصل تسهیلاتی، تنها ۶ مورد رشد حقیقی را تجربه کردهاند؛ از جمله وامهای قرضالحسنه ایثارگران، بهزیستی، کمیته امداد، اشتغال، تعمیرات و خرید کالای شخصی. این موضوع نشان میدهد سیاستگذار پولی در کنار تامین مالی تولید، تلاش کرده از گروههای آسیبپذیر و خانوارها نیز حمایت بیشتری انجام دهد.
با این حال، بیشترین سهم تسهیلات همچنان به «سرمایه در گردش» اختصاص دارد؛ بیش از یکهزار و ۹۱۷ هزار میلیارد تومان، معادل حدود ۶۵ درصد کل تسهیلات. تداوم این سهم بالا نشان میدهد بنگاههای اقتصادی همچنان با کمبود نقدینگی دستوپنجه نرم میکنند و بخش مهمی از منابع بانکی صرف زنده نگه داشتن فعالیت جاری تولید میشود، نه سرمایهگذاری و توسعه.
در سمت خانوار نیز افزایش سهم تسهیلات خرید کالای شخصی، نشانهای از تلاش بانک مرکزی برای کاهش فشار تورم بر معیشت مردم است؛ اقدامی که میتواند بخشی از افت قدرت خرید را جبران کند، هرچند در مقیاس کلان، کاهش حقیقی تسهیلات نشان میدهد ظرفیت نظام بانکی برای حمایت از اقتصاد همچنان با محدودیتهای جدی روبهرو است.
آینده صنعت فولاد افغانستان
افغانستان در حالی از برنامه احداث هشت کارخانه فولادی جدید در ولایت بلخ خبر داده که صنعت فولاد این کشور همچنان با یک چالش اساسی مواجه است؛ نبود زنجیره تأمین مواد اولیه. هرچند ظرفیت تولید فولاد در سالهای اخیر افزایش یافته، اما بخش عمده مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تولیدی از ایران وارد میشود؛ موضوعی که نشان میدهد توسعه این صنعت هنوز بر پایه منابع داخلی استوار نشده است.
این در حالی است که افغانستان از نظر ذخایر سنگآهن، یکی از کشورهای مستعد منطقه به شمار میرود. برآوردهای سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS) و مطالعات وزارت معادن افغانستان از وجود حدود ۲ تا ۲.۲ میلیارد تن ذخایر شناساییشده سنگآهن حکایت دارد و برخی برآوردهای اکتشافی حتی این رقم را تا ۴.۵ میلیارد تن نیز تخمین زدهاند. معدن حاجیگک در بامیان، بهعنوان بزرگترین ذخیره شناختهشده کشور، در کنار معادن غور، هرات، فاریاب، زابل، بدخشان، بلخ و سمنگان، ظرفیت قابلتوجهی برای تأمین خوراک صنعت فولاد دارد.
با این حال، نبود حلقههای بالادستی زنجیره ارزش شامل استخراج، فرآوری، تولید کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی، مهمترین مانع توسعه این صنعت محسوب میشود. بسیاری از فعالان صنعت فولاد افغانستان نیز معتقدند بدون آغاز بهرهبرداری گسترده از معادن داخلی، رشد پایدار این صنعت امکانپذیر نخواهد بود.
آیا برنامه توسعه فولاد افغانستان میتواند این کشور را به یکی از بازیگران جدید بازار منطقه تبدیل کند یا وابستگی به واردات همچنان ادامه خواهد داشت؟
توقف اقتصاد ایران در یک دوره 7ساله
مسعود نیلی در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» تصویری بلندمدت از مسیر رشد اقتصادی کشور ارائه کرد؛ تصویری که در آن کیفیت رشد، بهرهوری، سرمایهگذاری و نااطمینانی، نقش تعیینکنندهای در آینده اقتصاد ایران دارند.
به گفته نیلی، اقتصاد ایران از اواخر دهه ۷۰ تاکنون چهار دوره متفاوت را پشت سر گذاشته است. در دوره نخست، رشد اقتصادی حاصل ترکیبی از افزایش سرمایهگذاری و بهبود بهرهوری بود؛ به این معنا که اقتصاد توانست با استفاده کارآمدتر از منابع، رشد بیشتری نسبت به حجم سرمایهگذاری ایجاد کند. اما در دوره بعد، رشد بیش از گذشته به انباشت سرمایه وابسته شد و به تدریج بازدهی سرمایهگذاری کاهش یافت.
این اقتصاددان معتقد است یکی از مشکلات اصلی سالهای اخیر، کاهش بهرهوری سرمایه بوده است. به گفته او، بخشی از سرمایهگذاریها به داراییهای کمبازده یا پروژههای نیمهتمام تبدیل شدهاند؛ طرحهایی که به دلیل کمبود زیرساخت، انرژی یا منابع مالی، نتوانستهاند نقش مؤثری در افزایش تولید ایفا کنند.
نیلی همچنین به روند نزولی انباشت سرمایه از سال ۱۳۹۷ به بعد اشاره کرد و هشدار داد که اقتصاد ایران در حال حرکت به سمت مقیاسی کوچکتر از گذشته است. از نگاه او، کاهش ظرفیت تأمین مالی واقعی، افت سرمایهگذاری و تضعیف اعتماد فعالان اقتصادی، از مهمترین نشانههای این روند هستند.
او تأکید کرد که هیچ اقتصادی بدون سرمایهگذاری پایدار نمیتواند رشد بلندمدت را تجربه کند و سرمایهگذاری نیز بدون ثبات، امنیت و چشمانداز قابل پیشبینی شکل نمیگیرد. به باور نیلی، بازگشت اعتماد عمومی، اصلاح ناترازیهای مزمن اقتصاد و کاهش نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی، مهمترین پیششرطهای بازگشت اقتصاد ایران به مسیر رشد پایدار هستند.
گزارش درآمدی شرکتهای بزرگ آمریکایی
این هفته یکی از مهمترین آزمونهای بازار سهام آمریکا آغاز میشود؛ هفتهای که گزارشهای مالی غولهای فناوری میتواند مسیر والاستریت را برای ماههای آینده مشخص کند. سرمایهگذاران حالا بیش از هر چیز به این سؤال فکر میکنند که آیا موج صعودی بازار ادامه خواهد داشت یا زمان اصلاح قیمتها فرا رسیده است؟
در کانون توجه، گزارشهای مالی تسلا و آلفابت، شرکت مادر گوگل، قرار دارد؛ دو شرکتی که مجموعاً هزاران میلیارد دلار ارزش بازار دارند و در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای عظیمی در حوزه هوش مصنوعی انجام دادهاند. بازار تنها به درآمد و سود این شرکتها نگاه نمیکند؛ بلکه میخواهد بداند میلیاردها دلار هزینهای که صرف توسعه هوش مصنوعی شده، تا چه اندازه به رشد درآمد، سودآوری و چشمانداز آینده آنها کمک کرده است.
در کنار این دو غول فناوری، گزارش مالی اینتل نیز اهمیت ویژهای دارد. عملکرد این شرکت میتواند تصویری روشنتر از وضعیت صنعت نیمههادیها و زیرساختهای هوش مصنوعی ارائه دهد؛ صنعتی که در ماههای اخیر یکی از موتورهای اصلی رشد بازار بوده است.
تجربه هفتههای اخیر نیز نشان داده که برای سرمایهگذاران، تنها ارقام گذشته اهمیت ندارد. حتی شرکتی مانند IBM با وجود انتشار نتایج مالی بهتر از انتظار، به دلیل چشمانداز محتاطانه مدیرانش با افت قیمت سهام روبهرو شد. به همین دلیل، پیشبینی مدیران درباره آینده شاید حتی مهمتر از سود و درآمد فصل گذشته باشد.
در این قسمت از «تیتر یک» بررسی میکنیم چرا گزارشهای مالی این هفته میتواند سرنوشت بازارهای جهانی، سهام فناوری و حتی آینده سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد.
تعامل اقتصادی، مسیر خروج کشورها از بحرانهای پس از جنگ
آیا کشوری میتواند بدون تعامل گسترده با اقتصاد جهانی، پس از یک دوره بحران و جنگ به رشد پایدار برسد؟ محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان، با مرور تجربه کشورهایی که جنگهای ویرانگر را پشت سر گذاشتهاند، معتقد است پاسخ تاریخ منفی است.
او در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» به تجربه اروپا، ژاپن، ویتنام و چین اشاره میکند؛ کشورهایی که پس از جنگ یا دورههای بحرانی، مسیر توسعه را با گسترش روابط اقتصادی، جذب سرمایه خارجی، انتقال فناوری و دسترسی به بازارهای جهانی دنبال کردند. به گفته او، بازسازی اقتصادی تنها با اتکا به منابع داخلی ممکن نیست و نیازمند ارتباط مؤثر با نظام مالی و تجاری بینالمللی است.
بهکیش تأکید میکند که اقتصاد ایران نیز برای توسعه بخشهایی مانند نفت، گاز و صنعت به صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد؛ سرمایهای که بدون دسترسی به بازارهای جهانی، نظام بانکی بینالمللی و کاهش محدودیتهای تجاری، تأمین آن بسیار دشوار خواهد بود.
او همچنین هشدار میدهد که در شرایط فعلی، حجم سرمایهگذاری در اقتصاد ایران حتی برای جبران استهلاک سرمایههای موجود نیز کافی نیست؛ موضوعی که میتواند به کاهش ظرفیت تولید، افت بهرهوری و گسترش فقر منجر شود.
بررسی بازار میکروآپارتمانهای تهران
خانههای حیاطدار، نورگیر و جادار زمانی یکی از مهمترین معیارهای خرید مسکن برای بسیاری از خانوارهای ایرانی بودند؛ اما امروز با جهش قیمت مسکن و کاهش قدرت خرید، بازار به سمت واحدهای کوچکمتراژ یا «میکروآپارتمانها» حرکت کرده است. واحدهایی که اگرچه سالهاست در برخی شهرهای بزرگ جهان رواج دارند، اما اکنون بیش از گذشته در بازار مسکن تهران نیز دیده میشوند.
در این گزارش، ابتدا تجربه هنگکنگ، یکی از شناختهشدهترین نمونههای جهانی، بررسی شده است؛ شهری که به دلیل کمبود زمین، تراکم بالای جمعیت و رشد قیمت مسکن، سهم واحدهای زیر ۴۰ مترمربع در آن افزایش یافته است. پژوهشهای انجامشده نشان میدهد بسیاری از ساکنان این واحدها را جوانان شاغل و متخصص تشکیل میدهند که نزدیکی به محل کار را به متراژ بیشتر ترجیح میدهند. در مقابل، مطالعات دانشگاهی هشدار میدهند اگر این واحدها بدون رعایت استانداردهای طراحی ساخته شوند، میتوانند کیفیت زندگی و آسایش ساکنان را کاهش دهند.
در بخش دوم، بازار واحدهای ۳۰ متری تهران بررسی شده است. نتایج نشان میدهد میانگین قیمت این واحدها از حدود ۱۱ میلیارد تومان در شمال تهران تا نزدیک ۲.۸ میلیارد تومان در جنوب شهر متغیر است و حتی کوچکترین واحدهای قابل معامله نیز به سرمایهای چند میلیارد تومانی نیاز دارند. همچنین بخش قابل توجهی از فایلهای موجود، واحدهای قدیمی هستند که اساساً با رویکرد طراحی میکروآپارتمان ساخته نشدهاند.
آیا میکروآپارتمانها میتوانند راهکاری برای بحران مسکن در تهران باشند یا تنها نشانهای از کاهش توان خرید خانوارها هستند؟
کاهش درآمد سرانه واقعی ایرانیان به روایت همتی
رئیسکل بانک مرکزی در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» مهمترین وظیفه سیاستگذار را جلوگیری از تبدیل شوکهای بیرونی به بیثباتیهای ماندگار داخلی دانست و تأکید کرد که ثبات اقتصادی، پیششرط حفظ اعتماد عمومی و تداوم رشد است.
او با اشاره به اینکه اعتماد مردم زمانی تقویت میشود که سیاستگذار واقعیتهای اقتصادی را صادقانه بیان کند، گفت ارائه وعدههای غیرقابل تحقق نهتنها کمکی به اقتصاد نمیکند، بلکه میتواند به کاهش سرمایه اجتماعی نیز منجر شود. به گفته رئیسکل بانک مرکزی، در کنار تبیین محدودیتها، باید مسیرهای عملی برونرفت از مشکلات نیز برای جامعه تشریح شود.
وی همچنین با تأکید بر اینکه رشد اقتصادی سالهای اخیر بیش از هر چیز متکی به درآمدهای نفتی بوده، خاطرنشان کرد رشد پایدار تنها از مسیر افزایش سرمایهگذاری، ارتقای بهرهوری، توسعه صادرات و ایجاد ظرفیتهای جدید تولید امکانپذیر است. او کاهش سرمایهگذاری و افت درآمد واقعی سرانه را از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران برشمرد.
رئیسکل بانک مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود، یکپارچهسازی بازار ارز را گامی در جهت حذف رانت، افزایش شفافیت و نظارتپذیر شدن معاملات ارزی دانست و تأکید کرد با وجود محدودیتهای خارجی، کسری بودجه، ناترازی انرژی و ضعف سرمایهگذاری، اولویت بانک مرکزی در سال پیشرو مهار تورم، حفظ ثبات مالی، تأمین سرمایه در گردش بنگاهها و صیانت از ذخایر ارزی خواهد بود.
نخستوزیر جدید بریتانیا چه چالشهایی دارد؟
بریتانیا بار دیگر شاهد تغییر نخستوزیر شد. اندی برنهام، شهردار سابق منچستر، از امروز سکان هدایت دولت را در دست میگیرد و جای کییر استارمر را در ساختمان شماره ۱۰ داونینگ استریت میگیرد. این تغییر در حالی رخ میدهد که تنها یک دهه گذشته، هفتمین نخستوزیر بریتانیا روی کار آمده؛ موضوعی که بسیاری از تحلیلگران از آن با عنوان «دهه پرآشوب» سیاست بریتانیا یاد میکنند.
نکته جالب اینکه در نظام پارلمانی بریتانیا، تغییر نخستوزیر همیشه به برگزاری انتخابات عمومی نیاز ندارد. اگر حزب حاکم اعتماد خود را به رهبرش از دست بدهد، میتواند فرد دیگری را بهعنوان رهبر حزب و در نتیجه نخستوزیر انتخاب کند؛ اتفاقی که این بار در حزب کارگر رخ داد.
برنهام که خود را منتقد تاچریسم و سیاستهای نئولیبرالی معرفی میکند، وعده داده نقش دولت را در اقتصاد پررنگتر کند و حتی از بازگرداندن برخی شرکتهای بزرگ به مالکیت عمومی سخن گفته است. اما او در شرایطی قدرت را به دست گرفته که با مجموعهای از چالشهای پیچیده روبهروست؛ از بحران مالی بهجامانده از برگزیت و همهگیری کرونا گرفته تا تأمین بودجه، اصلاح نظام رفاهی، مدیریت مهاجرت و نحوه تعامل با دولت آمریکا در بحبوحه تنشهای ژئوپلیتیکی.
در این ویدئو، نگاهی داریم به سازوکار تغییر نخستوزیر در بریتانیا، سوابق و دیدگاههای اندی برنهام و مهمترین چالشهایی که دولت جدید با آنها روبهرو خواهد بود؛ چالشهایی که میتوانند آینده سیاسی او را رقم بزنند و مشخص کنند آیا این تغییر، آغاز دورهای تازه برای بریتانیاست یا تنها ایستگاهی دیگر در مسیر بیثباتی سیاسی این کشور.
